Daphne Voormolen

Daphne Voormolen

arts foetale geneeskunde

De anatomie van troost

Met haar ziel onder haar arm stapt Daphne Voormolen de expositie When I was you in het Chabot Museum in Rotterdam binnen. De troost die de werken haar bieden, laten haar anders naar buiten gaan.

Er zijn dagen met kleine zorgen en er zijn dagen met grotere zorgen. Met mijn ziel onder mijn arm liep ik het Chabot Museum Rotterdam binnen. Niet op zoek naar antwoorden, eerder naar rust, afleiding. Ruimte in mijn hoofd.

De tentoonstelling When I was you, met eigentijdse kunst uit de privécollectie van psychotherapeuten Annelies en Bob van Eerd, belooft over schoonheid, ontmoeting en troost te gaan. Een bescheiden tentoonstelling in omvang. Toch biedt de kracht van de werken die er te zien zijn een volwaardige kunstbeleving.

Prachtige beelden komen voorbij. Mensfiguren die een bepaalde emotie of ervaring verbeelden. En menselijke condities die niet in woorden te vatten zijn. Ze spiegelen niet zozeer het lichaam; eerder de ziel.

Aline Thomassen, zonder titel (2016), zonder titel (2012), zonder titel (2024)

Van patiënt zíen naar ontmoeten

Lange tijd was kunst bedoeld als spiegel van de zichtbare wereld. Kunstenaars streefden ernaar die zo natuurgetrouw weer te geven. Op die zichtbare werkelijkheid was ook de geneeskunde vroeger sterk gericht. Anatomie was een vorm van waarheidsgetrouwe verbeelding, een gemeenschappelijk fundament van arts en kunstenaar. Tegenwoordig kijken we zowel in de kunsten als in de zorg verder dan wat onze ogen letterlijk waarnemen. De binnenwereld is ook belangrijk geworden. ‘We gaan een patiënt zien’ is ‘we gaan een patiënt ontmoeten’ geworden.

Ik zie dat deze kunstenaars duidelijk kennis hebben van de menselijke anatomie, Het klopt gewoon. Tegelijkertijd is er ruimte voor artistieke vrijheid. Creatief toegepaste anatomie om de juiste uitdrukking te vinden. Intuïtief. Ook in de geneeskunde is anatomie niet alleen kennis, want ook gericht op toepassing en handelen.

Troost ontleden

Ik sta mezelf hier een heerlijke filosofische vrijheid toe. Een soort anatomie meets spiritualiteit. Anatomie komt uit het Grieks en betekent opensnijden of ontleden. Wat als ik troost eens ga ontleden? Aan de hand van wat ik hier nu ondervind, open ik de ervaring laagje voor laagje.

Tamar Rozenblat, Inner mirror II (2022)

De buitenste laag van troost is zintuiglijk. De grens en ontmoetingsplek. Het gaat om het waarnemen. In een museum merk je dat kijken ook iets anders kan doen. In het ziekenhuis kijken we doelgericht, hier mag het oog dwalen. Je hoeft niets te begrijpen om geraakt te worden. Het brengt rust en spreekt gevoel boven ratio aan.

Mensenhanden

Kunst nodigt uit tot ongedwongen, aandachtig kijken. Je gaat beseffen dat wat je ziet door mensenhanden is gemaakt. Iemand vertelt hier zijn verhaal. Dat menselijke spoor kan een vorm van verbondenheid oproepen. Het raken kan een aanraken worden.

Dat brengt me bij herkenning, een volgende laag. Kunst laat zien dat menselijke ervaringen niet beperkt zijn tot het individu, Verdriet, twijfel, hoop kunnen vanuit een persoonlijk perspectief uitgroeien tot een universeel beeld. Je bent niet alleen in wat je meemaakt. Dat besef kan troost bieden.

Marc Mulders, The Enclosed Garden (2025)

Nog een laag dieper ervaar ik iets dat ik harmonie noem. Voor een groot doek van Marc Mulders komt mij een warmte tegemoet. Ik geniet enorm van de schoonheid, ritme en balans. Uit een haast bovenaardse bloempracht komt een vrouwelijke gedaante tevoorschijn. Ze strekt haar armen alsof ze zegt ‘kom maar, ik zie je. Laat vorm, kleur en ritme als een mantel der bescherming over je heen vallen’. Dat doe ik.

Oordeelvrij

Nog dieper ligt de kern: betekenisgeving. In de geneeskunde willen we alles graag exact bij naam noemen. Kunst daarentegen mag dubbelzinnig zijn. Een beeld kan verschillende betekenissen dragen en verschillend geïnterpreteerd worden. Die openheid kan troostend zijn, omdat het ruimte laat voor de complexiteit van gevoelens en ervaringen. Kunst is een oordeelvrij klankbord. Het probeert niet te repareren maar erkent dat sommige ervaringen niet opgelost worden, maar wel betekenisvol kunnen zijn. Dat is fijn en kan op een bepaalde manier helend zijn.

Zo ontvouwt zich de anatomie van troost. Als een structuur met laagjes die kan worden herkend, benoemd en ervaren. Met schoonheid als het kloppend hart dat door de laagjes circuleert.

Wat ben ik blij dat ik ben gekomen. Ik vind hier een vorm van zorg. Ik word niet genezen, maar ik word gedragen. Na een heerlijk bezoek loop ik naar buiten, mijn ziel niet langer meer onder mijn arm. Ze is artistiek gereponeerd. Kunst doet goed!

De tentoonstelling When I was you is nog t/m 29 maart te zien in het Chabot Museum Rotterdam

Ronald Zuurmond, zonder titel (2023)

Delen