Congres Zorg onder Vuur: ‘Nú voor onze zorgverleners gaan staan’

Beeld Jordan Daniel

Wordt er niets gedaan tegen de aanvallen op zorgverleners en patiënten, dan schept dat een gevaarlijk precedent. Dat zegt huisarts Shakib Sana over het stijgend aantal slachtoffers onder zorgverleners in conflictgebieden. Bij het congres Zorg onder Vuur stond de bescherming van zorgverleners, patiënten en medische voorzieningen in conflictgebieden centraal. “We moeten blijven duwen richting politiek.”

Medische hulp mag nooit worden belemmerd of als pressiemiddel worden gebruikt, stelt Medics on the move for what matters, de organisatie van het congres Zorg onder Vuur, dat woensdag 24 juni in Amsterdam plaatsvond. Huisarts Shakib Sana is een van de initiatiefnemers van deze beweging, die bestaat uit een brede groep zorgverleners en -organisaties, zoals Artsen zonder Grenzen en het Rode Kruis.

Copy-paste

Tijdens het congres stonden zij stil bij het recht, de slachtoffers, de (re)acties van de politiek en de benodigde handhaving.  “Aanvallen op zorgverleners en ziekenhuizen zijn niet alleen een zware schending van het internationaal humanitair recht en het recht op gezondheidszorg”, zegt Sana. “Als dit niet wordt bestraft, volgt copy-pastegedrag op andere plekken, wat de toegang tot zorg verder belemmert.”

Beeld Shakib Sana / Sebiha Oztas | Shakib Sana

I shall not hate

Een dag na het congres blikt de huisarts terug op een ‘positieve dag’. “Dat ondanks de hitte zoveel drukbezette zorgprofessionals naar Amsterdam kwamen, zegt iets over hoe belangrijk zij dit vinden. Zo stond onder anderen KNMG-voorzitter Jurriaan Penders op het podium, ook LHV was vertegenwoordigd. Medisch Contact-hoofdredacteur Susanne van der Velden was mede-dagvoorzitter en de Palestijnse gynaecoloog Izzeldin Abuelaish kwam zelfs speciaal over uit Canada.”

Abuelaish bleef in een Israëlisch ziekenhuis werken nadat hij bij een aanval in 2009 met een tankgranaat op zijn huis drie van zijn dochters en een nichtje verloor. Hij schreef hierover het boek I Shall Not Hate en werd drie keer genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede. Huisarts en columnist Rinske van de Goor, deelnemer aan het congres, haalde hem deze week aan in haar column voor de Volkskrant:  ‘Hij generaliseert niet, zoals de meesten van ons. Generaliseren is makkelijk. Ik ben daar zelf bijzonder goed in, ook als dokter.’

Karel Hendriks, directeur van Artsen zonder Grenzen, liet de deelnemers zien hoe het aantal gedode en gewonde hulpverleners en patiënten wereldwijd de afgelopen jaren is gestegen. De cijfers van juni 2026 lijken die van het afgelopen jaar – dat al een recordaantal telde – in te halen.

Van moedeloos naar onverschillig

Sana roept collega’s in de zorg op ervoor te waken dat een gevoel van machteloosheid – ‘Ik kan er toch niets aan doen’ – omslaat in moedeloosheid. “Dan ligt onverschilligheid op de loer. Bovendien: iedereen kan íets doen. Erover blijven praten, er blijvend aandacht aan geven. Ngo’s ondersteunen. Zij brengen het recht op gezondheid en toegang tot zorg tijdens oorlogen en rampen in de praktijk en zijn onze ogen en oren. Dit in lijn van het ICRC: hoeder van het internationaal humanitair recht, op basis van de Verdragen van Genève en de aanvullende protocollen.”

Soms hoort hij mensen zeggen: ‘Ik ben neutraal, dus ik zeg er niets over’. “Maar zorgverleners worden gedood. Als je je afsluit voor medemenselijkheid, ben je humanitaire hulp aan het politiseren. En neutraal of niet: medische neutraliteit geldt áltijd. Iedereen heeft tijdens oorlog en conflicten recht op zorg.”

Parlementaire enquête

Daarom is het van groot belang, stelt Sana, ‘dat wij voorbij onze eigen belangen denken en voor onze zorgverleners gaan staan’. “Nú. En niet pas bij de volgende parlementaire enquête over hoe wij ons als overheid, samenleving of beroepsgroepen hiertoe hadden moeten verhouden. We moeten, zoals zorgprofessionals dat zeggen: van tractie naar actie. Blijven duwen richting de politiek voor handhaving van internationale afspraken, ter bescherming van de medische neutraliteit en het internationaal humanitair recht. Want aanvallen op de zorg raken niet alleen zorgverleners, ze raken iedereen. Zoals Abuelaish tijdens het congres zei: ‘Healthcare under attack is humanity under attack.’”

Beeld Jordan Daniel

Doneeractie

Als handelingsperspectief en steun voor het werk van ngo’s is op het congres een doneeractie gestart.

Delen