Fiona Harmsen

Fiona Harmsen

Het vege lijf redden

Cultuursocioloog Fiona Harmsen, medeoprichter van tandartspraktijk Bij nader inzien, over dankbaarheid van mensen die gratis hulp krijgen bij hun gebit.

De hele scène staat mij nog levendig voor ogen. Het was donker buiten en mijn zusje en ik moesten voor een paar uurtjes mee naar de praktijk. Weekenddienst. Terwijl wij, in een nog koude praktijk, achter de balie aan het spelen waren met gummetjes en speeltjes uit de ‘kinder-beloningsbak’, behandelde onze vader ‘pijnklachten die absoluut niet tot de volgende werkdag konden wachten’.

Na een van die behandelingen vloog een patiënt mijn vader om de hals. ‘Hij was zó blij dat hij van zijn pijn af was’. Mijn zusje en ik zaten op onze knieën te kijken naar een uitbundige en beetje ongemakkelijke situatie (mijn vader is niet zo’n knuffelaar).

Het was een schouwspel dat een soort dankbaarheid liet zien die opborrelt in mensen als zij geholpen worden in geval van nood. Deze gebeurtenis kreeg bij ons thuis verder geen woorden. Weekenddienst gedraaid. Over tot de orde van de dag.

Eerlijk zijn

Ik moest er weer aan denken, naar aanleiding van mijn vorige blog waarin een patiënt ons mailde ‘erg dankbaar te zijn voor wat wij voor haar doen’. Wij worden in de praktijk overspoeld met uitingen van dankbaarheid. We hebben een patiënt die letterlijk niet op de stoel gaat zitten voordat hij heeft gezegd hoe dankbaar hij is en hoezeer hij ons vertrouwt.

Het voelt duidelijk als een andere vorm van dankbaarheid dan de ‘beleefdheidsdankbaarheid’ die je uit als je het bonnetje krijgt bij de bakker. Het is een soort ‘oerdankbaarheid’ in een situatie van ongelijke machtsverhoudingen. Tegelijkertijd, daar moeten we wel eerlijk in zijn, motiveert het ook. Wie vrijwillig werkt, wil af en toe het gevoel krijgen dat het werk gewaardeerd wordt.

Meer recht

Uit het onderzoek ‘Thanks, but No Thanks: Unpacking the Relationship Between Relative Power and Gratitude’, blijkt dat macht en dankbaarheid met elkaar te maken hebben. Het is van invloed op de gevoelens die bij ons opkomen en de manier waarop we met elkaar omgaan.

‘Mensen met weinig macht uiten over het algemeen meer dankbaarheid dan mensen met veel macht’

Allereerst uiten mensen met weinig macht over het algemeen meer dankbaarheid dan mensen met veel macht. Een ander experiment laat zien dat het hebben van relatief weinig macht zorgt voor een hoger gevoel van dankbaarheid, en de behoefte dat te uiten, nadat je hebt geprofiteerd van een gunst. Dat gevoel dankbaarheid te uiten wordt gedreven door de achterliggende overtuiging dat de een meer recht heeft op iets dan de ander.

Vege lijf redden

Onze patiënten voelen natuurlijk ook wel aan dat het ene mens meer toegang heeft op het recht op mondzorg dan de ander.  Dankbaarheid is daarmee (onbewust) een slimme strategische uiting die ingezet kan worden om:

a. hun recht op zorg veilig te stellen
b. zo het vege lijf redden
c. de kans op continuïteit vergroten, door als een soort HR-managers het spel rondom de machtsverhoudingen goed te spelen

Privilege

Als kinderen zaten we, op dat hoogpolige tapijt uit de jaren tachtig, te kijken naar een privilege. Dankbaarheid ervaren als iets waarna je overgaat tot de orde van de dag. Dat kan alleen maar als je tanden en kiezen er niet vanaf hangen.  

Delen