Albers en Bergkamp
verpleegkundigen
Albers versus Bergkamp: racisme in de zorg
duocolumn / Verpleegkundigen Jorn Albers en Jennifer Bergkamp bespreken relevante zorgthema’s en vragen

Jennifer,
we doen in de zorg graag alsof we boven de samenleving staan. Alsof de vervuiling uit de samenleving, de angst voor ‘de ander’, racisme, niet iets is van afdelingen en spreekkamers. Maar wat in de samenleving wordt genormaliseerd, sijpelt door.
De zorg zou een afspiegeling van de samenleving moeten zijn. Dat is geen ideaal, maar noodzaak. Toch is zij dat niet. Mensen met een migratieachtergrond zijn ondervertegenwoordigd in het BIG-register. En hoe hoger de functie, hoe ‘witter’ het wordt.
Geen meritocratie, maar reproductie: selectie via netwerken, herkenning en ongeschreven regels. Zo blijft de norm intact, terwijl de samenleving allang veranderd is.
‘Hoe hoger de functie, hoe ‘witter’ het wordt’
Een zorg die geen afspiegeling van de samenleving is, mist essentiële perspectieven en herkent racisme slecht. Want wie de norm bepaalt, wordt er zelden door geraakt. Dit gaat niet over gevoelens, maar over macht: wie bepaalt wat normaal en wat grensoverschrijdend is?
Racisme in de zorg is geen uitzondering. Het is er expliciet en impliciet. Witte mensen kunnen het zich veroorloven racisme niet te zien; mensen van kleur moeten het verdragen.

Ik zie hoe collega’s bij de minste onvrede door patiënten worden geconfronteerd met racistische opmerkingen, openlijk en zonder schaamte. En hoe wij als team vervolgens op zoek gaan naar pragmatische oplossingen in plaats van het principieel te adresseren.
Zorg is een ontmoeting, elkaar begrijpen. Dat vraagt om perspectieven. Om ogen die andere dingen hebben gezien en stemmen die andere ervaringen meebrengen. Wie structureel perspectieven buitensluit, verliest haar menselijkheid en noemt dat professionaliteit. Noem mij activistisch, maar wegkijken is ook een keuze.
Je hebt gelijk Jorn,
we doen graag alsof de zorg boven de samenleving staat. Alsof polarisatie en racisme buiten onze muren blijven. Maar de zorg is geen parallel universum. Het is een spiegel.
Ik denk aan een nacht rond twaalf uur. De nachtdienst was geregeld: een ervaren verpleegkundige, alles klopte. Alleen niet haar huidskleur. De familie en cliënt accepteerden ’niemand van kleur’, zeker niet in de nacht. Of ik even iemand anders kon sturen.
‘Als zij niet welkom is, is niemand van ons welkom’
Even. Alsof je een dienst ruilt, geen mens.
Ik heb gezegd: als zij niet welkom is, is niemand van ons welkom. Aan jullie de keuze.
Dat was geen heldendaad. Het was een ondergrens. Want te vaak framen we dit soort situaties als pragmatisch vraagstuk. Als iets wat je oplost in het belang van de rust. Maar cliëntgerichtheid is geen vrijbrief voor discriminatie.

Het gaat ook subtieler. Over wie vanzelfsprekend doorstroomt. Wie herkend wordt als talent. Wie bij een sollicitatie voelt: hier lijk ik op de rest. Selectie via netwerken en herkenning is menselijk en precies daarom hardnekkig.
Een zorg die geen afspiegeling is van de samenleving, verliest perspectief. En zonder perspectief verschraalt professionaliteit.
Solidariteit begint niet in beleid, maar in wie je beschermt als het spannend wordt. Neutraliteit in een ongelijke situatie is geen neutraliteit. Het is kiezen voor de norm.
Soms begint verandering met een telefoontje om middernacht. En met de simpele boodschap: niemand van ons is welkom, als één van ons dat niet is.