Julian Hooikaas
Reanimeren of niet? De stilte die te vaak blijft hangen
Praten over het levenseinde, kan een leven veranderen, schrijft IG-verzorgende Julian Hooikaas.
Te vaak zie ik het in mijn werk: er is nooit met de patiënt gesproken over een reanimatiebeleid. En als ik het bij de intake voor de wijkverpleging voorzichtig aankaart, ontstaat er plots een soort blinde paniek. Alsof ik iets onuitspreekbaars heb aangeraakt. Alsof het praten over het levenseinde hetzelfde is als er al afscheid van nemen.
Die paniek begrijp ik wel. We hebben in Nederland een ingewikkelde relatie met doodgaan. We willen regie, maar liever niet te vroeg. We willen kwaliteit van leven, maar durven niet goed te benoemen wat dat betekent als het leven kwetsbaar wordt. En in de zorg zijn we er, eerlijk is eerlijk, niet altijd beter in.
De vermijding begint vaak uit goede bedoelingen
Veel zorgverleners vinden het moeilijk om het onderwerp ‘reanimatie’ of ‘behandelgrenzen’ aan te snijden. Het voelt alsof je hoop wegneemt, of alsof je een patiënt confronteert met zijn sterfelijkheid. Dus wachten we. We wachten tot de huisarts het zegt. Tot de specialist erover begint. Tot de patiënt zelf iets vraagt.
Maar ondertussen loopt de tijd door. En dan komt er plots een moment van acute nood, een hartstilstand, een plotselinge achteruitgang, en moeten we beslissen. Op dat moment is het te laat voor een goed gesprek.
Het gevolg? Mensen worden gereanimeerd die dat misschien niet gewild hadden. Die situatie laat diepe sporen achter, bij patiënten, bij families, en ook bij zorgverleners.
De intake als spiegel van onze angst
Bij de intake in de wijkverpleging hoort de vraag naar het reanimatiebeleid standaard bij de anamnese. Toch merk ik dat het moment waarop ik die vraag stel, beladen is. De sfeer verandert. Ogen zoeken houvast. Partners kijken naar elkaar. Soms zegt iemand snel: “Ja hoor, gewoon alles doen!” alsof het een test is waar je het juiste antwoord op moet geven.
Maar reanimatie is geen simpel ‘ja’ of ‘nee’. Het is een ingewikkeld medisch en menselijk besluit, dat alleen betekenis krijgt als je weet wat het inhoudt.
Want wat betekent “alles doen”? Voor een kwetsbare oudere betekent dat vaak gebroken ribben, wekenlang op de IC, en daarna een leven dat misschien nooit meer hetzelfde wordt. Voor anderen kan het juist wél de kans zijn op herstel.
Daarom is het zo belangrijk dat het gesprek er wél komt, op tijd, rustig, en met uitleg. Niet pas als iemand op de grond ligt.
Waarom we het gesprek wél moeten voeren
Een goed gesprek over reanimatiebeleid is niet alleen een medische formaliteit. Het is een moment van menselijkheid. Het gaat over waarden: wat vind je belangrijk als het slechter gaat? Wat maakt je leven de moeite waard? Wat wil je beslist niet meemaken?
Door die vragen te stellen, geef je iemand regie terug. Het gesprek kan confronterend zijn, maar het schept ook rust. Familieleden weten waar ze aan toe zijn. Zorgverleners weten wat de bedoeling is. En de patiënt voelt zich gezien, als mens met wensen en grenzen.
Bovendien helpt het ons als professionals om beter zorg te bieden. Echte, passende zorg. Geen reflexmatige handelingen, maar bewuste keuzes.
Wat we als zorg moeten durven doen
Ik geloof dat de zorg pas echt mensgericht wordt als we het ongemak durven verdragen. Als we stoppen met vermijden uit angst voor emoties.
We moeten leren om gewoon te zeggen:
“Ik wil het graag even met u hebben over wat er moet gebeuren als uw hart ermee ophoudt. Dat is geen makkelijke vraag, maar wel een belangrijke. Wat denkt u daar zelf over?”
Zulke zinnen kunnen levens veranderen, niet omdat ze dood voorkomen, maar omdat ze misverstanden voorkomen.
Het vraagt tijd, empathie, en scholing. Maar vooral moed. De moed om het gesprek aan te gaan, ook als het stil wordt aan tafel.
Een oproep aan ons allemaal
Ik schrijf dit niet om met een vinger te wijzen, maar uit zorg.
Want elke keer dat ik zie hoe families in paniek raken bij de vraag naar een reanimatiebeleid, denk ik: dit hadden we samen beter kunnen doen.
We hadden eerder kunnen praten. Minder kunnen aannemen. Meer kunnen luisteren.
Laten we die stilte doorbreken, in de wijkverpleging, in de huisartsenpraktijk, in het ziekenhuis, maar ook aan de keukentafel.
Want praten over het levenseinde is niet hetzelfde als de hoop opgeven. Het is juist de hoop vormgeven, op een waardig, eigen en menselijk afscheid, wanneer dat moment daar is.
3 reacties
Wat goed dat je dit benoemd en dat het duidelijk benoemd moet worden hebben we zelf ondervonden, onze Pa 85 jaar kwam op de eerste hulp terecht en moest beoordeeld worden door een ic arts die ons ( dochters) vroeg wat te doen? Ik voel nog de verontwaardiging van toen, hoe kun je nu zoiets vragen? Deze arts is een uur later weer naar ons toegekomen om zijn vraag uit te leggen voor een volgende keer en wat hebben we daar veel van geleerd. Ik ben de man nog dankbaar voor zijn vraag en de uitleg. Dat hij de tijd nam heeft mijn ouders keuzes laten maken toen, en ons keuzes laten maken nu.
Diny
9 april 2026 / 21:34Mijn vader van 91 had longfibrose. In een jaar tijd was hij van een actieve kerel verworden tot een bijna totaal afhankelijke zwakke mens aan de zuurstof.
Hij stamelde meer dan eens: “God, kom mij te hulp. Heer, haast u mij te helpen.” Toen hij gevallen was, een hartinfarct had gekregen en in de ambulance onderweg naar het ziekenhuis lag, kregen wij de vraag of er doorgereden moest worden naar een dotter-gebeuren.
De vele verzuchtingen van mijn vader waren voor ons zijn laatste wil:
“Nee, rij maar niet door. Blijf hier in het dichtstbijzijnde ziekenhuis.”
Wij en zijn (2e) vrouw arriveerden diezelfde dag en ik bleef bij hem slapen. De volgende ochtend overleed hij.
Wij prezen ons gelukkig dat pa’s verzuchtingen en de gesprekken daar omheen op het ‘moment suprème’ voor ons richting gaven in een keuze die ook zijn keuze was.
Het stemde ons extra dankbaar voor zijn lange leven!
Manuel
22 april 2026 / 23:11Weet je, toen ik in corona tijd plots opgenomen werd in het ziekenhuis, werd mij de vraag gesteld of ik gereanimeerd wilde worden. Mijn zoon zat naast mij en ik werd heel emotioneel omdat hij nog in de verbouwing zat en ik graag wilde zien hoe zijn huisje uiteindelijk geworden was…… Nu, een aantal jaren later, heb ik een wilsverklaring opgesteld en deze bij mijn zoon afgegeven, alsmede aan mijn partner en mijn huisarts. Ik hoop dat, wanneer het echt nodig is, zij voor mij de juiste keuze kunnen maken naar aanleiding van mijn wilsverklaring en hopelijk kunnen de betrokken artsen mijn wensen in vervulling laten gaan. Het leven is mooi zolang je er aan kunt deelnemen, maar het wordt een lijden wanneer je dit niet meer kunt.
Annet
23 april 2026 / 21:25