Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Stel vragen
Wat speelt in de zorg? Frank van Wijck schrijft op vrijdag over actuele uitspraken en ontwikkelingen. Deze keer: waarom we vaak beter af zijn met minder zorg
Wat hebben deze medische verrichtingen met elkaar gemeen?
1 – Een standaard observatieduur van acht uur voor neonaten die geboren worden met meconiumhoudend vruchtwater, maar met een goede start en in afwezigheid van risicofactoren.
2 – Vijf jaar follow-up middels cystoscopieën van patiënten met een laag risico niet-invasief blaascarcinoom.
3 – Screening en monitoring van patiënten met inflammatoire dermatosen die systemische medicatie gebruiken.
4 – De standaard verrichting van een appendectomie bij een simpele acute blindedarmontsteking.
5 – CT-scans in de follow-up van patiënten na curatieve behandeling voor Leibovitch low-risk niercelcarcinoom.
Het antwoord is dat bij deze vijf (en nog veel meer) verrichtingen de vraag is gesteld of ze wel nodig zijn. Die vraag is het gevolg van de beslissing van de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen te stoppen met de endoscopische surveillance bij laag risico Barrett-slokdarm. Waarom? Omdat het bewijs ontbreekt dat die patiënten overlevingswinst of verbetering van kwaliteit van leven biedt.
Less is more
Uit deze bevinding vloeide het Less is More-programma voort waarin ook die bovengenoemde en andere medische verrichtingen kritisch tegen het licht worden gehouden. Stuk voor stuk verrichtingen die meer vanuit consensus dan op basis van hard wetenschappelijk bewijs ooit zijn geïmplementeerd.
Dat de cardiologen nu ook laten weten het mes te zetten in wat zij als ‘overbodige zorg’ beschouwen, past hier helemaal bij. Standaard hartecho’s, bijvoorbeeld bij controles? De bekende fietstest bij pijn op de borst? Direct een stent plaatsen bij hartklachten? De cardiologen stellen het ineens allemaal ter discussie. “Want veel onnodige hartzorg wordt geleverd uit gewoonte”, zegt cardioloog en bestuurslid van de NVvC José Henriques.
‘Patiënten moeten wennen aan het idee dat niet alles moet wat kan’
Scheidend hoogleraar Jan Kremer gaat nog een stap verder door te stellen dat in Nederland überhaupt te veel zorg wordt geleverd. Het is nog niet zo dat iedereen direct enthousiast wordt van zo’n uitspraak. Patiënten moeten wennen aan het idee dat niet alles moet wat kan. En behandelaars kunnen bij het achterwege laten van als onnodig bestempelde zorg toch in hun achterhoofd gehinderd worden door het zeurende stemmetje dat waarschuwt voor onderbehandeling (en de eventuele juridische consequenties daarvan).
Momentum
Maar het Less is More-programma en de actief gevoerde discussie over passende zorg geven wel aan dat er momentum is. En dat is ook begrijpelijk. De groeiende druk op de zorg is een deel van het antwoord. De situatie dreigt dat niet langer iedereen kan worden geholpen die dat nodig heeft, stelt Kremer. Toch is dit slechts een deel van het antwoord.
Het momentum is er ook omdat initiatieven als Less is More bottom-up tot stand komen. Het zijn de wetenschappelijke verenigingen zelf die zich afvragen: “Waarom doen we dit eigenlijk?”. En het heeft te maken met de groeiende aandacht voor shared decision making. Met behandelaars en patiënten die elkaar vragen stellen: “Wat is op dit moment belangrijk in uw leven?”, “Wat betekenen die behandelopties voor mijn kwaliteit van leven?”. Die vragen vormen de basis voor passende zorg.
3 reacties
“Wie het onmogelijke voor zichzelf vereist zal het onmogelijke ontberen.”
pieter wijnheijmer
8 mei 2026 / 12:41Wellicht kan het leerproces van patiënten en behandelaars gelijk oplopen. Daarvoor hebben patiënten wel goede betrouwbare informatie nodig, die makkelijk te begrijpen is en eenvoudig te vinden. Goed bestuur is onontbeerlijk om iedereen bij de les te houden. Een schaars goed tot nu toe in de NL zorg.
V van Nederveen
8 mei 2026 / 17:36In de interviews die ik over Less is More doe hoor ik dat de betreffende patiëntorganisaties intensief worden betrokken en dat ook goede patiëntinformatie wordt ontwikkeld.
Frank van Wijck
8 mei 2026 / 19:24