Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Bliksemafleiders en sigaren uit eigen doos

Wat speelt in de zorg? Frank van Wijck blikt terug op de week.
Toen de wereld na de coronapandemie weer terugkeerde naar normaal, was sprake van enorm toegenomen wachttijden in de ziekenhuizen. “Dat hebben we zo weer ingehaald als we de schouders eronder zetten”, klonk het stoer uit medisch-specialistische hoek. Het bleek wishful thinking. Met uitzondering van chirurgie worden de Treeknormen voor polikliniek en behandeling ook nu nog steeds – vaak fors – overschreden.
‘Binnen nu en 9 jaar zal de situatie rond de wachttijden in ziekenhuizen ‘desastreus’ worden’
Het is ijdele hoop dat dit probleem op korte termijn alsnog zal worden opgelost. Binnen nu en 9 jaar zal de situatie ‘desastreus’ worden, concludeert ABF Research uit onderzoek. Vijf miljoen polikliniekbezoeken zullen in 2034 onmogelijk zijn geworden. En vijftien miljoen patiëntencontacten met huisartsen zullen niet meer kunnen plaatsvinden, wat de druk op de ziekenhuizen alleen nog maar verder zal vergroten.
Directeur-bestuurder Jelle Boonstra van RegioPlus roept in een reactie op tot “brede samenwerking tussen overheid, zorg en welzijn, zorgverzekeraars en de samenleving”. Een terechte oproep, maar ook een die we al veel vaker hebben gehoord. Wat de eerste drie genoemde partijen betreft, wordt vooral heel veel gediscussieerd over de vraag of ze wel doen wat ze kunnen. Daarbij klinkt dan vaak dat zij ‘gevangen’ zitten in een stelsel dat oplossingen tegenhoudt. Maar het is een bekend feit dat de kostenontwikkeling in de zorg die aan dit stelsel wordt verweten grotendeels stelselonafhankelijk is. En het is ook wensdenken dat in een ander stelsel ineens heel veel meer jonge mensen voor een carrière in de zorg zouden kiezen. Een nieuw stelsel optuigen vergt bovendien jaren, 2034 is dichterbij dan je denkt. De stelseldiscussie is een bliksemafleider.
‘De stelseldiscussie is een bliksemafleider’
Dat Boonstra naast de overheid, zorg en welzijn en de zorgverzekeraars als vierde partij de samenleving noemt, is van wezenlijk belang. Het gaat om de toekomst van elke Nederlander, stelt hij terecht. Dat die niet zoveel zin heeft om na te denken over de gezondheidszorg is begrijpelijk. Over de zorg wil je liefst pas nadenken als je die nodig hebt. Het Verbond van Zorgverzekerden dat de Oldenzaalse notaris Wim Gaalman in 2006 bedacht was een faliekante mislukking.
Maar als we geen zin hebben om na te denken over onze gezondheidszorg, wordt het misschien toch eens tijd om na te denken over de vraag wat het steeds minder vanzelfsprekend beschikbaar zijn ervan voor ons allen betekent. Bij de komst van de Zorgverzekeringswet in 2006 leunden we behaaglijk achterover. We couldn’t care less. Maar de zorg gaat ons steeds meer geld kosten. En de door het kabinet beloofde verlaging van het eigen risico is een sigaar uit eigen doos.
Hoe lang blijven we als zorgverzekerden nog achterover leunen en doen alsof de zorg iets is waarover alleen de formele partijen overheid, zorg en welzijn en zorgverzekeraars iets te zeggen hebben? Wanneer laten wij eens met een gezamenlijke stem horen wat wij eigenlijk van die zorg verwachten?
4 reacties
Dat de roep om stelselverandering als afleidend wordt weggezet, is begrijpelijk vanuit bestuurlijk pragmatisme. Maar het miskent natuurlijk de fundamentele systeemfouten die we blijven reproduceren. Een ervaren zorgjournalist, altijd kritisch op zoek naar de feiten, weet dat natuurlijk.
De Zorgverzekeringswet van 2006 heeft nooit geleverd wat ervan werd verwacht: betaalbare, toegankelijke én doelmatige zorg. In plaats daarvan zagen we een wildgroei aan administratie, controlerende tussenlagen en een afname van het vertrouwen tussen zorgverleners en de partijen die hen zouden moeten ondersteunen. De belofte van ‘de juiste zorg op de juiste plek’ klinkt mooi, maar de praktijk is te vaak: de juiste zorg, tenzij het financieel onhandig is.
Ja, personeelstekort is een stelselonafhankelijk probleem ( VVD/ Rutte : vele tienduizenden banen in de zorg wegbezuinigd; de VVD is groot voorstander van de markt, maar dat staat inderdaad los van deze discussie) .
Maar wie denkt dat jongeren massaal voor de zorg kiezen zolang zij zich moeten voegen naar productieprikkels, bureaucratie en knellende protocollen, onderschat wat er nodig is om zorg weer aantrekkelijk te maken. En dat ís wél een systeemkwestie.
Wat mij betreft is de discussie over het zorgstelsel geen bliksemafleider, maar een noodzakelijk reflectiepunt. Geen excuus om niets te doen, maar een uitnodiging tot fundamentele herbezinning.
Want als we nu geen keuzes durven maken, dan maken de wachtlijsten en zorgmijders ze straks voor ons.
Laten we dus niet alleen “de schouders eronder zetten”, maar ook de moed hebben om het systeem zélf onder de loep te nemen.
Zoals de RVS dat doet bijvoorbeeld. In 2023 geadviseerd.
E.Kriek
25 april 2025 / 20:40Oh ja: “de stelseldiscussie leidt slechts de aandacht af van” .
Die heb ik al eens eerder gehoord. Marcel?
Meningen, argumenten, feiten. Lastig soms.
E.Kriek
25 april 2025 / 20:55Over de “sigaar uit eigen doos’ : hoe kortzichtig kun je zijn? Hoe kan een ervaren zorgjournalist zo diep zinken?
De korte versie van mijn verhaal over zorg mijden en eigen risico: “penny wise, and pound foolish”.
Voor de langere versie:
Zie hieronder:
Zorgmijden kost erg veel geld:
Hier volgen enkele voorbeelden.
1.de NPCF, patienten.nl: ( opmerkelijk kritisch) :
*Zorg mijden kost de Nederlandse premiebetaler jaarlijks naar schatting ongeveer 2 miljard euro. Dit komt doordat mensen die zorg mijden vaker ziek worden en uiteindelijk meer zorg nodig hebben. Ze gaan bijvoorbeeld later naar de dokter, waardoor hun ziekte erger kan worden. Ook gaan ze vaker naar de spoedeisende hulp, wat duurder is dan reguliere zorg.
2. Centraal Planbureau:
Een studie van het Centraal Planbureau uit 2022 heeft berekend dat zorg mijden jaarlijks 1,7 miljard euro kost aan extra zorgkosten. Daarnaast kost het nog eens 300 miljoen euro aan extra administratieve kosten.
3. Trimbos:
Een studie van het Trimbos-instituut uit 2022 heeft berekend dat zorg mijden in verband met gehoorproblemen jaarlijks 70 miljoen euro kost aan extra zorgkosten. Daarnaast kost het nog eens 30 miljoen euro aan extra administratieve kosten.
4. Diabetes Fonds:
Een studie van het Diabetes Fonds uit 2022 heeft berekend dat zorg mijden in verband met diabetes jaarlijks 700 miljoen euro kost aan extra zorgkosten. Daarnaast kost het nog eens 300 miljoen euro aan extra administratieve kosten.
5. Hart- en vaatziekten:
Zorg mijden in verband met hart en vaatziekten kost de maatschappij veel geld. In Nederland kost het de maatschappij jaarlijks ongeveer 1,5 miljard euro. Dit geld wordt besteed aan de behandeling van hart- en vaatziekten die in een vroeg stadium hadden kunnen worden voorkomen.
6. GGZ:
Een persoon met een depressie die niet naar de psycholoog gaat, kan uiteindelijk zelfmoord plegen. Zelfmoord is een van de duurste doodsoorzaken in Nederland.
7. Kanker:
Een persoon met kanker die niet tijdig naar de oncoloog gaat, kan uiteindelijk overlijden.
( “He died within budget” is een voor de hand liggende, maar ook cynische en verontrustende constatering. )
Niet tijdig hulp zoeken bij een oncoloog/ specialist?
Nog los van diverse onnodige opnames en complicaties:
De behandeling van kanker is zeer kostbaar . Hoe later gediagnosticeerd, hoe duurder ..
Vervolgens: er zijn onduidelijkheden over, bijvoorbeeld, het uitstrijkje:
“Vervolgonderzoek of klachten:
◦ Als het uitstrijkje afwijkende resultaten laat zien en er vervolgonderzoek (bijvoorbeeld een colposcopie) nodig is, valt dit wél onder het eigen risico.
◦ Ook als je zelf naar de huisarts gaat vanwege klachten (bijvoorbeeld bloedverlies) en er een uitstrijkje wordt gemaakt, kan dit onder het eigen risico vallen (afhankelijk van de reden en hoe het wordt gedeclareerd). “
Hoe leg je vrouwen dit uit?
Hoeveel geld het de premiebetaler kost om NIET tijdig hulp te zoeken in het geval van mogelijke kanker, is voor zover ik weet niet onderzocht.
Maar: gezien de hierboven genoemde voorbeelden, lijkt het mij niet onlogisch om te veronderstellen dat het gaat om vele, vele, miljarden.
E.Kriek
26 april 2025 / 19:52Ik ga even verder met deze inspirerende dialoog:
Over de wachtlijstendeze keer:
Komen die door de Coronapandemie, zoals hier gesuggereerd? Natuurlijk niet!
En iedereen weet dat. Wat een gotspe, Marcel of Frank.
De coronacrisis heeft natuurlijk zeker bijgedragen aan de wachtlijsten, maar het is uiteraard niet de enige of zelfs de grootste oorzaak.
Hier zijn de belangrijkste factoren die meespelen:
* Coronacrisis (tijdelijk effect)
Tijdens de pandemie zijn veel behandelingen, operaties en consulten uitgesteld om capaciteit vrij te maken voor COVID-zorg. Dat heeft tot een “inhaalvraag” geleid na corona. Sommige wachtlijsten zijn sindsdien blijven bestaan of zelfs opgelopen omdat het systeem die achterstand niet goed kon wegwerken.
* Structureel personeelstekort
Er is al jaren een groot tekort aan verpleegkundigen, verzorgenden, specialisten, psychiaters en huisartsen. Veel zorgpersoneel is vertrokken of werkt minder uren vanwege werkdruk en gebrek aan waardering. Daardoor kan de zorg niet opschalen, zelfs als er geld beschikbaar zou zijn.
* Vergrijzing en toegenomen zorgvraag
De bevolking wordt ouder, en ouderen hebben gemiddeld meer en complexere zorg nodig. Dit zorgt voor extra druk op ziekenhuizen, huisartsen en verpleeghuizen.
* Marktwerking en “kostenbeheersing”
Door het huidige zorgstelsel (met zorgverzekeraars als poortwachters) wordt productie in de zorg soms bewust beperkt. Ziekenhuizen mogen maar een bepaald volume aan behandelingen declareren, anders krijgen ze minder geld. Hierdoor ontstaan productieplafonds, en dus wachttijden.
* Bezuinigingen in de GGZ en jeugdzorg
In de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en de jeugdzorg zijn de wachtlijsten al sinds vóór corona gigantisch, vooral door jarenlange bezuinigingen en decentralisatie naar gemeenten, die vaak niet genoeg budget hebben.
* Bureaucratie en administratieve lasten
Zorgverleners zijn steeds meer tijd kwijt aan administratie en verantwoordingseisen door geïnstitutionaliseerd wantrouwen, waardoor minder tijd overblijft voor directe patiëntenzorg.
Kort samengevat: de coronacrisis was een flinke schop tegen een systeem dat al instabiel was. De huidige wachtlijsten zijn het gevolg van een combinatie van crisisvertraging, structureel personeelsgebrek, verkeerde prikkels in de financiering en politieke keuzes in de afgelopen 15-20 jaar.
Cut the crap.
E.Kriek
28 april 2025 / 20:12