Ignace Schretlen

Ignace Schretlen

Maakt innovatie vakmanschap overbodig?

Een uitspraak van verpleegkundige Rainer Altenbeck over innovatie riep bij Ignace Schretlen een herinnering aan bloeddrukmeters op.

‘Een verpleegkundige moet de bloeddruk meten met een analoge manchet. Hij twijfelt: hij heeft het op school geleerd maar in de praktijk nog niet gedaan, en vraagt mij het over te nemen. Terecht, maar het is ook een signaal.’

Met deze regels begint Rainer Altenbeck* in het vakblad Nursing zijn betoog, dat zeker niet zou misstaan in Medisch Contact. Iedere editie van dit tijdschrift begint met een bijdrage van een verpleegkundige, die zich hiervoor kan aanmelden. Het voorval riep onmiddellijk een herinnering bij mij op.

‘Op een van de eerste dagen van mijn beroepsopleiding tot huisarts viel ik genadeloos door de mand’

Op een van de eerste dagen van mijn beroepsopleiding tot huisarts viel ik genadeloos door de mand: het lukte mij als gediplomeerd arts niet om onder toeziend oog van mijn opleider een bloeddrukmetermanchet om de arm van een patiënt te doen.

In onze spreekkamer stond rechts op het bureau ‘als troostbrenger’ een Dracaena en links een  kwikbloeddrukmeter die net als kwikthermometers sinds 1 januari 2003 niet meer verkocht mogen worden. Toen ik kinderen ter voorbereiding van mijn boek ‘Eet jouw dokter ook patat?’ vroeg wat op hen in de spreekkamer de meeste indruk maakte was dat met stip de bloeddrukmeter. Die kreeg dan ook extra aandacht in mijn boek.

Opvallend is dat ik bij kinderen nooit de bloeddruk mat. De imposante bloeddrukmeter nodigde patiënten natuurlijk uit om vaak op de valreep van het consult te vragen om nog even hun bloeddruk op te meten. Aan ‘dat feestje’ kwam abrupt een einde toen het apparaat sneuvelde. Op de grond lagen schitterende, zilverkleurige maar wel buitengewoon giftige kwikbolletjes die ik met een of ander poeder van de apotheker heb opgeruimd.

Haat-liefdeverhouding

Met de handmatige bloeddrukmeter heb ik altijd een haat-liefdeverhouding gehad. Probeer hiermee maar eens tijdens een nachtelijke spoedvisite op een betrouwbare wijze de bloeddruk te meten. Niet de manchet is dan het probleem maar een lekkende of niet goed aangesloten ballon, c.q. drukventiel. Om over de wijzerplaat met de kleine getallen nog maar te zwijgen.

‘Met de handmatige bloeddrukmeter heb ik altijd een haat-liefdeverhouding gehad’

Wij beschikten op de praktijk ook over twee ‘volautomatische’ elektronische bloeddrukmeters maar die werden aan patiënten uitgeleend om thuis de bloeddruk te meten. Thuismetingen zijn betrouwbaarder mits de elektronische bloeddrukmeter dat zelf ook is. Mijn eigen ervaringen daarover zijn geen jubelzang. Ik heb er zelf twee die zelden dezelfde bloeddruk meten.

Klinische blik trainen

En hier belanden wij bij de boodschap van Rainer Altenbeck. ‘Wij werken in de zorg met steeds meer technologie: slimme monitoring, digitale ondersteuning en andere innovaties die ons werk efficiënter moeten maken en de zorg beter. Maar dat heeft ook een keerzijde. De technologie neemt steeds meer van ons over. Handelingen die vroeger routine waren, komen nog maar zelden voor of lijken minder nodig. (…) Als we te veel vertrouwen op meetwaarden en alarmsignalen van apparatuur, trainen we onze klinische blik minder. (…) Juist afwijkende situaties, complicaties of kwetsbare patiënten doen een beroep op klinisch redeneren en praktische vaardigheden. Als die basis onder druk komt te staan, wordt de zorg kwetsbaarder.’

Afhankelijk

Toen mijn cardioloog enigszins trots liet weten dat de stethoscoop voor hem had afgedaan, keek ik hiervan wel even vreemd op. Inderdaad, een echo van het hart is betrouwbaarder maar neemt nog los van de kosten meer tijd in beslag. Maar naarmate echoapparatuur handzamer wordt en met behulp van AI zelf diagnoses kan stellen, zullen artsen hiervan ongetwijfeld steeds meer gebruikmaken en uiteindelijk hiervan ook afhankelijk worden. Waarvoor is een stethoscoop dan nog noodzakelijk?

Maar dan gebeurt in de medische sector wellicht hetzelfde als hetgeen Rainer Altenbeck in Nursing signaleert: ‘Als we niets doen, verliezen we straks met de oudere collega’s ook het vakmanschap waar innovatie op zou moeten bouwen. En zonder dat fundament wordt zelfde de beste innovatie kwetsbaar.’ 

* Rainer Altenbeck is verpleegkundige op de urologieafdeling van OLVG (Amsterdam) met een speciale interesse voor de impact van innovatie op de verpleegkunde. Zijn bijdrage stond in Nursing van juni 2026 (pagina 3).

Delen