Maurice van den Bosch
Agressie in de spreekkamer

Alleen met een landelijk agressiebeleid kan de stijging van agressie tegenover zorgmedewerkers een halt worden toegeroepen, stelt ziekenhuisbestuurder Maurice van den Bosch.
Vlak voor de zomervakantie vertelde een collega-bestuurder mij tijdens een NVZ-vergadering dat ook de verpleegkundigen in zijn ziekenhuis vanaf nu alleen nog maar hun voornaam op het naamplaatje hebben staan. Omdat ze bij onvrede steeds vaker te horen kregen: “We weten waar je woont.”
Dat dit nodig is, dat zorgmedewerkers in toenemende mate te maken krijgen met dit soort dreigementen, ik vind het te bizar voor woorden. Niets is zo ingrijpend voor verpleegkundigen, laboranten, artsen en ander zorgpersoneel als het omgaan met agressie van patiënten en hun naasten.
Meestal gaat het om verbale agressie, zoals schreeuwen en schelden, maar ook intimidatie en fysieke agressie komen regelmatig voor. Natuurlijk is er begrip nodig voor patiënten die onder spanning staan vanwege een diagnose of ingrijpende behandeling. Soms is er sprake van onmacht, angst of teleurstelling. Die situaties zijn vaak wel te de-escaleren door zorgmedewerkers. Maar echte incidenten, waarbij de beveiliging moet worden ingeschakeld, komen ook steeds vaker voor.
Het vraagt ook iets van ons als bestuurders. We moeten medewerkers maximaal steunen
In het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis hadden we recent nog te maken met een ernstige bedreiging bij de receptie bij de hoofdingang. Daarvoor was voor langere tijd uitbreiding van de beveiliging nodig. Ook op de IC en in de kliniek waar oplopende spanningen rondom het levenseinde aan de orde van de dag zijn, komen incidenten met agressie voor. Dat vraagt erg veel van betrokken professionals.
En het vraagt ook iets van ons als bestuurders. We moeten medewerkers maximaal steunen, signalen vanaf de werkvloer goed oppikken en adresseren. De werkdruk is al hoog, en je wilt voorkomen dat professionals een trauma oplopen of uitvallen.
Daarom investeren veel instellingen in scholing en training van personeel en werken ze met aangescherpt beleid. Naast een officiële waarschuwing kan tegenwoordig zelfs permanente ontzegging van de toegang tot het ziekenhuis volgen. Ook het doen van aangifte bij de politie is helaas vast onderdeel van het pakket aan maatregelen geworden. Helaas blijkt dit niet genoeg.
Onlangs hield nu.nl een enquête onder tien ziekenhuizen. Daaruit bleek dat agressie in álle tien de ziekenhuizen de afgelopen vijf jaar is toegenomen, ondanks trainingen en beleid. In het St. Antonius Ziekenhuis in Utrecht en in Isala in Zwolle is zelfs sprake van een verdriedubbeling sinds 2020. Koploper van de geweldsincidenten is OLVG in Amsterdam met 811 meldingen in 2023 en 923 meldingen in 2024.
Het is nu een beetje ‘iedere organisatie voor zich’
Die stijging kunnen we in mijn ogen alleen een halt toeroepen met een landelijk agressiebeleid. De overheid is weliswaar gestart met de campagne “Tot elf tellen”, waarmee iets aan bewustzijn gewonnen wordt. Maar echt duidelijk beleid ontbreekt. Het is nu een beetje ‘iedere organisatie voor zich’. Ik heb meegemaakt dat we een patiënt na veel incidenten de toegang hadden ontzegd; een dag later stuurde hij een brief om te melden dat hij zo prettig geholpen werd in een nabijgelegen ziekenhuis.
Het initiatief voor landelijk agressiebeleid zou ook vanuit brancheorganisaties kunnen komen. Eenduidige regels helpen de individuele praktijken en ziekenhuizen met strakkere handhaving, en het maakt eenduidige communicatie richting de samenleving mogelijk. Met het oplopen van de zorgvraag de aankomende jaren moet het terugdringen van agressie in de zorg en het zorgen voor een veilige werkplek voor zorgprofessionals een topprioriteit zijn.
1 reactie
Medewerkersveiligheid is in ieder bedrijf de onvoorwaardelijke basis voor gemotiveerde dienstverlening. Vertrouwen in elkaar, van onder naar boven én andersom, vormt de context waarin je daarover met elkaar spreekt.
Iemand die zich onmachtig of niet gehoord voelt, laat staan weet, zal zich in die context verloren en misschien zelfs uitgesloten voelen.
Dat los je niet op met repressie, integendeel. De ongehoorde zal zich er alleen maar ongehoorder door gaan gedragen, ook naar de collega’s. En de patiënten, vooral die.
Gelukkig is het geen aan zorg voorbehouden vraagstuk, het is universeel en van alle tijden. Dus ook in de toekomst zal het wel zo blijven maar tegenwoordig kunnen we steeds beter weten hoe we er samen mee om kunnen gaan.
Pieter Wijnheijmer
7 september 2025 / 13:12