Ignace Schretlen
Levenseinde – booming business

Na de dood begint ook het levenseinde booming business te worden. Eerst wordt natuurlijk met man en macht de dood te lijf gegaan. Hoe heldhaftiger dokters de strijd met Magere Hein aangaan, des te hoger staan zij in de medische pikorde: hart- en neurochirurgen staan aan de top en sociaal geneeskundigen bungelen onderaan.
Smaakmaker
Het verbeteren van gespreksvaardigheden in de huisartspraktijk wordt pas een echte trekpleister voor nascholingen wanneer het over het levenseinde gaat. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde sloot vorig jaar af met een hoofdartikel over ‘Gesprekken over het levenseinde’ en wie bij Medisch Contact als zoekterm ‘levenseinde’ intypt krijgt bijna 1400 treffers. De naderende dood is een echte smaakmaker!
De gedachte dat ‘doodgaan bij je geboorte begint’ wordt toegeschreven aan de Duitse filosoof Martin Heidegger (1889-1965). De onlangs overleden schrijver, dichter en P.C. Hooft-winnares Astrid Roemer vatte het in enkele woorden samen: ‘Dood is het landgoed dat wij bij geboorte erven.’
Maar zo denken dokters er niet over. Als huisarts stond ik open voor een goed gesprek over existentiële aspecten van het leven, ook zonder de dood als decor. Toen ik echter zelf bij mijn huisarts aanklopte met de vraag of hij iemand kende om een dergelijk gesprek mee te voeren, moest hij het antwoord schuldig blijven. Mijn levenseinde nadert maar moet voor een goed gesprek nog net wat beter in zicht komen.
‘Mijn levenseinde nadert maar moet voor een goed gesprek nog net wat beter in zicht komen’
De hausse van aandacht voor het levenseinde stopt abrupt bij de dood. Als coassistent verbaasde het mij al hoe snel en discreet overleden patiënten werden afgevoerd. Wanneer ik tijdens een dienst de dood van een mij onbekende patiënt moest vaststellen en hierna iets meer over de overledene wilde weten was soms elke vraag er een te veel: het liefst wilde men de dode binnen een uur het huis uit.
De collega die mij tot huisarts opleidde leerde mij de dood zonder fratsen te accepteren op de voorwaarde dat je wel wist waaraan de patiënt was overleden. De arts en gezondheidsjurist Kevin Chen schreef vorig jaar september in Medisch Contact: ‘De opleiding zou er goed aan doen om wat meer aandacht te besteden aan het levenseinde, en dan met name wat te doen nadat iemand overleden is. Niet iedereen heeft namelijk het geluk om een begrafenis te organiseren voordat hun eerste patiënt overlijdt.’
Filosoof
Het wordt steeds drukker rond het levenseinde en het sterfbed. Naast dokters werpen zich ook geestelijk verzorgers, theologen, psychologen en coaches als stervensbegeleider op. Eerder dit jaar publiceerde Trouw een interview met de Oostenrijkse filosoof Patrick Schuchter die van mening is dat een filosoof hierbij eveneens een plek verdient; prompt leidde dit tot een boze reactie van drie geestelijk verzorgers, die concurrentie vreesden.
Leven loslaten
Op papier lijkt alle aandacht voor het levenseinde weldadig maar de praktijk is weerbarstig. Nog geen drie weken na mijn blog Met ambulance naar kattencafé is de aan dementie lijdende Jenny in stilte overleden. Volgens mij was niemand hierbij aanwezig. Daags tevoren had ik gevraagd om het laatste sacrament. Vanwege het weekend was niemand bereikbaar. Gelukkig was alsnog een geestelijk verzorger hiertoe bereid. Wat op zo’n moment nodig is, is liefde en een warme hand op het lichaam waarbij je aangeeft dat het leven mag worden losgelaten. Eigenlijk kan ieder mens – mits met het hart op de juiste plaats – dat!