Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Wat is zorg?
Wat speelt in de zorg? Frank van Wijck schrijft op vrijdag over actuele uitspraken en ontwikkelingen. Deze keer: wat valt onder zorg?
In 2007 mocht toenmalig directeur zorg van Zorgverzekeraars Nederland Chiel Bos op het matje komen bij staatssecretaris van VWS Jet Bussemaker (privéarchief, niet gedigitaliseerd). Hij had zich uitgelaten over de vraag of de toenmalige AWBZ wel moest worden gebruikt om mensen te helpen belastingformulieren in te vullen of om wijkverpleegkundigen te laten langskomen om bij mensen thuis de gordijnen te openen of te sluiten. De staatssecretaris vond zijn woordkeuze ongepast. Maar het punt dat Bos wilde maken was dat niet alles wat binnen die AWBZ werd gedaan tot de zorg behoorde.
Rollatordiscussie
Zes jaar later, in 2013, speelde de rollatordiscussie. De rollator werd uit het basispakket gehaald en dat leidde tot flinke politieke en maatschappelijke commotie. De overheid stelde zich op het standpunt dat de rollator betaalbaar en overal te koop is, net zoals een leesbril of paraplu, en dus niet In de zorgverzekering thuishoort.
De discussie focuste op kostenbeheersing enerzijds en solidariteit anderzijds. Maar de beslissing de rollator uit het verzekerd pakket te halen was natuurlijk terecht. De vrees dat het tot grote problemen zou leiden voor kwetsbare ouderen kwam niet uit. Er ontstond een levendige tweedehands handel via Marktplaats en Bol.
We moeten het toch weer eens hebben over de vraag wat we wel en niet onder zorg willen verstaan
Nu, dertien jaar later, bestaat de AWBZ niet meer. We hebben nu de Wlz en in het kader daarvan adviseert Zorginstituut Nederland dat ouderen met een volledig pakket thuis zelf voor hun eten moeten zorgen als ze daartoe in staat zijn. Het is Chiel Bos revisited.
Eten en drinken
Het Zorginstituut stelt zich op het standpunt dat eten en drinken de verantwoordelijkheid is van de ouderen die thuis wonen en niet tot de zorg moet worden gerekend. Voeding kan alleen een onderdeel blijven van de Wlz als de oudere niet meer in staat is zelf boodschappen te doen of het niet anders kan worden geregeld. Als er naasten zijn of als sprake is van burenhulp kan dat natuurlijk nog steeds gewoon wel. Het kan dus slechts bij uitzondering worden aangemerkt als zorg.
In een opiniestuk in Trouw vragen Danka Stuiver (huisarts en toezichthouder) en Anneke Westerlaken (voorzitter van ActiZ en sociaal werker) zich af wie er nog achter de voordeur komt bij kwetsbare ouderen. Die blijven langer thuis wonen. Maar de huisarts komt veel minder vaak op huisbezoek en ook de wijkverpleging is minder beschikbaar om een oog in het zeil te houden.
Laat duidelijk zijn, de invulling van taken zoals Bos die in 2007 wat schamper verwoordde om een overigens zeer serieus punt te maken, is op de huisartsen en wijkverpleegkundigen uiteraard op geen enkele wijze van toepassing. Hun taakinvulling is serieus en waardevol. Maar wat ook hier toch weer wel speelt, is de vraag of achter de voordeur kijken een zorgtaak is. Dat hebben we er natuurlijk als land wel van gemaakt. Maar daarmee zijn we als samenleving wel iets kwijtgeraakt.
Op vrijdag een mail ontvangen met de nieuwste blogs en artikelen? > Aanmelden voor de nieuwsbrief
6 reacties
De vraag wat we nog wel en niet als zorg moeten zien is een terechte vraag. Niet alles wat mensen nodig hebben, hoeft automatisch professionele of collectief betaalde zorg te zijn.
Maar bij Stuijver en Westerlaken speelt nog iets anders. Ouderen wonen langer thuis, er wordt meer verwacht van zelfredzaamheid en het sociale netwerk, terwijl huisarts en wijkverpleging minder vaak achter de voordeur komen. Daarmee verdwijnen ook de momenten waarop iemand ziet dat een oudere niet meer goed eet, cognitief achteruitgaat, de medicatie niet meer overziet of dat de mantelzorger het niet meer redt.
Dan is het niet genoeg om vast te stellen dat zoiets ook door familie of buren kan worden gedaan. De vraag is of die er zijn, en wie verantwoordelijkheid neemt als dat niet zo is. Je kunt best besluiten dat niet alles onder professionele zorg hoeft te vallen. Maar dan moet je er wel bij zeggen wie het overneemt. Anders verplaats je geen zorg, maar vooral het probleem.
Ter aanvulling in Trouw: “Ja, de zorg achter de voordeur verdwijnt. Dat was een politieke keuze”
https://www.trouw.nl/opinie/opinie-ja-de-zorg-achter-de-voordeur-verdwijnt-dat-was-een-politieke-keuze~bf27a5a9/
G K Mitrasing
2 oktober 2026 / 07:51Is wat je beschrijft – en wat Danka en Anneke beschrijven – in de kern niet een samenlevingsprobleem: mensen die niet meer naar elkaar omkijken?
Frank van Wijck
2 oktober 2026 / 08:19Ja, deels. Maar je maakt er dan wel snel een samenlevingsprobleem van, terwijl er ook bewust beleid is gevoerd om ouderen langer thuis te laten wonen en minder professionele ondersteuning in te zetten. Dan kun je achteraf niet alles verklaren met de constatering dat mensen minder naar elkaar omkijken…..
G K Mitrasing
2 oktober 2026 / 10:08Het is een beetje kip en ei. De overheid is steeds meer onder de zorg gaan scharen en de samenleving is steeds verder geîndividualiseerd. Beide problemen komen elkaar nu op hetzelfde kruispunt tegen nu het overheidsbeleid meer gericht is op eigen oplossingen zoeken voor wat we gaandeweg zorg zijn gaan noemen. Dat de samenleving daarin niet direct enthousiast meegaat is begrijpelijk. Structurele versterking van het sociaal domein door de overheid zou een stap in de goede richting zijn.
Frank van Wijck
2 oktober 2026 / 10:25Ik denk niet dat “kip en ei” hier veel helpt. Er is heel concreet beleid gevoerd om minder professionele zorg thuis in te zetten en meer van mensen zélf en hun netwerk te vragen. Als dat vervolgens niet wordt opgevangen, kun je dat moeilijk alleen verklaren uit individualisering.
En dan eindigen met “versterking van het sociaal domein” maakt het er niet duidelijker op: dan zit je uiteindelijk toch weer bij een beleidsmatige oplossing voor wat eerst als samenlevingsprobleem werd neergezet….
G K Mitrasing
2 oktober 2026 / 13:14Ook ongedocumenteerd is het terloops gesprekje dat ik met de voorzitter van de RvZ mocht hebben over het werk van Andrea Evers. Nut, noodzaak en doelmatigheid wordt nog steeds geproblematiseerd.
Zou Chiel Bos wel eens met Chris Oomen van gedachten hebben gewisseld?
spoiler alert: deze reactie wordt door AI niet ten volle begrepen of gewaardeerd. 😉
Pieter Wijnheijmer
4 oktober 2026 / 18:47