Daphne Voormolen

Daphne Voormolen

arts foetale geneeskunde

Eigen esthetiek

Daphne Voormolen bezoekt het atelier van Kinke Kooi. Ze ziet en ervaart van dichtbij hoe de kunstenaar onderwerpen als het menselijk lichaam, intimiteit, gastvrijheid, hygiëne en vruchtbaarheid in een betoverende eigen beeldtaal thematiseert.

Samen met een bevriende kunstliefhebber (ook medicus) bezoek ik Kinke Kooi in haar atelier in Arnhem.

De kunstenares ontvangt ons hartelijk en we nemen plaats op een koel plekje in de tuin. Daar zit ik dan, op een mooie niet-alledaagse plek met twee mensen die ik bewonder en alle ruimte om samen met elkaar in gesprek te gaan. Wat een cadeau! Ons gesprek plooit zich organisch in artistieke, medische, filosofische en maatschappelijke richting en telkens vinden we elkaar in gedeelde fascinaties. Het belang van verbinding komt daarbij als rode draad naar voren.

Preventing the sharp from being sharp, 2015  

Kinke vertelt over het begin van haar carrière. Tijdens haar opleiding werd haar een bepaalde richting opgelegd, passend bij de toen geldende norm voor goede autonome kunst. Het paste haar niet. Ze voelde zich verbonden met de wereld, met mensen, met vrouwen. Daar wilde ze zichzelf en haar kunst niet voor afsluiten. Ze besloot dapper om dicht bij zichzelf te blijven en vraagt zich sindsdien voortdurend af: welke esthetiek past bij mij?

Kunst maakt zichtbaar

Ik moet denken aan een mooie uitspraak van Paul Klee: ‘Kunst vertegenwoordigt niet het zichtbare, ze maakt zichtbaar’. Dat is precies wat Kinke doet. Ze verbaasde zich over een hiaat aan beelden als het gaat om vrouwelijkheid en intimiteit en is vastberaden dit visuele vacuüm te vullen. In plaats van naar een statige hoogte te reiken duikt Kinke liever de diepte in. Op zoek naar letterlijke én figuurlijke diepgang.

Haar atelier

We lopen haar atelierruimte binnen. Wat en feest! Ieder werk een kleurige uitnodiging om in te dalen en rond te dwalen. Het menselijk lichaam, intimiteit, inwendig, uitwendig, gastvrijheid, steun, hygiëne, vruchtbaarheid, collectiviteit. Allemaal onderwerpen die Kinke thematiseert in een betoverende eigen beeldtaal. Met verbinding als centraal gegeven. Een visueel vacuüm is omgezet in een visuele viering!

Sisterhood of man, 2026  

We laten ons verwonderen en ons gesprek zet zich voort aan de hand van de kunstwerken. Tja, we maken ons ook wel zorgen. Mensen staan steeds minder in contact met elkaar, met hun eigen lichaam en met het spirituele. Er lijkt sprake van een toenemende contactarmoede. Terwijl mensen van nature een sterke behoefte hebben aan verbinding. Sterker nog verbinding met anderen is evolutionair gezien essentieel voor overleving.

Het begint bij waarneming

Ik zie daarin verband met een andere verarming van onze samenleving: het verlies aan zintuigelijke waarneming en verbeelding. De Grieken hadden daar een mooi woord voor: aisthesis. Het betekent waarneming in brede zin: zintuiglijke ervaring, gevoel, bewustzijn. Het is bovendien verwant aan ons begrip ‘esthetiek’. Schoonheid, kunst en betekenis beginnen bij waarneming.

We doen steeds minder actief een beroep op onze zintuigen

Ik vraag me steeds vaker af of de moderne crisis van welzijn niet voor een belangrijk deel een crisis van aisthesis is. We worden steeds beter in functioneren, presteren en produceren, maar steeds slechter in ervaren, waarnemen en verbeelden. Niet omdat onze zintuigen verdwijnen, maar omdat we er steeds minder actief een beroep op doen. Technologie meet, registreert en interpreteert voor ons. Dat brengt onmiskenbare voordelen, ook in de geneeskunde, maar het heeft ook een keerzijde: onze zintuiglijke geletterdheid verschraalt.

Dat is niet alleen een cultureel of filosofisch probleem, maar ook een medisch en maatschappelijk vraagstuk. Gezondheid vereist immers meer dan een goed functionerend lichaam. Welzijn ontstaat ook uit een levendige zintuiglijke relatie met de wereld, met anderen en met onszelf.

Hoop

Via waarneming geven we betekenis aan ervaringen, stemmen we ons af op elkaar en ervaren we verbondenheid. Wanneer onze waarneming verarmt, vermindert ook onze verbeeldingskracht. En verbeeldingskracht hebben we juist nodig om hoop te behouden, verschillende perspectieven in te nemen, betekenis te construeren en ons een andere toekomst voor te stellen. Herstel, rouw, veerkracht en empathie zijn in wezen allemaal ook creatieve verbeeldingsprocessen.

Visit (4), 2020  

Dit is denk ik ook waarom Kinke Kooi, haar werk en onze ontmoeting hier met z’n drieën zo’n indruk op me maken. Het uitwisselen van gedachten in dit kleine drieluik voelt waardevol. Het werk van Kinke vraagt aandacht, vertraagt de blik en nodigt uit tot filosoferen. Het doet een beroep op precies die vermogens die in onze tijd onder druk staan: aandachtig waarnemen, voelen, associëren, verbeelden. Samen kijken en reflecteren geeft een ontzettend fijn gevoel. Het is goed voor mijn welzijn.

Voor ons dokters is het ook meer dan een interessante culturele observatie. Ons vak begint immers met waarnemen. Hoe geavanceerd onze technologie ook wordt, we moeten zelf in staat blijven nuances op te merken en nieuwsgierig te blijven naar wat zich niet direct laat meten. Beter kijken is beter zorgen.

Why do men have nipples, 2026

Op vrijdag een mail ontvangen met de nieuwste blogs en artikelen? > Aanmelden voor de nieuwsbrief

Delen