Daphne Voormolen

Daphne Voormolen

arts foetale geneeskunde

Artistieke histologie

Daphne Voormolen ervaart bij de kunst van Otobong Nkanga in Singer Laren de diepgang van het weefsel en de kracht van kleuren. ‘Kun je kleuren voelen? Nkanga laat dat ervaren.’

Voor kunstenaar Otobong Nkanga is weven een uiterst passend medium. Horizontale en verticale draden worden met elkaar vervlochten. De draden verlenen elkaar steun, stevigheid, structuur en vormen een netwerk. In verbinding met elkaar ontstaat een afbeelding, een verhaal. Nkanga wil via haar kunst mensen herinneren aan hoe vervlochten we zijn met elkaar (horizontaal) en met de aarde (verticaal). Voor haar krachtige eigen kleurentaal ontving ze de Sikkens Prize. Ik bezocht haar tentoonstelling in Singer Laren.

Otobong Nkanga. Kleurproef Morning Glory – Where One Lingers (2025-26)

Het eerste wat ik zie is een prachtig stuk geweven textiel, uitgespreid op een tafel. Het is niet te missen: kleur speelt hier de hoofdrol.  Het is een testdoek dat toont hoe haar twee manieren van werken samenkomen. Het deel met kleurvlakken, vakjes en nummers gaat over secuur, gestructureerd en onderzoekend te werk gaan. Het andere deel laat de artistieke handvaardigheid zien. Verschillende weeftechnieken waarbij ze de draden met de hand wisselend heeft geprepareerd waardoor onderliggende lagen zichtbaar worden.

Weefsel, leuk!

Een mooie vorm van tissue handling! Het doet me denken aan het stomp prepareren tijdens een operatie. Een mes doorsnijdt en beschadigt structuren. Door juist met je vingers te splitsen langs natuurlijke lagen verkrijg je toegang tot de diepte op een meer atraumatische manier. Met respect voor het weefsel. Weefsel, leuk!

Het woord werd in medische context rond 1800 geïntroduceerd door een Franse anatoom. Hij ontdekte dat organen zijn opgebouwd uit verschillende lagen cellen die op gevlochten draden leken. Hij noemde het ‘tissu’, letterlijk ‘geweven stof’. Ons woord histologie, de weefselleer, is afgeleid van het Griekse woord voor weefgetouw. Zo worden lichaam en kunst hier in mijn gedachten met elkaar vervlochten.

Kleur voelen

Een vriendelijke museummedewerker laat me weten dat dit werk aangeraakt mag worden. Fijn! Ik ga zachtjes met mijn vingers over de kleuren. Ik voel het verschil tussen hoe strak en gesloten sommige delen zijn en hoeveel gastvrijheid er bestaat in de lossere delen. Die afwisseling maakt het tot een fascinerend beeld. Kun je kleuren voelen? Nkanga laat dat ervaren. Door kleur zichtbaar en voelbaar te maken wordt mijn zintuigelijke waarneming rijker.

Otobong Nkanga. Unearthed – Twilight (2021)

Ik loop in alle rust rond en laat Nkanga’s boodschap op me inwerken. Hoe wij de aarde hanteren, heeft weinig weg van de respectvolle manier waarop we menselijk weefsel prepareren. Het is eerder een kwestie van traumatisch openen en extraheren, een terra-tomie, om maar even in de analogietermen te blijven.

Toch is het niet de noodzaak van haar boodschap die me als eerste bereikt. Het zijn de kleuren die mijn aandacht trekken. Ze leiden me via zintuigelijke waarneming tot ervaring, verbinding en uiteindelijk tot betrokkenheid bij de inhoud. Nkanga’s kleur voelt als de contactzone tussen mezelf als kijker en het grotere aardse verhaal. De kleur vormt een toegangspoort tot iets wat groter is dan het kunstwerk zelf. ‘Farben regen zum Philosophieren an’, schreef Ludwig Wittgenstein. Kleur zet aan tot filosoferen, dat merk ik hier ook.

Otobong Nkanga, Double Plot (2018), detail

De beleving en waarneming van kleur is heel individueel en toch laat Nkanga ons heel knap met kleur iets gemeenschappelijks ervaren. Ik raak langzaam verweven in een weefsel van esthetische, organische en filosofische draden.

Henk Visch. New Past (1992)

Ik rond mijn bezoek af in de museumtuin, ontworpen door Piet Oudolf, die in 2022 eveneens de Sikkens Prize ontving. Daar staat mijn kleurloze vriend. Nog altijd gebukt onder een zware last. Kop op, fluister ik hem toe. Kijk om je heen. Je staat in de tuin van het Singer. Laat het licht maar vallen. Rechtstreeks op je netvlies. Daar, in de gele vlek achter in je oog wonen de kegeltjes: fotoreceptoren waarmee we kleuren zien. Drie soorten, ieder gevoelig voor een ander deel van het kleurenspectrum. De receptoren voor middel- en lange golflengte zijn in de meerderheid. Groen, geel, oranje, rood. Je zou ze de herfstreceptoren kunnen noemen. Open je ogen en laat de kleuren je omarmen, verwarmen, verbinden, verzorgen. Het zal je goed doen!

Een poëtische terugkeer naar lichaam en geest. Samen met kunst, kleur en natuur vormen ze vandaag een artistieke histologie.

Zicht vanuit Piet Oudolf museumtuin

De tentoonstelling ‘Humus Blues’ van Otobong Nkanga is t/m 28 februari 2027 te zien in Singer Laren.

Delen