Maartje-Marijke Menkveld
Physician assistant - klinisch verloskundige
Als naar eer en geweten handelen niet voldoende is
Een klacht krijgen van een patiënt kan altijd. In hoeverre is dat gegeven bepalend voor haar handelen, vraagt Maartje-Marijke Menkveld, physician assistant klinisch verloskundige, zich af.
‘We zijn er voor u.’ ‘We doen alles wat we kunnen.’ Ik zeg het regelmatig tegen patiënten. En ik meen het. We willen goede zorg leveren en mensen helpen.
Maar we kunnen niet álles genezen, voorkomen of op tijd zien aankomen. Soms loopt een behandeling anders dan verwacht. Dan doen we ons best met de kennis en informatie die er op dat moment is.
Wekelijks ligt bij ons een medisch vakblad op de mat. Daarin lees ik uitspraken van tuchtcolleges over klachten tegen zorgverleners. Soms denk ik bij een zaak: had mij dit ook kunnen overkomen?
- Een gesprek waarin de behandeling en de risico’s zijn besproken, maar waarin achteraf een handtekening blijkt te ontbreken.
- Een patiënt die zegt niet op de hoogte te zijn geweest van juist dát risico dat zich voordeed.
- Een telefoontje dat wel is gevoerd, maar niet in het dossier staat.
- Een beslissing die op dat moment logisch leek, maar achteraf anders wordt beoordeeld.
Ik kan er spontaan de zenuwen van krijgen. Dan denk ik aan een recent gesprek met die jonge vrouw. Heb ik alles goed vastgelegd? Staat in het dossier welke risico’s ik heb besproken? Heb ik genoteerd dat de patiënt akkoord is?
Vaak open ik ’s avonds toch nog even mijn laptop om mijn verslaglegging te controleren. Kan een woord voor verwarring zorgen? Heb ik iets gemist?
Vaak open ik ’s avonds toch nog even mijn laptop om mijn verslaglegging te controleren
Ik wil zorgvuldig werken en niets over het hoofd zien. Maar soms vraag ik me af of ik mijn verslaglegging nog controleer omdat ik iets wil aanvullen, of omdat ik bang ben dat ik achteraf iets niet goed kan verantwoorden.
Een dossier helpt om goede zorg te leveren, collega’s te informeren en gemaakte keuzes terug te kunnen vinden. Dat weet ik. Toch merk ik dat ik steeds meer tijd besteed aan de vraag of ik alles wel voldoende heb vastgelegd.
Waar houdt het op?
Natuurlijk moeten we medische fouten erkennen. Gaat er iets mis, of hebben we iets gemist, dan moeten we dat onderzoeken, bespreken en ervan leren. Klachten kunnen tekortkomingen zichtbaar maken en bijdragen aan betere zorg. Voor patiënten kan een klacht bovendien een manier zijn om gehoord te worden en antwoorden te krijgen.
Maar niet iedere ongunstige uitkomst betekent dat we tekortschoten. Soms treedt een complicatie op terwijl je zorgvuldig hebt gehandeld, de risico’s hebt besproken en samen met de patiënt een weloverwogen keuze hebt gemaakt. Toch kan de uitkomst voor de patiënt ellendig zijn. Is het dan voldoende dat je naar eer en geweten hebt gehandeld, als achteraf toch de vraag komt of je iets te verwijten valt?
Als ik tuchtzaken lees, begrijp ik soms goed waarom een zorgverlener op een bepaalde manier heeft gehandeld. Ik vraag me dan af of ik in die situatie niet hetzelfde had gedaan.
Opgelucht?
Wanneer een klacht ongegrond wordt verklaard en er geen tuchtrechtelijke maatregelen volgen, zou je kunnen denken dat de zorgverlener opgelucht verder kan. De procedure is afgerond. Maar is het daarmee ook echt voorbij?
Een klacht kan ook na afloop doorwerken in hoe je je werk doet. Als mij dit zou overkomen, weet ik niet of ik daarna nog net zo op mijn eigen afwegingen zou durven vertrouwen. Zou ik bij een volgend gesprek niet nóg meer gaan twijfelen? Heb ik alles wel goed besproken? Heb ik alles wel vastgelegd?
Verhalen
Want ook ik merk dat de verhalen die ik hoor en lees mijn manier van werken beïnvloeden. Ik wil zorgvuldig zijn, niets over het hoofd zien, niet te veel en niet te weinig doen en mijn afwegingen goed vastleggen. Maar soms vraag ik me af hoeveel aandacht er inmiddels ook uitgaat naar het voorkomen van verwijten en het kunnen verantwoorden van mijn handelen.
Ook bij VWS is er aandacht voor de invloed van het tuchtrecht op zorgverleners. VWS wil het tuchtrecht anders inrichten. Het zou zich meer moeten richten op ernstig of herhaaldelijk tekortschieten in de kwaliteit van zorg. Het leren van fouten en het verbeteren van de zorg zouden meer binnen de zorgpraktijk zelf moeten plaatsvinden.
Ik hoop dat dit eraan bijdraagt dat we ons werk met vertrouwen kunnen blijven doen, fouten kunnen blijven erkennen en ervan kunnen leren, zonder dat de angst voor een klacht steeds meer op de voorgrond komt te staan.
‘We doen ons best.’ Ik blijf het zeggen.
En ondertussen blijf ik naar eer en geweten handelen. Hopelijk blijft dat voldoende.