Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Tweerichtingsverkeer
Patiëntenfederatie Nederland, Federatie Medisch Specialisten, NVZ en NFU kondigden gisteren de campagne Betere zorg begint met een goed gesprek aan. Deze campagne moet een antwoord bieden op het nu gesignaleerde probleem dat patiënten onvoldoende in staat zijn een waardevolle bijdrage te leveren aan het gesprek met hun arts in het ziekenhuis.
De aankondiging leidde gisteren tot de nodige discussie op Twitter. De ethici roerden zich het eerst. Gert van Dijk tweette in reactie op de boodschap ‘arts luistert niet naar patiënt’: ‘En andersom is ook nog wel een dingetje’. Theo Boer volgde met: ‘Mag allemaal waar zijn, maar laten we niet vergeten om ook de patiënt op zijn communicatie aan te spreken’. Strikt genomen hebben beiden hierin volkomen gelijk natuurlijk. Niet iedere patiënt volgt de (leefstijl)adviezen op die een arts hem geeft. En de compliance van patiënten voor het slikken van voorgeschreven geneesmiddelen is een continue bron van zorg voor artsen en apothekers.
Communicatie in de spreekkamer is tweerichtingsverkeer, maar de arts heeft voorrang
Maar het leidde wel van diverse kanten tot de vraag wat in dit verband precies van de patiënt verwacht mag worden. In de discussie die volgde, kwamen gezondheidswetenschapper Désirée Hairwassers en chirurg Martijn Möllers tot de conclusie dat de arts in the lead moet zijn en geen verwachtingen moet hebben van de patiënt maar hem juist moet helpen bij de communicatie.
Terecht lijkt me. Het sluit aan bij de stelling van directeur Dianda Veldman van Patiëntenfederatie Nederland dat juist de situatie van de patiënt van belang is om samen een goede beslissing te kunnen nemen. Het is tweerichtingsverkeer, maar de arts heeft voorrang. Van de arts mag worden verwacht dat die zich in die situatie verdiept. Het is alleen de vraag in hoeverre een campagne dit gaat stimuleren. Campagnes hebben een looptijd. Dit onderwerp vergt structurele aandacht en hoort dus in de opleiding thuis.
7 reacties
Er was een VWS subsidietje te verdelen onder de pratende maat- en mantelpakjes.. meer heeft deze campagne niet om het lijf..
G K Mitrasing
5 oktober 2016 / 14:03Zolang we het laten bij slechts een campagne heeft u een punt, meneer Mitrasing.
Feitelijk werkt maar een ding echt en dat is de communicatievaardigheden van de dokter de hoogste prioriteit geven. Niet alleen tijdens zijn/haar opleiding maar ook daarna. Dus verplicht jaarlijks ‘doe’ trainingen volgen.
Ook training on the job werken louterend. Dus ga luisteren en kijken bij een collega en laat een kritische kenner van het vak je eigen manier van werken toetsen.
Niets is zo hardnekkig dan langzaam ingeslopen eigenaardigheden die contraproductief uitpakken voor de patiënt.
Als je dat doet, ga je vanzelf inzien dat een patiënt die niet wil luisteren feitelijk vooral ook het resultaat is van een dokter en/of zorgverlener in meest brede zin die niet in staat was zijn boodschap goed te verkopen.
Verkopen, veel te lang een vies woord geweest in de medische wereld, maar de realiteit is dat een therapie, een andere manier van leven, zelfs dat voorgeschreven pilletje het verdient om nadrukkelijk ‘verkocht’ te worden aan de patiënt.
Een effectief communicerende dokter is het beste placebo effect dat een patiënt zich kan wensen.
Joep Scholten
5 oktober 2016 / 19:10Gebruik van video opnames tijdens consulten is een verplciht onderdeel n de huisartsenopleiding. Kan wat mij betreft ook in de specialistische opleiding, zo het al niet gebeurd.
In de UK is het een verplicht examenonderdeel waarbij 5 examinatoren je niet mogen kennen en 10 ingeleverede consultaties moeten beoordelen.
G K Mitrasing
5 oktober 2016 / 20:29Toch is er een double bind in de verwachtingen rondom de arts- patiënt ingeslopen. Enerzijds moet de patiënt mondig zijn, wordt van de patiënt verwacht dat die autonoom zijn keuzes maakt voor ‘goede zorg’, daarbij geholpen door het kiezen van één van de vele polissen die de ZV’s aanbieden. Maar anderzijds moet de arts de patiënt geen verwachtingen hebben van de communicatie van dezelfde patiënt, meer verantwoordelijkheid nemen, hetgeen impliceert dat patiënt de verwachtingen van autonomie niet waar kan maken. Op zijn minst verwarrend.
Alberts
6 oktober 2016 / 09:00De patiënt kan de verwachtingen van autonomie waarmaken als hij weet waar hij aan toe is. Op het moment dat hij ziek wordt en een diagnose wordt gesteld, heeft de arts een enorme kennisvoorsprong op de patiënt. De verwachting van autonomie moet vanaf dat moment worden opgebouwd, en dat begint bij de arts die vertelt wat er precies aan de hand is en welke behandelopties daarbij mogelijk zijn. Daarmee wordt de basis voor autonomie gelegd en wordt shared decision making mogelijk.
Frank van Wijck
6 oktober 2016 / 09:31Mooi, dat ze in de huisartsenopleiding inmiddels de videocamera gebruiken om terug te kunnen kijken naar wat er gebeurt. Geen idee of het ook in de specialistenopleiding wordt gebruikt, maar het zou het een misser van de bovenste plank zijn als dat niet zo was.
Verder ben ik minder geïnteresseerd in wat ze in de UK doen, behalve dan wanneer het mogelijk als goede voorbeeld onmiddellijk navolgbaar zou moeten worden. Maar na een examen is er nog een heel leven van gesprekken en behandelingen. Daarin sluipen zaken, soms ongewenste zaken vaak terug te voeren op persoonlijke ervaringen, die hun eigen vreemde weg bewandelen.
En over die nascholingen bij huisartsen: daarin bepaalt de huisarts zelf welke nascholingen hij wil volgen.
Uit eigen ervaring weet ik dat gesprekstechnische ‘doe’ cursussen vaak worden gemeden. Te confronterend.
Dus met enge regelmaat gewoon eens een ochtend er bij gaan zitten en luisteren. Daarna scherp analyseren. Desnoods ter plekke nabootsen en oefenen. Natuurlijk ook bereid zijn in je eigen keuken te laten kijken.
Wat betreft het verwachtingspatroon van de patiënt:
Vanmorgen tijdens het uitlaten van de hond kwam ik een mooi voorbeeld tegen. De mevrouw van hondje Toby vertelde me, nadat ik had gevraagd hoe het met haar ging, dat ze aan de tabletten was. Schildklierprobleem. Ze baalde, net 50 en dan voor de rest van je leven aan de tabletten. Ja, de dokter had het uitgelegd, maar toch. Ja, ze begon het gunstige effect al te merken, bevestigde ze op mijn vraag.
‘Je bent een bofkont,’ heb ik haar toen gezegd. Verbaasd keek ze me aan. ‘Stel je eens voor dat je 50 jaar geleden dit zelfde probleem had gehad?’
Ik hield haar een aantal dingen voor. Haar gezicht klaarde op, nu dankzij in plaats van ondanks de tabletten.
Ook de autonomie van een verwachtingspatroon laat zich sturen of bijsturen door een gesprekstechnische adequate aanpak.
Daarna gingen we ieder onze eigen weg.
Joep Scholten
6 oktober 2016 / 10:49Prachtig voorbeeld Joep, heel illustratief.
Frank van Wijck
6 oktober 2016 / 10:59