Ignace Schretlen
Hoop en wanhoop
Ignace Schretlen over het enorme lijden van de Jezidi’s, en hoe een vergelijkbare situatie bij de een hoop – soms tegen beter weten in – doet opvlammen en bij de ander tot grenzeloze wanhoop leidt.

Een foto van twee broers, bijna te vrolijk voor het trieste verhaal achter deze jongens. Dit verhaal gaat terug naar de genocide door IS op Jezidi’s in 2014. De vlucht en erbarmelijke situatie in het tentenkamp hierna dwongen dit tweetal om naar Nederland te vluchten. De foto dateert van september 2023 en is in een vluchtelingenkamp in Griekenland genomen. Mutlik (13) had op 19 april van dat jaar in Irak tijdens het voetballen zijn onderarm gebroken, waarvoor hij geopereerd moest worden. Zijn drie jaar oudere broer Malik schrijft over de foto:
‘Mutlik had dringend een dokter nodig, want zijn arm zat al maanden in het gips en hij had veel pijn. (…) Onderweg, in de bossen, in de gevangenis, overal heb ik zijn arm verzorgd. (…) Ik was zijn dokter. Toen we op 21 juli 2023 aankwamen in het vluchtelingenkamp Vagiochori, vroegen wij meteen bij de apotheek – de enige plek voor medische vragen – om hulp. Het materiaal waarmee de breuk was hersteld moest immers verwijderd worden. (…) Pas op 20 oktober konden wij in een ziekenhuis terecht. (…) Ik dacht dat de arts Mutlik wel een verdoving zou geven… maar dat deed hij niet. Hij pakte een tang en verwijderde met veel moeite het metalen materiaal. (…) Het was een griezelig gezicht. (…) Mutlik had zijn ogen gesloten, gaf geen kik en liet geen traan.’ *
Tussen kogels en dromen
Onder de titel ‘Tussen kogels en dromen’ heeft Malik Khero Jirdo met hulp van anderen een boek geschreven over de vlucht van hem en zijn broer. Iedereen weet dat er ook minderjarige asielzoekers zijn maar meer ook niet. Eefje Blankevoort en Els van Driel maakten over deze tieners de indringende documentaire ‘Shadow Game’.
Ik heb nooit begrepen waarom ouders hun kinderen laten vluchten, terwijl ze zelf met de rest van het gezin achterblijven. ‘Het kan niet anders, want ons leven in Irak was ondraaglijk,’ vertelde Malik mij. Zes keer werden hij en zijn broer in Griekenland gearresteerd en terug naar Turkije gestuurd. Eén keer verdronk het tweetal bijna omdat de politie geen rubberboot ter beschikking had. Terug in Istanbul zitten de jongens in een taxi en zoeken zij tevergeefs contact met iemand die de rit zou betalen.
‘Mutlik begon te huilen. Een klein kind, moe, hongerig, bang, zonder ouders. Hij kon het niet meer aan. Na een paar pogingen om iemand te bellen en nadat ik echt niet meer wist wat ik de taxichauffeur nog kon zeggen begon ik ook zelf heel hard te huilen. Van alles schoot door mij heen. Een half uur lang bleef ik maar huilen. Toen de chauffeur ons zo zag huilen, probeerde hij ons te kalmeren. Uiteindelijk zijn we allemaal mensen.’*
Gedesillusioneerd
Het overkomt mij zelden maar bij dit fragment schoten ook bij mij tranen in de ogen. Malik en Mutlik keerden gedesillusioneerd en wanhopig terug naar Irak om op 10 juni 2023 opnieuw maar ‘niet meer met hetzelfde enthousiasme en dezelfde dromen’ te vluchten. In Griekenland werden de kinderen wederom in een gevangenis opgesloten, maar nu ontfermde de UNHCR zich over het tweetal.

Khalid
Het relaas van Malik is inclusief de push-backs en zelfs een gebroken onderarm vrijwel identiek aan dat van Khalid (30), die met zijn vrouw en een broer uit Irak vluchtte. Maar er is een opmerkelijk verschil. Malik zit vol ambities en is met een niet te stuiten enthousiasme gestart met zijn leven in Nederland; door zijn gedrevenheid zal hij het zeker heel ver schoppen. Khalid, die over een verblijfsvergunning beschikt, is daarentegen in een onpeilbaar diep dal beland:
‘Waar vind ik mijzelf tussen de hoeken van de tijd en de jaren. Ik ben ouder geworden maar heb niets anders gezien dan armoede, onrecht en pijn. De wonden groeiden met mij mee en nestelden zich in elke plek van mijn lichaam tot de pijn een metgezel werd die mij nooit meer zal verlaten. Ik oogstte teleurstellingen in plaats van dromen. Ik zocht in mijzelf naar mijzelf maar vond hiervan geen enkel spoor meer terug. Ik ben bang geworden van mijzelf en van de stilte die mij hier nu langzaam verteert. (…) Hoeveel mensen zijn er in mij gestorven? (…)’
Klankbord
Malik en Khalid plaatsen mij voor een existentieel probleem. Hoe kan het dat een vergelijkbare situatie bij de een keer op keer hoop – soms tegen beter weten in – doet opvlammen en bij de ander tot grenzeloze wanhoop leidt? En het trieste is dat je degene die wanhopig is vaak geen hoop kunt schenken? Meer dan klankbord kan ik niet zijn. Niets maakt mij zo verdrietig als mijn machteloosheid om het enorme lijden van mensen te verlichten.

Nog een foto van de twee broers, wederom bijna te vrolijk voor het trieste verhaal over hen. Mutlik ontving eerder deze maand uit de handen van zijn broer het eerste exemplaar van ‘Tussen kogels en dromen’. Ter gelegenheid van zijn zestiende verjaardag kreeg de jongen onlangs een enorme berenknuffel. Moet deze zijn verloren kinderjaren compenseren? Op de achtergrond figureert de kerstman. Saillant detail: Jezidi’s vieren zelf geen kerstmis.
Op de voorkant van het boek kijkt de inmiddels 19-jarige Malik ons indringend aan. De puber is een man geworden. Soms moet hij bravoure uitstralen om op de been te blijven maar op de laatste pagina valt deze weg: ‘Ik hoop en bid dat ik zo snel mogelijk (na meer dan twee jaar!) mijn verblijfsvergunning krijg. Het wachten is zwaar. Het gevoel dat je leven stil staat, terwijl je zoveel energie en dromen hebt, doet pijn.’ In de laatste zin richt Malik zich tot de lezer en toont hij zich het kwetsbaarst: ‘Denk je dat ik het verdien om een verblijfsvergunning te krijgen?’
‘Tussen kogels en dromen’ (56 pagina’s) kost € 15,- (exclusief verzendkosten) en kan rechtstreeks bij Malik Khero Jirdo worden besteld. Zijn email-adres is malkkhero3@gmail.com.
* Beide fragmenten uit het boek zijn enigszins herschreven.