Ignace Schretlen

Ignace Schretlen

Medische macht

Voormalig huisarts Ignace Schretlen hoort regelmatig ‘medische verhalen’ die hij nauwelijks kan geloven. ‘Het begint veelal met – al dat niet bewuste – vage communicatie.’

‘Het zou kunnen zijn dat u de komende twee dagen vanuit het ziekenhuis wordt opgebeld. Dat gebeurt met een anoniem telefoonnummer. Hoort u niets dan is alles goed!’ Dat kreeg mevrouw Daniëls bij haar ontslag van een verpleegkundige te horen. De chirurg die een mogelijke kwaadaardige zwelling had verwijderd, had zij na de operatie niet meer gezien. Ze kende zelfs niet eens zijn naam. Het was in elk geval niet dezelfde specialist die zij op de polikliniek had gezien.

Wat betekent dit voor mevrouw Daniëls? Twee dagen moet zij in grote spanning wachten op een hopelijk verlossend telefoontje. Wat betekent ‘vanuit het ziekenhuis’? Door wie wordt zij gebeld en krijgt ze dan de gelegenheid om vragen te stellen? Wat betekent ‘alles goed’? Er is toch immers een zwelling verwijderd; ook wanneer deze niet kwaadaardig is, wil ze graag weten wat er is gevonden?

Beeld met hulp van AI

Afspraken opnemen

Er is geen enkele reden om te twijfelen aan de woorden van mevrouw Daniëls maar ik was er niet bij en het staat niet op papier. Dat lijkt mij overigens wel een goede reden om niet alleen gesprekken met artsen maar ook dit soort mondelinge afspraken op te nemen.*   

Naast mij ligt een verslag van een gesprek over de zeer intensieve behandeling die meneer Aalbers kreeg. Helaas is hij er slechter aan toe dan voor de therapie. Er is geen enkele twijfel over de behandelaar; die heeft haar best gedaan. Maar wat nu? Het negatieve resultaat is meneer Aalbers niet in de koude kleren gaan zitten en daarom wil hij even rust. De indicatie voor een behandeling door een gespecialiseerde kliniek is echter wel evident.

Vertraging

Ik citeer uit het verslag: ‘Wij zouden de verwijzing vanuit hier nu al in orde kunnen maken, zodat een aanmelding daar geen vertraging op zal lopen.’ Ondanks drie telefoontjes en twee mails is de verwijzing na drie maanden nog steeds niet geregeld en kan meneer Aalbers zich dus ook nog niet aanmelden. Hierna zal hij nog een paar maanden moeten wachten.

Elk jaar ontvangt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) ruim 10.000 meldingen over incidenten in de gezondheidszorg. In dit verband worden drie risico’s genoemd:

1) niet goed afgestemde zorg, waardoor deze niet op elkaar aansluit;
2) de informatieoverdracht is niet op orde, waardoor onveilige situaties ontstaan;3) het is onduidelijk wie eindverantwoordelijk is voor de behandeling, waardoor onveilige situaties ontstaan.

Onverwacht?

Een incident wordt beschouwd als een ‘onverwachte gebeurtenis’ met nare gevolgen maar bij nadere beschouwing blijkt vaak een incident helemaal niet onverwacht. Het begint veelal met – al dat niet bewuste – vage communicatie. Daarom heb ik zo de pest aan het woord ‘zou(den)’.

Gemiddeld eens per twee weken krijg ik van familieleden, vrienden of kennissen ‘medische verhalen’ te horen die ik nauwelijks kan geloven: over een wachttijd van een jaar bij de gynaecoloog, geen beroep meer kunnen doen op een eigen huisarts in combinatie met elkaar tegensprekende waarnemers, afspraken die zonder enig overleg niet worden nagekomen, een specialist die niet bereid is om een patiënt met een complicatie na een ingreep te zien en deze naar de huisarts verwijst of een specialist die een patiënt onnodig lang laat lijden, waardoor een onnodig grote operatie onvermijdelijk is. Communicatieve ‘missers’ vormen de voedingsbodem voor incidenten. En in álle gevallen voelen patiënten zich machteloos.

Communicatieve ‘missers’ vormen de voedingsbodem voor incidenten. En in álle gevallen voelen patiënten zich machteloos.

In mei 1969 verscheen de nog altijd lezenswaardige bundel ‘Medische macht en medische ethiek’ van de psychiater en hoogleraar pastorale psychologie Jan Hendrik van den Berg (1914-2012)**, die tot de meest vertaalde Nederlandse auteurs behoort. Binnen een jaar waren al dertien drukken verschenen.

De bundel is bij mij blijven hangen door een foto van een man bij wie de onderste helft van zijn lichaam was ‘weggeopereerd’; boven het klaarblijkelijk openbare verslag staat als titel ‘Een succesvolle operatie’. De auteur, die heel boeiend schrijft, betoogt dat de macht van dokters vooral is te danken aan medisch-technische ontwikkelingen sinds ongeveer 1870. Het gaat dus eigenlijk om ‘technische macht’.

Een succesvolle operatie

Hippocrates, Galenus, Harvey en Boerhaave hadden een ander soort macht: ‘In onze ogen kon de oude geneesheer niets. Hij wist niets van verwekkers van infecties. Hij kon een infectie niet echt bestrijden. Hij kende geen vitamines, en had nooit gehoord van hormonen. Hij had geen inzicht in de eenvoudigste verrichtingen van het lichaam. (…) De oude arts was een kundig dokter.’ Deze beschikte over de macht om te troosten en om pijn en angst weg te nemen. ‘De moderne arts schoof de oude macht als minder doeltreffend terzijde.’

Sorry dat ik het moet schrijven, maar soms lijkt het of eigentijdse dokters het zich dankzij hun technische macht kunnen permitteren om de grenzen van elementair fatsoen op te rekken of domweg te negeren. Want wars van patiëntenrechten en goede intenties blijkt dat menig patiënt in praktijk toch meer dan eens volkomen machteloos staat.

* Tegenwoordig is hiervoor een handige app voor: dittocare.com

** In 2002 publiceerde filosoof Hub Zwart een boek over de auteur met als titel ‘Boude bewoordingen. De historische fenomenologie van J.H. van den Berg’

Delen