Julian Hooikaas

Julian Hooikaas

Reanimeren of niet? De stilte die te vaak blijft hangen

Praten over het levenseinde, kan een leven veranderen, schrijft IG-verzorgende Julian Hooikaas.

Te vaak zie ik het in mijn werk: er is nooit met de patiënt gesproken over een reanimatiebeleid. En als ik het bij de intake voor de wijkverpleging voorzichtig aankaart, ontstaat er plots een soort blinde paniek. Alsof ik iets onuitspreekbaars heb aangeraakt. Alsof het praten over het levenseinde hetzelfde is als er al afscheid van nemen.

Die paniek begrijp ik wel. We hebben in Nederland een ingewikkelde relatie met doodgaan. We willen regie, maar liever niet te vroeg. We willen kwaliteit van leven, maar durven niet goed te benoemen wat dat betekent als het leven kwetsbaar wordt. En in de zorg zijn we er, eerlijk is eerlijk, niet altijd beter in.

De vermijding begint vaak uit goede bedoelingen

Veel zorgverleners vinden het moeilijk om het onderwerp ‘reanimatie’ of ‘behandelgrenzen’ aan te snijden. Het voelt alsof je hoop wegneemt, of alsof je een patiënt confronteert met zijn sterfelijkheid. Dus wachten we. We wachten tot de huisarts het zegt. Tot de specialist erover begint. Tot de patiënt zelf iets vraagt.

Maar ondertussen loopt de tijd door. En dan komt er plots een moment van acute nood, een hartstilstand, een plotselinge achteruitgang, en moeten we beslissen. Op dat moment is het te laat voor een goed gesprek.

Het gevolg? Mensen worden gereanimeerd die dat misschien niet gewild hadden. Die situatie laat diepe sporen achter, bij patiënten, bij families, en ook bij zorgverleners.

De intake als spiegel van onze angst

Bij de intake in de wijkverpleging hoort de vraag naar het reanimatiebeleid standaard bij de anamnese. Toch merk ik dat het moment waarop ik die vraag stel, beladen is. De sfeer verandert. Ogen zoeken houvast. Partners kijken naar elkaar. Soms zegt iemand snel: “Ja hoor, gewoon alles doen!”  alsof het een test is waar je het juiste antwoord op moet geven.

Maar reanimatie is geen simpel ‘ja’ of ‘nee’. Het is een ingewikkeld medisch en menselijk besluit, dat alleen betekenis krijgt als je weet wat het inhoudt.
Want wat betekent “alles doen”? Voor een kwetsbare oudere betekent dat vaak gebroken ribben, wekenlang op de IC, en daarna een leven dat misschien nooit meer hetzelfde wordt. Voor anderen kan het juist wél de kans zijn op herstel.

Daarom is het zo belangrijk dat het gesprek er wél komt, op tijd, rustig, en met uitleg. Niet pas als iemand op de grond ligt.

Waarom we het gesprek wél moeten voeren

Een goed gesprek over reanimatiebeleid is niet alleen een medische formaliteit. Het is een moment van menselijkheid. Het gaat over waarden: wat vind je belangrijk als het slechter gaat? Wat maakt je leven de moeite waard? Wat wil je beslist niet meemaken?

Door die vragen te stellen, geef je iemand regie terug. Het gesprek kan confronterend zijn, maar het schept ook rust. Familieleden weten waar ze aan toe zijn. Zorgverleners weten wat de bedoeling is. En de patiënt voelt zich gezien, als mens met wensen en grenzen.

Bovendien helpt het ons als professionals om beter zorg te bieden. Echte, passende zorg. Geen reflexmatige handelingen, maar bewuste keuzes.

Wat we als zorg moeten durven doen

Ik geloof dat de zorg pas echt mensgericht wordt als we het ongemak durven verdragen. Als we stoppen met vermijden uit angst voor emoties.
We moeten leren om gewoon te zeggen:

“Ik wil het graag even met u hebben over wat er moet gebeuren als uw hart ermee ophoudt. Dat is geen makkelijke vraag, maar wel een belangrijke. Wat denkt u daar zelf over?”

Zulke zinnen kunnen levens veranderen, niet omdat ze dood voorkomen, maar omdat ze misverstanden voorkomen.

Het vraagt tijd, empathie, en scholing. Maar vooral moed. De moed om het gesprek aan te gaan, ook als het stil wordt aan tafel.

Een oproep aan ons allemaal

Ik schrijf dit niet om met een vinger te wijzen, maar uit zorg.
Want elke keer dat ik zie hoe families in paniek raken bij de vraag naar een reanimatiebeleid, denk ik: dit hadden we samen beter kunnen doen.
We hadden eerder kunnen praten. Minder kunnen aannemen. Meer kunnen luisteren.

Laten we die stilte doorbreken, in de wijkverpleging, in de huisartsenpraktijk, in het ziekenhuis, maar ook aan de keukentafel.
Want praten over het levenseinde is niet hetzelfde als de hoop opgeven. Het is juist de hoop vormgeven, op een waardig, eigen en menselijk afscheid, wanneer dat moment daar is.

Delen