Marleen Kraaij – Dirkzwager

Marleen Kraaij – Dirkzwager

Geld

Laten we ons explicieter verhouden tot geld, bepleit Marleen Kraaij-Dirkzwager. “Waar komt het vandaan, waar gaat het naartoe, wat maakt het mogelijk?’ Het gesprek over de betekenis van geld behoort niet alleen toe aan ministers, zorgverzekeraars of bestuurders. Het is van ons allemaal.”

Geld stuurt. Mij in elk geval. En ik vermoed ook u – zelfs als we zeggen dat we geld niet belangrijk vinden. Geld is vaak de entree naar vrijheid. Naar keuzes kunnen maken. Regie kunnen pakken. Weinig geld betekent vaak minder mogelijkheden, een enkele creatieveling daargelaten. Met dit blog doe ik een pleidooi: laten we veel explicieter spreken over geld.

Vechten om de poen

Vorige week klapten de onderhandelingen over het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) – de opvolger van het Integraal Zorgakkoord (IZA). De strijd verhardt. In de lobbycratie die we met elkaar hebben ingericht, voeren financiële belangen de boventoon. Er lijkt weinig ruimte voor de cocreatie die juist nu nodig is. Kabinetsleden vechten om de poen. Gemeenten dreigen met een – historisch unieke – rechtszaak tegen de rijksoverheid. Zorgverleners spannen rechtszaken aan tegen het ministerie van VWS en de NZa. En waar niet gevochten wordt, is het stil. Misschien in de hoop dat anderen met een oplossing komen die voor iedereen werkt.

Gemeenten dreigen met een – historisch unieke – rechtszaak tegen de rijksoverheid. Zorgverleners spannen rechtszaken aan tegen het ministerie van VWS en de NZa. En waar niet gevochten wordt, is het stil

Thuis aan tafel leerde ik: over geld, geloof en politiek praat je niet met anderen. Misschien herkent u dat. Praten over geld vinden we lastig. Het schuurt. Toch bepaalt geld vaak veel meer dan we hardop durven zeggen. Waar ik mijn geld aan wil uitgeven, en waar ik voor betaald wil worden, hangt samen met wat ik belangrijk vind. Met mijn waarden. Maar ook met hoe ik naar anderen kijk – mijn mensbeelden. Wat vind ik van mensen die een uitkering ontvangen? Welk verschil maakt ziek of beperkt zijn daarin? Hoeveel mag iemand die goede zorg verleent daaraan verdienen, of hoort roeping leidend te zijn? Geld is niet neutraal. Het kleurt onze oordelen, verwachtingen en verhoudingen.

Ouderwets beeld van geld

Onlangs keek ik met verschillende groepen zorgverleners naar de geldstromen in de rijksbegroting. Ruim 110 miljard van de bijna 500 miljard gaat naar de zorg. Het grootste deel daarvan naar zorg uit de Zorgverzekeringswet en Wet langdurige zorg. Een gewaardeerde collega zei: “Jij hebt een ouderwets beeld van geld.” Hij bedoelde: jij ziet geld als iets schaars dat verdeeld moet worden. Maar geld kan ook groeien. Het is geen koek die opraakt – het is brandstof voor beweging. Zie het als een investering in gezondheid, kwaliteit van leven en samenleven. Die opmerking bleef hangen. Want daarin zit een fundamenteel verschil. Zie ik geld als iets schaars, dat eerlijk verdeeld moet worden? Of als iets dat groeit als we het laten stromen? Ik ben er nog niet over uit.

Een gewaardeerde collega zei: “Jij hebt een ouderwets beeld van geld”

Voor de Dag van de Financiële Verhoudingen 2025 schreef ik met collegae raadsleden van de Raad voor Volksgezondheid & Samenlevingen een essay over geld in de zorg. In dat essay stellen we: het geld voor zorg en welzijn is niet zozeer schaars, maar scheef verdeeld. Dat klinkt als een open deur. Toch blijft het onderwerp vaak taboe. Zonde. Het expliciet maken van geldstromen, en de onderliggende waarden en keuzes, kan bijdragen aan een meer co-creatieve en gezonde zorgsector.

Machtsmiddel

Hoe kijkt u eigenlijk naar geld? Is het een middel om goede zorg te leveren? Om uw hypotheek te betalen? Een reden om wel of niet samen te werken? Een machtsmiddel? Misschien moeten we erkennen dat die verschillende perspectieven bestaan. En dat ze spanning met zich meebrengen. Precies daar kunnen we het gesprek voeren.

Mijn pleidooi: laten we het ongemak opzoeken. We kunnen het ons niet veroorloven om te wachten tot een minister of bestuurder het voor ons regelt. Het gesprek over geld – waar komt het vandaan, waar gaat het naartoe, wat het mogelijk maakt – is ook van ons. We kunnen beginnen door in team overleggen en intervisiegroepen expliciet te praten over de betekenis van geld in de zorg. Onze beroepscodes vragen van ons om ons daartoe te verhouden. En als dat voor u geen voldoende reden is… laat het dan uw drang naar vrijheid zijn die u uitnodigt om het gesprek aan te gaan. Liever dat u het zelf bespreekt, dan dat een ander het voor u bepaalt.

Delen