Lean voor de zorg – een introductie (2)

Marc Rouppe van der Voort
Marc Rouppe van der Voort is manager Lean en zorglogistiek in het St. Antonius Ziekenhuis Utrecht / Nieuwegein en is voorzitter van het netwerk Lean in de zorg (www.lidz.nl). Hij heeft diverse boeken over lean in de zorg gepubliceerd, houdt een algemene blog over lean in de zorg bij en schrijft met Henk Veraart op onregelmatige basis voor artsenauto.nl specifiek over lean voor de praktijk van zorgprofessionals. Lees alle artikelen van Marc Rouppe van der Voort

In 2003 hoorde ik voor het eerst over Lean. Ik vond het niks. Een paar jaar eerder was ik overgestapt van het bedrijfsleven naar het CBO, kwaliteitsinsituut voor de zorg. Ik haalde er niet genoeg voldoening uit bedrijven te helpen de financiële kwartaalcijfers voor anonieme aandeelhouders te verbeteren. Ik was wel bezorgd dat ik in een duffe, bureaucratische ellende terecht zou komen, maar in de zorg ging het tenminste echt ergens om. De bureaucratische ellende bleek helaas waar, maar de zorg draait juist op bijzonder gemotiveerde en betrokken mensen die veel willen veranderen. Door de complexiteit van processen en belangen en de bureaucratie is het echter vaak moeilijk voortgang te maken.

Toen de directie van het CBO mij vroeg of lean voor de zorg interessant zou zijn, heb ik negatief geadviseerd. De zorg kan wel leren van het bedrijfsleven, maar moet oppassen de ziektes niet te importeren. Lean leek immers te staan voor een kortetermijnfocus op verspilling en bezuinigen, terwijl zorg gaat over mensen, kwaliteit en maatschappelijke vraagstukken. Tot ik me verdiepte in de 14 principes van het Toyota Productie Systeem, de bron van lean.

In de kern is lean namelijk waarde-gedreven. De methodes zijn gericht op het verwijderen van wat in de weg staat van waarde, oftewel van goede zorg. Het verwijderen van verspilling is dus geen doel op zich en daarmee is het langetermijngericht. Dat uit zich er ook in dat bij leanprofessionals de drijvende kracht is om processen te verbeteren. In de praktijk worden de kernprincipes van lean echter vaak genegeerd en verwordt het tot platte bezuinigingsoperaties die niks opbouwen.

Toen ik  in 2006 in het St. Elisabeth Ziekenhuis aan de slag ging, kwam ik tot mijn verassing al snel artsen tegen die met de leanfilosofie spectaculaire resultaten behaalden. Jacob Caron (orthopaedisch chirurg), Peter Kabel (arts-microbioloog), Cees de Nie (neurochirurg) en Henk Veraart (oogarts) voorop, en later nog vele andere artsen, verpleegkundigen, analisten, assistenten, teamleiders, hoofden, managers en bestuurders. We creëerden samen een leeromgeving en vertaalden stapje voor stapje de lean principes naar de zorg. Een belangrijke vraag bleek hoe je zorgt dat problemen direct zichtbaar zijn en dat er routines zijn om in een dag en weekritme multidisciplinair de oorzaken te achterhalen en tegenmaatregelen te testen, zo veel mogelijk als onderdeel van ieders dagelijks werk.

Sinds dit jaar werk ik in het St. Antonius Ziekenhuis te Nieuwegein en Utrecht als manager Lean en zorglogistiek. Ook hier ontmoet ik een vruchtbare bodem voor lean denken. De prioriteiten liggen op:

  1. Probleemoplossend vermogen vergroten
  2. Processen verbeteren
  3. Integrale logistiek ontwikkelen (m.n. samenhang spreekuren – OK sessies – beddenhuis)

Het is een eer om met Henk Veraart om en om wekelijks voor Arts en Auto  te bloggen. Zorgprofessionals zijn als constante factor degenen die ervoor kunnen zorgen dat de toepassing van lean langetermijngericht is. Anders dan de bredere focus van mijn eigen blog zal ik met Henk deze blog vooral richten op de praktijk van zorgprofessionals. Ik gebruik daarvoor mijn ervaringen uit het Antonius, Elisabeth, maar ook de verhalen die ik hoor als voorzitter van het netwerk Lean in de zorg. Zoals Henk het in de vorige blog zei: ‘ter leering ende vermaeck’!

2 Reacties Reageer zelf

  1. Evelien Merkus
    Geplaatst op 26 november 2013 om 12:54 | Permalink

    Graag wil ik meer lezen over implementatie lean in de zorg t.a.v. klantgerichtheid.

  2. Marc Rouppe van der Voort Marc Rouppe van der Voort
    Geplaatst op 26 november 2013 om 18:22 | Permalink

    @Evelien In principe is Lean altijd klantgericht, omdat de eerste stap telkens het bepalen van waarde voor de klant of patient is en vervolgens het proces optimaliseren hoe die waarde tot stand wordt gebracht. De vraag is echter hoe vaak dat goed in de praktijk wordt gebracht. De stap heeft pas meerwaarde als er ook nieuwe inzichten ten aanzien van klantwaarde benoemt worden en vormgegeven worden in het proces.

    Het beste voorbeeld dat ik daarvan ken is beschreven in hoofdstuk 10 van het boek ‘Lean in de zorg’ (waar ik redacteur van ben geweest): ‘Continu verbeteren bij Vanboeijen: Lean als bouwsteen voor medezeggenschap’. In de care sector is (van nature) al een sterkere traditie om niet voor, maar met de client te bespreken hoe de zorg vormgegeven gaat worden, dat merk je ook de toepassing van Lean.