Mariska Koster

Mariska Koster

Screening op kanker: diagnose-expansie

Bij screening op kanker spelen ook belangen van academische en commerciële partijen. Mariska Koster noemt het cruciaal dat overheid en adviesraden bij beslissingen over invoering van screening al die belangen kennen en expliciet meewegen.

Het rapport Iedereen bijna ziek? van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving kreeg terecht al veel aandacht.

Screening van (delen van) de bevolking op kanker komt in het rapport uitgebreid aan bod. Voordelen en nadelen worden zorgvuldig uitgelegd. Terecht merken de samenstellers op dat zowel patiënten als medisch specialisten in de regel positief staan tegenover screening. De patiënt heeft het gevoel dat zijn leven gered is door de screening (terwijl je dat helemaal niet kunt weten).

Veel medisch specialisten staan positief tegenover screening in hun specifieke vakgebied, juist doordat zij in de individuele, specialistische gezondheidszorg werken. Zij worden daar geconfronteerd met patiënten met vergevorderde stadia van ziekte en mensen met een relatief hoge ‘voorafkans’ op ziekte. De gedachte ‘wat nu als we deze patiënt al veel eerder hadden kunnen behandelen’ komt dan logischerwijs al snel op. (citaat uit het rapport).

Waar het rapport niet op ingaat, zijn de belangen die spelen rondom screening. Die zijn aanzienlijk.

Ik neem longkankerscreening als voorbeeld.

‘Waar het rapport niet op ingaat, zijn de aanzienlijke belangen die spelen rondom screening’

In 2018 publiceerde Joost Zaat een artikel in het NTVG waarin hij de NELSON trial (een onderzoek naar de baten van longkankerscreening) analyseert. De uiteindelijke hoofonderzoeker Harry de Koning is inmiddels internationaal dé expert op het gebied van modellering van screening en werd benoemd in alle expertgroepen van CISNET, het centrum voor screeningsonderzoek van het Amerikaanse National Cancer Institute.

Uit hetzelfde instituut (Erasmus MC) komen met regelmaat oproepen om tot screening op longkanker over te gaan. Dit gaat over reputaties en academische carrières. En vanuit de samenleving worden deze initiatieven beloond met subsidies. Tot eind 2025 loopt een Europees implementatieonderzoek voor longkankerscreening: 4-IN-THE-LUNG-RUN. Met funding vanuit Horizon 2020 van bijna 8 miljoen euro.

Geld komt niet alleen voor de screening zelf, maar ook voor en van (commerciële) partijen die profiteren van screening. In 2023 gaf de Europese Commissie een IHI-subsidie van 24 miljoen euro voor minder invasieve en betere behandeling van kanker dankzij beeldvorming en nieuwe technieken. Het Radboudumc is onder leiding van dr. Roel Verhoeven coördinator van het werkpakket longkanker.

Het gaat hier om onderzoek naar en behandeling van zeer kleine tumoren die diep in het longweefsel zitten. Er wordt gebruikgemaakt van de cone beam CT geleide navigatie bronchoscopie. Daarbij brengt een arts via de mond van de patiënt een flexibele slang de longen in, met aan het einde een camera, lampje en mini-stuurbare instrumenten van zo’n 2 millimeter.

‘Geld komt niet alleen voor de screening zelf, maar ook voor en van (commerciële) partijen die profiteren van screening’

De patiënt wordt gescand, en de arts bepaalt de route naar de verdachte plek dankzij de beelden en slimme software die daarbij helpt, als een soort Google Maps van de vertakkingen in de longen. Het is duidelijk dat dit alleen in nauwe samenwerking met de industrie (farma en medtech) kan worden ontwikkeld. Ik vind dat niet verkeerd. Heel veel behandelingsmogelijkheden waar elke dag patiënten van profiteren zijn ontwikkeld samen met commerciële partijen.

Het Radboudumc werkt binnen dit IMAGIO-consortium samen met de Universiteit Twente, de Universiteit in Tübingen, de Vrije Universiteit Amsterdam, ETH Zürich, Philips, Flash Pathology, Janssen Farmaceutica, Pfizer, ImaginAb, Longkanker Nederland en de Europese Kankerpatiënt Coalitie. In de (nabije) toekomst kan ook direct via dezelfde weg behandeling plaatsvinden. Dit is een bijzonder mooie en elegante techniek, en als voormalig longarts gaat mijn hart er sneller van kloppen.

De investeringen zijn aanzienlijk, en om die rendabel te maken, moet je voldoende patiënten hebben. Patiënten hebben geen klachten of verschijnselen van een tumortje van 3 mm, en melden zich dus niet spontaan. Voldoende aanbod komt er pas indien longkankerscreening wordt ingevoerd. In het koor dat roept om screening mengen zich dus ook de stemmen van (commerciële) partijen die voor onderzoek en commercialisatie voorlopig vooruit kunnen wanneer tot screening wordt overgegaan.

Maar wanneer de overheid, geflankeerd door haar adviesraden, moet besluiten over het invoeren van een vorm van screening, is het nodig de belangen van zowel de academische als commerciële partijen te kennen. Want het belang van patiënt en samenleving is bij hen niet altijd leidend.

Delen