Fiona Harmsen

Fiona Harmsen

Jullie kunnen niet bestaan

Cultuursocioloog Fiona Harmsen, medeoprichter van een tandartspraktijk die zorg biedt aan mensen die dit niet kunnen betalen, vertelt over een jonge vrouw die in de war raakt van de hulp. “Ze vraagt onze tandtechnicus huilend waarom wij dit doen voor haar.”

Ze is altijd ruim van tevoren aanwezig in de wachtkamer. Ook tijdens de eerste afspraken, toen ze nog zenuwachtig en trillend van angst de behandelkamer in kwam lopen. Haar leven gaat ‘niet altijd over rozen’ en om in haar eigen woorden te spreken bevindt ze zich momenteel in een staat van verwaarlozing, waar haar gebit onderdeel van uitmaakt. Dat is een put waar ze in haar eentje maar niet uit kan klimmen. Terwijl ze gek genoeg, haar gebit heel erg belangrijk vindt.

Via het maatschappelijk werk komt ze bij ons terecht. Een jonge vrouw met een heel leven voor zich en een gebit dat laat zien dat ze al een heel leven achter zich heeft. Een gemutileerd gebit waarbij veel elementen in de boven- en onderkaak ontbreken. In de bovenkaak draagt ze een partiële prothese, in de onderkaak draagt ze die niet meer. De prothese zat los en dat kon ze niet accepteren. Ze had pijnlijke plekken op haar tandvlees vanwege de slecht passende bovenplaat en gingivitis achter haar boventanden ten gevolge van het sterke contact met haar ondertanden.

Addertje

Na het eerste consult heeft onze mede-oprichter en tandtechnicus een uitgebreid gesprek met haar. Over wat de mogelijkheden voor haar zouden zijn. Maar ook over het waarom van ons bestaan. Want dat is moeilijk te bevatten blijkbaar. Huilend vraagt ze wáárom wij dit doen voor haar.

Huilend vraagt ze wáárom wij dit doen voor haar

Terwijl de tandtechnicus ondertussen zijn eigen tranen binnen probeert te houden, vertelt ze dat ze in de war raakt van onze belangeloze inzet. Ze zoekt zich suf naar het addertje onder het gras. ‘Jullie kunnen eigenlijk niet bestaan’, concludeert ze.

Worstelen

En ze heeft gelijk. Want binnen de verbeeldingskracht van het Nederlandse zorgstelsel bestaan wij ook niet. Vanaf het ontstaan van het ideaal van een verzorgingsstaat, geïnspireerd op het Amerikaans recht op gezondheidszorg na de Tweede Wereld Oorlog, kwam de verzorgingsstaat in Nederland relatief langzaam op gang. Waar groot Brittannië, Frankrijk en België al snel handelden, worstelden wij met concepten als ‘eigen verantwoordelijkheid’, ‘plichtsbesef’ en ‘onafhankelijkheid’ van burgers. Staatsingrijpen werd gezien als een bedreiging van de onafhankelijkheid.

Onvoorwaardelijke zorg

Uiteindelijk kwam er achtereenvolgens toch de Gezondheidswet (1956), de AOW (1957) en de Ziekenfondswet (1965), maar de diepgewortelde overtuiging dat onvoorwaardelijke toegang tot zorg burgers passief, onverantwoordelijk en afhankelijk maakt is nooit verdwenen.

Een keerzijde van de zoektocht naar de onafhankelijke burger is dat er nu in de mondzorg een groep is ontstaan die volledig afhankelijk is van onvoorwaardelijke zorg. In onze praktijk komt dat samen met de zinvolle invulling van het leven van gepensioneerde tandartsen in een langlevenden maatschappij (een maatschappij waar een grote groep mensen in goede gezondheid een hoge leeftijd bereikt). Wederzijdse afhankelijkheid.

Het zal nog wel even duren voordat zij eraan gewend is. Maar wij bestaan dus. Sterker nog. Wij bestaan omdat zij bestaat. 

Delen