Ignace Schretlen
Ik ben bang
Ignace Schretlen beschrijft hoe angst al zijn hele leven een metgezel is geweest, ook in zijn werk als arts. Hij pleit voor meer openheid over de angsten die veel zorgverleners in stilte met zich meedragen
Ik ben bang. Over mensen die bang voor dokters zijn is al veel geschreven. Een van mijn opleiders was zo bang voor collegae dat hij zich pas met darmkanker meldde toen het veel te laat was. Zelfs tegen ‘normale’ jaarlijkse controles zie ik op. Mijn doorgaans normale bloeddruk schiet dan omhoog. Al jarenlang spookt in mijn kop een onderzoeksvoorstel: vraag twee of drie dagen lang elke patiënt die een ziekenhuis bezoekt hoe bang ben je (op een schaal tussen 0 en 10)? Stel dezelfde vraag opnieuw wanneer mensen het ziekenhuis weer verlaten. Als bonusvraag zou ik graag willen weten of er over die angst is gesproken.
Levenslang is angst mijn trouwe metgezel. Elke arts weet hoeveel gradaties hiervan bestaan. Veel minder bekend is hoe omniverseel angst is: lees hierover ‘Angst – Ein interdisziplinäres Handbuch’ van Lars Kuch (redactie). Ik gooi nu even alles op de grote hoop. Als jochie van acht die elk weekend trouw de mis diende, was ik doodsbang voor de hel. Toen mijn moeder jaren later vertelde dat de hel niet bestond, geloofde ik haar niet. Omgekeerd geloofde mijn moeder mij niet, toen ik haar vertelde dat een man in zwarte pij aan mijn lichaam had gefrunnikt. Tientallen jaren was ik bang om door vreemden aangeraakt te worden.
Omgekeerd geloofde mijn moeder mij niet, toen ik haar vertelde dat een man in zwarte pij aan mijn lichaam had gefrunnikt
Over angstige dokters is veel minder bekend*. Toen ik collegae vertelde bang te zijn voor euthanasie, vond men mij laf. Anderen die dezelfde angst voelden, beriepen zich op hun geweten. ‘Angst en geweten vormen een krachtig duo,’ stelde de Britse historicus Arnold Joseph Toynbee (1889-1975).
Huisarts Bram Tjaden schreef over ‘doktersangsten’: ‘Iets in me vindt het niks dat ik deze doktersangsten heb en het ronduit belachelijk dat ik er nu over schrijf. We hebben het er niet graag over, onze automatische piloot is vermijding. Gauw weg ermee, ze niet voelen en er niet over praten. Echte dokters zijn niet bang.’

Hoe komt het dat zo weinig dokters bang zijn? Tegenwoordig kun je met dit soort lastige vragen zowel bij psychiaters als ChatGPT terecht. Ik kreeg het volgende wijze antwoord: ‘Niet alle dokters zijn per se niet bang. Ze tonen het alleen vaak niet. Onder de oppervlakte kunnen ze wel degelijk angst, twijfel of spanning voelen – bijvoorbeeld bij een fout of bij een moeilijke diagnose. Burn-out en mentale klachten zijn ook bij artsen een bekend probleem.’ Interessante gedachte: zouden burn-out en mentale klachten inderdaad te maken kunnen hebben met het onderdrukken van angst?
Hier wringt wel de schoen. Kun je het als dokter maken om aan patiënten jouw angst te tonen? Ik heb dat een keer meegemaakt bij een arts die een infuus op mijn handrug moest aanleggen en liet blijken hiervoor bang te zijn. Dat wekte geen vertrouwen en leidde volgens mij tot extra pijn. ‘Angst is een slechte leermeester’ maar zit veel dieper dan het domein van de ratio.
Kun je het als dokter maken om aan patiënten jouw angst te tonen?
Als bange dokter was ik altijd op mijn hoede en daardoor extra zorgvuldig. Ook had ik een antenne voor angst bij patiënten. Geruststelling haalt vaak de angel uit een klacht. Dokters die hun angst ook voor zichzelf wegstoppen betalen hiervoor vroeg of laat een prijs. Durf daarom op zijn minst tegen jezelf te zeggen: ik ben bang!
* Recent is gebleken hoezeer een tuchtzaak angst kan aanwakkeren