Ignace Schretlen
Arrogante dokters

Voormalig huisarts Ignace Schretlen schrijft over arrogante dokters. Die hij als patiënt in de wachtkamer treft, die hij als huisarts als collega had, en die hij zelf soms leek met denigrerende beschrijvingen van patiënten in zijn dagboek als coassistent.
In korte tijd ben ik vier kilo afgevallen. Ik ben onbeschrijflijk moe en voel mij hondsberoerd. Bloedonderzoek moet uitwijzen wat er gaande is. De uitslag zou wel eens het begin van het einde kunnen inluiden. De wachtruimte zit overvol. Het is muisstil. Ongetwijfeld ben ik niet de enige aan wie onzekerheid knaagt.
Plots klinken er luide voetstappen. Een dokter paradeert met opgeheven kin zonder iemand aan te kijken dwars door de wachtruimte. Iedereen schrikt. Even later loopt de man even potsierlijk met dezelfde air terug. Hij is even koffie gaan halen. Hetzelfde maakte ik eerder op een poli neurologie mee in een gang vol wachtende patiënten.
Rigide, horkerig en arrogant
Dit speelt zich nog af buiten de spreekkamer. Ik herinner mij een internist die mij opbelde over een jonge vrouw met een forse bloedarmoede. ‘Collega,’ zei hij, ‘neem van mij aan dat deze wordt veroorzaakt door forse menstruaties, al zullen vrouwen dat zelf nooit toegeven!’ Dat verbijsterde mij. Later bleek dat de bloedarmoede een andere oorzaak had. De neuroloog en columnist Emile Keuter schreef in 2024 over het boek ‘Komt een dokter bij de dokter’ van de voormalige huisarts Jolien Plantinga, die een ernstige complicatie van de ziekte van Lyme kreeg: ‘Het laat op indrukwekkende wijze zien hoe rigide, horkerig en arrogant neurologen kunnen zijn.’
‘Arrogant gedrag kan niet alleen de relatie met patiënten maar ook met collegae aanzienlijk verslechteren’
Uit een onderzoek van de tijdschriften Medisch Contact en Nursing bleek dat ruim acht op de tien artsen vinden dat artsen arrogant zijn of neigen naar arrogantie. Arrogant gedrag kan niet alleen de relatie met patiënten maar ook met collegae aanzienlijk verslechteren. Dit kan ernstige gevolgen hebben. Volgens het NIVEL overleden in 2019 circa 1018 patiënten mede door zorggerelateerde schade die waarschijnlijk voorkomen had kunnen worden. In 2011 werd in het KRO-programma Brandpunt gesuggereerd dat behalve een verstikkende hiërarchie, macht en geld arrogantie hiervan één van de oorzaken zou kunnen zijn.
Betweters
Kenmerkend voor arrogant gedrag is dat op anderen wordt neergekeken. Is het wel of geen vooroordeel dat medisch studenten ‘arrogante betweters’ zijn? Wanneer ik het dagboek over mijn eerste coschap* herlees, schrik ik van mijn denigrerende beschrijvingen van patiënten. Een ‘Surinaamse miss wier omvang niet veel met haar lengte zal schelen’ wordt geassocieerd met ‘een tropische verrassing in Hollandse melkchocolade’. Over ‘een alcoholicus op sterven’ schrijf ik: ‘Hij is zo geel als een Chinees, zo mager als een krijgsgevangene uit de “goede oude tijd” en hij braakt de hele dag door.’ Ik vrees dat arrogant gedrag al in de opleiding wordt overgenomen.
In 2022 publiceerde de KNMG een ‘Gedragscode voor artsen’. Ik citeer de inleiding: ‘Waar staan wij voor als artsen? Wat vinden wij belangrijk in onze professionele houding en gedrag? En wat kunnen patiënten, samenwerkingspartners en de maatschappij van ons verwachten? Dat staat in deze KNMG-Gedragscode voor artsen. Zo zijn wij gekomen tot vijftien kernregels die voor elke BIG-geregistreerde arts gelden. Daarmee is de gedragscode een handzaam document geworden dat past in deze tijd.’
Ik ken geen document, waarin de ‘ideale arts’ zo hoog boven alle andere mensen wordt uitgetild. Onbedoeld worden op deze wijze arrogante supermensen gecreëerd.
* Anatomie van het gevoel – Dagboek van een co-assistent, Alexander van Es (pseudoniem), 2006 (zevende druk), uitgegeven door Ad. Donker (Rotterdam)
4 reacties
Waarde collega Schretlen,
Uw column raakt een herkenbaar thema — elke arts kent de paraderende specialist in de gang. Geen twijfel.
Maar herkenning is nog geen analyse.
U stapelt persoonlijke observaties, een NIVEL-cijfer over vermijdbare sterfte en de KNMG-gedragscode op elkaar alsof ze één verhaal vertellen.
Dat doen ze niet.
Het NIVEL-rapport gaat over systeemfactoren en ketenzorg, niet over individuele arrogantie.
En de gedragscode als bron van arrogantie afschilderen — omdat ze de “ideale arts” beschrijft — miskent dat elke beroepscode nu eenmaal normen formuleert waar je naar streeft, niet waar je aankomt.
Wat mij het meest stoort is de afwezigheid van context.
De medische opleidingen zijn de afgelopen twintig jaar ingrijpend veranderd.
De CanMEDS-competenties — communicatie, samenwerking, reflectie — zijn structureel ingebouwd.
Aios worden getoetst op attitude en empathisch vermogen.
Dat wil niet zeggen dat arrogantie verdwenen is, maar het generaliseren op basis van anekdotes uit een coschap-dagboek uit de jaren zeventig doet geen recht aan die ontwikkeling.
Veertig jaar huisartsenpraktijk heeft mij geleerd dat arrogantie inderdaad voorkomt, maar ook dat de meeste artsen dagelijks hun best doen in een systeem dat hen steeds minder ruimte geeft.
Een column die dat negeert is niet scherp ; die is zuur.
E.Kriek
8 april 2026 / 22:00Geachte Collega,
Veel dank voor uw waardevolle reactie. Co-assistenten die ‘Anatomie van het gevoel’ lezen herkennen veel van hetgeen toen is beschreven, juist wat betreft de attitude van artsen op de werkvloer. Toen dit dagboek als wekelijkse column werd gepubliceerd reageerden artsen die een of twee generaties tevoren co-assistent waren geweest hetzelfde. Veel verandert maar veel wezenlijks lijkt nauwelijks te veranderen. Ook artsen die patiënt zijn geworden ervaren niet zelden dezelfde attitude. Een blog is te kort voor een grondige analyse. Ik had graag geschreven over wat achter het masker van arrogantie zit. Arrogantie wordt in verband gebracht met onzekerheid. Vanuit dat perspectief had ik ook kunnen schrijven over ‘onzekere artsen’. Als co voelde ik in grote mate die onzekerheid, vaak gecombineerd met angst!
Maar dat durfde ik toen niet te tonen. Wellicht is daar nu wel meer aandacht voor. Helaas maak ik regelmatig bij dierbaren situaties mee, waarbij artsen zich op een stuitende wijze neigen naar arrogantie of ronduit arrogant zijn. Het spijt mij oprecht dit te moeten schrijven en het verdriet mij ook want ik weet welke impact dit kan hebben. Nogmaals dank voor uw moeite om te reageren. Met hartelijke groet, Ignace Schretlen
Ignace Schretlen
8 april 2026 / 22:24Waarde collega.
Dank voor uw antwoord.
Mijn mening blijft staan over ” arrogante dokters’ :
*of je operationaliseert en meet,
*of je accepteert dat je op het niveau van ‘indrukken’ blijft.
Alles daartussen is retoriek.
Met hartelijke groet.
E.Kriek
8 april 2026 / 22:46Daar heb ik wel beelden bij, dank. En zo lazen we bijvoorbeeld het dagboek van een co-assistent ook, in Medisch Contact. We vonden alles vanzelfsprekend. Ivan Illich daarentegen werd verguisd of juist daarom door anderen geadoreerd.
Er was, is en blijft niets professioneels aan distantie of autonomie. Aan empathie des te meer. De patiënt, als “professioneel partner van de professional” kan alleen door diezelfde professional daartoe gestimuleerd worden.
En dat kopje koffie? Hier krijgen we het niet meer in de ontvangstruimte. Lang geleden hadden we nog automaten die ons bij de keuzes vriendelijk “STERKTE” wensten.
pieter wijnheijmer
10 april 2026 / 21:49