Marleen Kraaij – Dirkzwager
Consent
Het is de cruciale vraag voor effectieve samenwerking: ben je bereid én in staat dit besluit uit te voeren? Marleen Kraaij-Dirkzwager, arts Maatschappij + Gezondheid, over de kracht van sociocratische besluitvorming.
“Ben je bereid én in staat dit besluit uit te voeren?”
Die vraag is cruciaal voor effectieve samenwerking. Zeker in netwerken waar mensen elkaar nodig hebben voor succes.
Stel je een netwerk voor waarin niemand overvraagd wordt. Waar ieders bijdrage telt. Waar besluiten niet worden gedomineerd door geld of historisch gegroeide macht, maar door de vraag: kan ieder van ons hiermee leven? Kunnen we met dit besluit samen verder?
Een utopie? Nee. Het gebeurt steeds vaker. Autocratische besluiten worden niet meer geaccepteerd. Klassieke democratische processen geven te weinig ruimte aan minderheidsstemmen. Sociocratische besluitvorming biedt een alternatief: we nemen besluiten vanuit consent.
Lichter
Consent is wezenlijk anders dan consensus. Consensus betekent: algemene instemming, iedereen is het eens. Dat klinkt mooi, maar in grotere groepen is het onhaalbaar. Het streven ernaar leidt vaak tot lange gesprekken, eindeloos polijsten en soms tot slappe compromissen waar niemand blij van wordt. Het voedt overtuigingen als: ‘samenwerken vertraagt’ of ’we hebben een sterke leider nodig’.
Consent werkt lichter. Je vraagt niet om volledige instemming, maar om helderheid over overwegende bezwaren: argumenten, ervaringen of gevoelens die zwaar genoeg zijn om uitvoering te frustreren. Zulke bezwaren hoor je liever nu dan pas als alles vastloopt.
Je vraagt om helderheid over overwegende bezwaren: argumenten, ervaringen of gevoelens die zwaar genoeg zijn om uitvoering te frustreren
Een bezwaar is geen veto. Wie een bezwaar heeft, mag dat inbrengen en bespreken. Een besluit komt er pas als niemand meer een overwegend bezwaar heeft. Tot die tijd zoeken teamleden samen naar oplossingen die het bezwaar wegnemen.
De last van verandering
Stel: jouw teamgenoten stellen een nieuwe werkwijze voor en brengen een protocol in ter besluitvorming. Je twijfelt aan de haalbaarheid (overwegend bezwaar). Je mag vragen stellen, je mening geven en alternatieven aandragen. Misschien wil je patiënten betrekken, juridische steun organiseren of een evaluatiemoment afspreken.
Een protocol dat met consent is vastgesteld wordt daadwerkelijk uitgevoerd. En wanneer dat niet het geval blijkt te zijn, komt het opnieuw ter bespreking op de agenda. Zo beweegt het team richting het gemeenschappelijke doel. Besluiten worden lichter omdat niemand de last van verandering alleen draagt.
Gelijkwaardig
Het principe is niet nieuw. Informed consent en shared decision-making zijn in veel zorgpraktijken ingebed bij het maken van afspraken met patiënten. In samenwerking tussen collega’s gaat het om dezelfde intentie: recht doen aan jezelf, de ander en de gezamenlijke doelstelling.
Dat is nodig in de zorg, waar veel partijen verantwoordelijkheid dragen: patiënten, zorgverleners, toezichthouders, bestuurders, financiers en politici. Voor mij zijn we gelijkwaardig, ook al zijn we niet gelijksoortig.
Machtsverhoudingen
Toch voelt het vragen naar consent in het begin vaak onwennig. Zoals elke gedragsverandering schuurt het: wie kan, mag of moet eigenlijk welk besluit nemen? Het verandert de machtsverhoudingen. Dat vraagt moed, een heldere gemeenschappelijke doelstelling en bereidheid om anderen te horen — in hún expertise en mogelijkheden.
Zoals elke gedragsverandering schuurt het: wie kan, mag of moet eigenlijk welk besluit nemen? Het verandert de machtsverhoudingen
Wat helpt? Zicht hebben op je eigen bevoegdheden, bekwaamheden, expertise en emoties. Een stevig ontwikkelde professionele identiteit dus. Dat is professioneel handelen, gericht op duurzame samenwerking. Al doende groeit het verlangen én vertrouwen om verantwoordelijkheid te delen, midden in een steeds veranderende context.
Probeer het eens in je volgende overleg:
“Kan ieder van ons met dit besluit leven? Of heeft iemand een overwegend bezwaar?”
1 reactie
Laat gerust dat “machts” weg voor die “verhoudingen” en organiseer sessies voor vooral ook de patiënten, in het bijzonder hen die het nog niet weten of willen weten het ooit te zullen zijn.
Kijk er niet van op als vele lezers zich tot deze groepen rekenen, zelfs nog na lezing van dit zinnetje.
“De patiënt als professioneel partner”, dat moet je niet aan hemzelf over willen laten. Dat doe je samen, al vóórdat hij het door heeft.
#attitude
pieter wijnheijmer
10 oktober 2025 / 13:33