Ignace Schretlen

Ignace Schretlen

Dag handdruk

Stoppen met handen schudden? Voormalig huisarts Ignace Schretlen duikt in dit begroetingsritueel en maakt een rondje langs KNMG, NHG, de Inspectie en arts-microbioloog Miquel Ekkelenkamp. Hoe kijken zij tegen deze ontwikkeling aan?

Elf jaar geleden stond Kees van Laarhoven in een file, toen hij bedacht dat het voor de veiligheid van het ziekenhuis goed zou zijn om voortaan geen handen meer te schudden. Als hoofd van de afdeling Heelkunde in het Radboudumc had hij het voor het zeggen en dus werden patiënten voortaan verwelkomt met op een bord de tekst ‘Wij geven geen handen’.

Het AD noteerde uit zijn mond: ‘Het betekent één contactmoment minder met de patiënt, en daarmee een verminderde kans op bacterieoverdracht. Dat kan van levensbelang zijn bij mensen die minder weerstand hebben.’

Van Laarhoven gaf echter wel toe dat het wetenschappelijk niet viel aan te tonen dat geen handen schudden daadwerkelijk tot minder infecties leidt. En hoe zit het trouwens met lichamelijk onderzoek? Voor de mogelijke risico’s van de handdruk werd overigens al veel eerder aandacht gevraagd.

Anderhalvemetersamenleving

Een paar jaar na de maatregel van Van Laarhoven gaf de coronapandemie die in 2020 begon hieraan een flinke boost. Nederland veranderde in een anderhalvemetersamenleving, waarbij het geven van een hand helemaal uit den boze was. Anderhalve meter afstand houden is sinds 25 februari 2022 niet meer verplicht maar in de medische sector is het geven van een hand wel nog vaak ‘not done’.

In het Flevoziekenhuis (Almere) mogen sinds dit jaar geen handen meer worden geschud worden geschud. In het ErasmusMC (Rotterdam) mogen patiënten en hulpverleners zelf bepalen of men elkaar de hand geeft. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde wijdde er vorig jaar nog een artikel aan (‘Wel of geen handen geven na de covidpandemie’).

Hoe denkt de Artsenfederatie KNMG over de handdruk? Communicatieadviseur Vanisha Bansraj: ‘De KNMG is niet bekend met dergelijke richtlijnen, protocollen of adviezen. Wij verwijzen daarvoor naar de beroeps- en wetenschappelijke verenigingen.’

NHG

Op naar het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) dat grossiert in standaarden en behandelrichtlijnen. Persvoorlichter Larisa Peelen-Heesters: ‘Het NHG houdt zich vooral bezig met medisch inhoudelijke richtlijnen. Wij zijn niet bekend met waarom huisartsen hun patiënten niet meer een hand geven.’ Ik werd terugverwezen naar de KNMG. Wellicht moet ik zijn bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Woordvoerder Mariël van Dam: ‘Aangezien wij als inspectie de richtlijnen en adviezen niet maken, wil ik u voor deze vraag toch doorverwijzen naar de KNMG.’

Virale verwekkers

Arts-microbioloog Miquel Ekkelenkamp en columnist bij Medisch Contact schrijft: ‘Onze richtlijnen worden opgesteld door de SRI (sri-richtlijnen.nl) als opvolger van de Werkgroep Infectiepreventie (WIP). Een specifieke aanbeveling kan ik hierin niet vinden over handen schudden.’ Wel worden er concrete aanbevelingen gedaan over desinfectie van handen oftewel handhygiëne. Ekkelenkamp: ‘Het risico zit vooral in de virale verwekkers van luchtweginfecties. Die worden grotendeels overgebracht door handcontact met oppervlakten, niesdruppels etc., en overgebracht van handen naar de neus (waar wij wel veel aan zitten).’

Alternatieven

Een begroetingsritueel waarvan de wortels tweeduizend jaar teruggaan tot het Nieuwe Testament en het Chinese Boek van de Han veeg je niet zomaar van tafel. Er zijn dan ook heel wat alternatieven voor de handdruk gesuggereerd: boks, hand op of gevouwen handen voor de borst, polsen kruisen, elleboog, zwaai, wuif- of ‘kom binnen’-gebaar, voetje, hoofdknik, medische handschoen of simpelweg een hartelijk woord van welkom.

Miquel Ekkelenkamp geeft aan dat wat betreft overdracht van virussen een knuffel of zoen minder risicovol zijn, maar ik denk dat de IGJ alsnog in actie komt wanneer artsen en patiënten elkaar gaan knuffelen of zoenen. 

Veel dank gaat naar Miquel Ekkelenkamp voor zijn waardevolle informatie.

Delen