Mariska Koster
Slegte Lieden
Als maatschappij zijn we niet losgekomen van de negentiende-eeuwse gedachte dat armoede een moreel defect is, ziet Mariska Koster. En dat heeft gevolgen voor de gezondheid van arme mensen.
Ik sprak recent op een bijeenkomst een jonge psychiater. Ze vertelde dat ze die ochtend spreekuur had gedaan, en dat al haar patiënten zonder uitzondering slecht hadden geslapen.
“Oh?” zei ik.
“Ja”, vervolgde ze. “Ze hebben last van de hitte. Ze wonen allemaal in slechte huizen, die in de zomer heet worden en in de winter stervenskoud zijn. Ze hebben zelf geen geld voor airco, of de huisbaas vindt het niet goed, of de panden staan op de lijst om aangepast te worden, maar dat duurt nog maanden, zo niet jaren.”
“Nou ja”, zei ik. “Dat is natuurlijk vervelend, maar iedereen slaapt toch wel eens slecht…”
“Je begrijpt het niet”, zei ze. “Dit zijn sociaal en psychisch zeer kwetsbare mensen. Ze hebben meestal geen werk, ze hebben geen sociaal steunsysteem, en ze hebben chronisch geldgebrek. Ze hebben daarnaast ernstige psychiatrische aandoeningen. En één of twee nachten slecht slapen bovenop alle andere narigheid kan een ontsporing van hun ziekte uitlokken. En dan komen ze als ‘verward persoon’ op straat, en via de politiecel bij onze crisisdienst!”
‘Eén of twee nachten slecht slapen bovenop alle narigheid kan een ontsporing van hun ziekte uitlokken’
“Dus eigenlijk hebben jouw patiënten meer last van hun ziekte, omdat ze ook arm zijn?”
“Ja, zo is het!”
De relatie tussen armoede en gezondheid is al vele jaren bekend. Het is een spiraal naar beneden. Langdurige financiële zorgen en gebrek aan perspectief leiden tot chronische stress wat de gezondheid negatief kan beïnvloeden. Chronische ziektes hebben invloed op de lichamelijke en geestelijke conditie waardoor weer andere ziektes kunnen ontstaan. Een slechte gezondheid beïnvloedt op haar beurt de kansen op een goede opleiding en betaald werk negatief.
Spiraal naar beneden
Mensen die te maken hebben met chronische ziekten of arbeidsongeschiktheid, hebben over het algemeen een lager inkomen en hogere zorgkosten. Dit vergroot weer het risico op financiële problemen.
Een slechte gezondheid beïnvloedt op haar beurt de kansen op een goede opleiding en betaald werk negatief
Mensen die te maken hebben met chronische stress hebben meer moeite met het onderscheiden van hoofd- en bijzaken, zijn gevoelig voor kortetermijnbelangen en directe beloning, staan minder open voor advies en hulp en zijn minder goed in staat om positieve intenties om te zetten in actie. Dat is weer van invloed op de gezondheid.
Chronische ziekte, chronische stress, mentale aandoeningen zijn notoir lastig te verhelpen. Maar armoede: daar kun je wat aan doen! Basisinkomen, verhogen minimumloon en de daaraan gekoppelde uitkeringen, dit soort voorstellen zijn de afgelopen jaren langs gekomen. En nooit verwezenlijkt.
Schuld
Ik denk dat dat komt omdat we als maatschappij niet zijn losgekomen van de negentiende-eeuwse gedachte dat armoede een moreel defect is. Het was ieders eigen schuld, de arme was gewoon liever lui dan moe. Op historiek.nl lees ik dat in het begin van de negentiende eeuw in de Amsterdamsche Courant (13 september 1804) een verzuchting stond van de Raad der stad Amsterdam, die klaagde over het misbruik dat ‘slegte Lieden’ van de gasthuizen maakten.
Het ging om ‘Landloopers, Bedelaars die in plaats van te werken ervoor kozen zich ‘aan de schandelykste luiheid overtegeeven’. Foei! Zet ze aan het werk, die nutteloze darren! De Maatschappij van Weldadigheid werd opgericht in 1818 om de armoede in Nederland terug te dringen, en tegelijk woeste gronden te ontginnen. De Koloniën van Weldadigheid waren gericht op het omvormen van armen tot productieve burgers. De bekendste rijkswerkinrichting werd wellicht de ‘strafkolonie’ Veenhuizen, beschreven in het Pauperparadijs van Suzanna Jansen.
Dus iemand ‘zomaar’ geld geven, dat is de zonde belonen. De ‘hardwerkende Nederlander’ is de norm. En weinigen beseffen dat precies die hardwerkende Nederlander vaak maar een paar gevalletjes van pech verwijderd is van armoede: echtscheiding, werkloosheid, ziekte, arbeidsongeschiktheid. En dan je huis niet meer kunnen betalen, huurachterstand of gedwongen verkoop, uitzetting.
Slegte Lieden.