Julian Hooikaas

Julian Hooikaas

Had ik maar…

IG-verzorgende Julian Hooikaas schrijft over zorgverlenersschuldgevoel. Zo’n ‘Had ik maar’-situatie die  na het werk bij je in de auto stapt, ’s avonds mee-eet en ook nog naast je in bed kruipt. ‘Ook na elf jaar in de zorg heb ik er nog regelmatig eentje te pakken.’

Ik kende het fenomeen al wel. Van die situaties waarin je uren later ineens denkt: kut, had ik maar… Had ik maar beter gekeken. Had ik maar doorgevraagd. Had ik maar nét iets eerder gebeld. Een soort ongevraagde reflectiemethode die vooral ’s nachts uitstekend blijkt te werken.

Zorgverlenersschuldgevoel

Zorgverlenersschuldgevoel. Of je nu geneeskundestudent bent, verpleegkundige, arts, specialist of psycholoog in de ggz: vroeg of laat krijg je ermee te maken. Er zijn situaties die zich niet netjes bij de uitgang van het ziekenhuis, de praktijk of de voordeur van een patiënt laten achterlaten. Die stappen gewoon bij je in de auto, eten ’s avonds met je mee en kruipen vervolgens ook nog naast je in bed. Gratis en voor niets.

Kruisverhoor

Zeker als beginnend zorgprofessional kan dat schuldgevoel genadeloos toeslaan. De eerste mensen die onder jouw ogen achteruitgaan. De eerste patiënt die onverwacht overlijdt. De eerste suïcidepoging waarbij je jezelf achteraf afvraagt of je signalen hebt gemist. Je hoofd start automatisch het grote kruisverhoor: Wat heb ik niet gezien? Waarom heb ik dat niet gevraagd? Had ik dit kunnen voorkomen?

‘Je hoofd start automatisch het grote kruisverhoor: Wat heb ik niet gezien? Waarom heb ik dat niet gevraagd?‘

En laat ik jullie vooral niet wijsmaken dat dit na een paar jaar verdwijnt. Ook na elf jaar heb ik er nog regelmatig eentje te pakken. Een situatie die ik honderd keer terugspoel, waarbij ik ieder woord opnieuw beluister en mezelf probeer te betrappen op een aanwijzing die ik destijds blijkbaar over het hoofd heb gezien. Alsof mijn hoofd achteraf ineens beschikt over een glazen bol én de volledige medische encyclopedie.

Achteraf

Dat gevoel is normaal. Het betekent meestal niet dat je schuldig bent. Het betekent dat je betrokken bent, verantwoordelijkheid voelt en begrijpt dat jouw handelen ertoe doet. Maar zorg er alsjeblieft voor dat het je niet opvreet. Bespreek het. Toets je handelen bij collega’s. Kijk eerlijk naar wat je wist, wat je kon weten en welke mogelijkheden je op dat moment daadwerkelijk had. Achteraf beschik je namelijk over informatie die je vooraf simpelweg niet bezat.

Gebruik het gevoel om te leren. Laat het je interne controlesysteem zijn: moet ik iets anders doen, vaker doorvragen of eerder overleggen? En als je werkelijk een fout hebt gemaakt, kijk daar dan ook zonder omwegen naar. Neem verantwoordelijkheid, bespreek het en leer ervan. Schuldgevoel wegwuiven helpt niemand, maar jezelf veroordelen op basis van kennis achteraf evenmin.

‘Je hoeft niet overal schuldig aan te zijn om ergens door geraakt te worden’

Je hoeft niet overal schuldig aan te zijn om ergens door geraakt te worden. Soms heb je niets gemist. Soms heb je alles gedaan wat binnen je mogelijkheden lag en liep het tóch anders. Dat is misschien wel een van de hardste lessen in ons vak: goede zorg geeft geen garantie op een goede afloop.

Op vrijdag een mail ontvangen met de nieuwste blogs en artikelen? > Aanmelden voor de nieuwsbrief

Delen