Robert van de Graaf

Robert van de Graaf

Verslavingsarts

Onze aan/uit-maatschappij

We leven in een aan/uit-maatschappij, zegt verslavingsarts Robert van de Graaf: altijd ‘aan’ tot het lichaam op ‘uit’ gaat. Maar echt leven vraagt om schakelen.

We leven in een aan/uit-maatschappij.
Maar leven vraagt om schakelen.

We zijn niet ziek – we staan continu aan.
In mijn spreekkamer hoor ik het steeds vaker:
“Ik ben niet ziek, ik ben op.”

Dan volgt het verhaal van een hoofd dat te lang vol zat,
en een lijf dat te lang gevuld werd met cafeïne, nicotine, alcohol, junkfood, medicatie,
en een eindeloze stroom prikkels uit schermen die nooit meer uitgaan.

Steeds meer uren in de luie stoel.
Steeds minder momenten van echte rust.

We zijn het schakelen verleerd.
We werken door, denken door, zorgen door,
tot het lichaam zelf de stekker eruit trekt.

En pas dan drukken we op de noodknop: de ziekmelding.
Onze moderne pauze – sociaal geaccepteerd, door het systeem gefaciliteerd.
Pas als we ‘ziek’ zijn, mogen we rust nemen.
Terwijl we vaak niet ziek zijn, maar gewoon uit balans.

UWV-voorzitter Maarten Camps zei het onlangs in De Telegraaf:
“Steeds meer mensen kunnen de druk niet meer aan.”
Hij bedoelde het goed.
Maar tussen de regels door klinkt een gevaarlijke vanzelfsprekendheid:
alsof overbelasting vanzelf tot ziekte leidt,
alsof ziek worden de enige toegestane vorm van herstel is.

Druk hoort bij het leven.
Stress is niet per definitie schadelijk.
Wat ons ziek maakt, is het ontbreken van schakelmomenten.

We hebben geen tussenstand meer.
We gaan harder werken, harder sporten, harder ontspannen,
tot we uitgeput raken.
En dan noemen we het burn-out,
omdat we geen woord meer hebben voor gewoon ‘op zijn’.

Terugschakelen vraagt moed.
Soms betekent het dat je tijdelijk wat minder verdient.
Dat je kiest voor rust in plaats van rendement.
Dat je zegt: “Ik neem een week vrij”
– zonder doktersverklaring of ziekte-label.

Je hoeft geen patiënt te zijn om te herstellen.
Je hoeft alleen mens te zijn.

Dit soort verzuim is zelden puur medisch.
Het is een symptoom van een samenleving die alleen snelheid kent.

We vieren het volhouden, niet het herstellen.
We prijzen de veerkracht, maar vergeten de ruimte, het ritme waarin die ontstaat.
Zo zijn we terechtgekomen in wat ik de aan/uit-logica noem:
meedoen of uitvallen, presteren of falen, gezond of ziek.

Aan of uit.

Maar het leven werkt niet zo.
Het leven kent schakels, tinten, tussenstanden.
Het is een dimmer, geen aan/uit-schakelaar.

Soms moet het licht wat zachter.
Soms juist wat feller.
Wie dat durft, blijft in beweging –
ook als het even donker is.

Laten we dat weer leren, met elkaar.
Niet harder werken.
Niet langer uitvallen.
Maar op tijd schakelen.

Samen dimmen.

Delen