Daphne Voormolen
arts foetale geneeskunde
Het diner en de dood

Daphne Voormolen organiseerde een diner in het UMC Utrecht voor medisch specialisten, kunstenaars, filosofen en bestuurders. Op de kaart: de dood. Met kunst, persoonlijke verhalen en diepgaande gesprekken reflecteerden zij op sterfelijkheid, bewuster leven en het omgaan met eindigheid.
De dood is een gegeven. De enige zekerheid die het leven biedt. Maar waarom praten we er dan weinig over? Veel mooie, betekenisvolle en leerzame dingen blijven zo ongezegd. Praten over de dood is ook praten over het leven.
Praten over de dood is ook praten over het leven
Kunstsalons zijn van oudsher samenkomsten van kunstenaars, wetenschappers, filosofen en bestuurders in de privésfeer van een huiskamer (salon). Onder het genot van een drankje, een hapje en muziek, deelt men elkaars ideeën, inzichten en bevlogenheid. Centraal staat openheid voor andere perspectieven, nieuwsgierigheid en verwondering. Salons zijn broeinesten voor wederzijdse inspiratie en kruisbestuivingen.
Het diner
In het UMC Utrecht, weliswaar niet mijn woonkamer, maar wel mijn ‘tweede huis’ organiseerde ik een salon in samenwerking met Art Partner, dat met theatermaker Erik Willems het concept Diner & de Dood in het Ziekenhuis ontwikkelde.
In een uitloper van de poliklinische wachtkamers lukte het verrassend goed een intieme sfeer te creëren voor de medisch specialisten, kunstenaars, filosofen en bestuurders die die avond aan tafel aanschoven. Onder leiding van Erik gingen we in gesprek over de dood in drie gangen. Het voorgerecht om op te warmen: (hoe) bereid je je voor op de dood? De hoofdgang bracht ons bij de dood zelf waarna ‘the afterlife’ volgde bij het nagerecht.

De dood
De avond vulde zich met gedachten over (on)eindigheid, dankbaarheid, eenzaamheid. Over wat je kan (be)tekenen voor een ander en diegene voor jou. Voorbereiden op de dood op administratieve wijze is vrij gangbaar, alles in kannen en kruiken voor de achterblijvers.
En verder? Het accepteren van onze sterfelijkheid zet aan tot reflectie en betekenisgeving. “De dood geeft urgentie”, klonk het. Wat is een goede dood? Een die je aan ziet komen en de tijd geeft goed afscheid te nemen. Maar sec gezien, elke dood is te voorzien. Het leven is je voorafgaand gegeven. Aan het einde gaan andere dingen er toe doen (niet welke auto je reed, maar wie er naast je zat).
Aan het einde doet het er niet toe welke auto je reed, maar wie er naast je zat
Als de tijd voor reflectie op zingeving en de dierbaarheid van onze dierbaren zo waardevol is, moeten we ‘het einde’ dan niet wat meer oprekken tot het hier en nu? Als existentiële berusting zo noodzakelijk is, waarom stellen we dat uit tot het allerlaatst? En hoe helpen we elkaar hierbij? Wellicht door vaker met elkaar in gesprek te gaan over de dood. Over het oneindige einde.
Het is troostend om de dood niet als definitief te zien. Sta je open voor signalen die de dood overstijgen? Het individuele sterft maar de natuur, de cultuur, de genen, de energie leven voort. De dood als grote zingever. En toch, de dood verdient ook woede. Do not go gentle into that good night (Dylan Thomas).
De dood verdient ook woede. Do not go gentle into that good night (Dylan Thomas)

Kunst
Alle gasten namen een voorwerp mee, gerelateerd aan de dood, die persoonlijk iets voor hen betekende. Ik nam (als het ware) het kunstwerk ‘Immer leiser wird mein Schlummer’ (1996) van Gerhard Lentink mee. Het maakt voor mij de pijnlijke schoonheid van de dood intens voelbaar.
Kunst en cultuur zijn essentieel bij het omgaan met grote gebeurtenissen zoals de dood, omdat ze krachtig gehoor kunnen geven aan de menselijke behoefte aan zingeving. Het onzegbare krijgt uitdrukking en bied zo houvast voor begrippen als sterven, saamhorigheid, goedheid.
Schoonheid kan troost bieden en een gevoel van aanwezigheid geven. Kunst breekt met eindigheid omdat het herinneringen oproept en waarde vertegenwoordigt. Laat ons ervaren dat de wereld bezield is. Legt collectieve waarden bloot. De harmonie is hoopgevend. Kunst is een prachtige vorm van zielzorg.

Wat een mooie een inspirerende avond. Een gevoel dat ons nableef: dankbaarheid. Dankbaar voor mooie mensen om me heen die het leven betekenis geven. Wie gaat nog meer het gesprek aan?