Frank van Wijck
freelance medisch journalist
Met de stofkam door het basispakket

Wat speelt in de zorg? Frank van Wijck schrijft op vrijdag over actuele uitspraken en ontwikkelingen. Deze keer: de effectiviteit van medische behandelingen.
Als het goed is, gaat Zorginstituut Nederland het dit jaar heel druk krijgen. Het heeft immers het beleidsinstrument Vergoeding in Onderzoek (VIO) in het leven geroepen. Artsen, patiënten en zorgverzekeraars kunnen op basis hiervan een beoordeling aanvragen bij het Zorginstituut om duidelijkheid te krijgen over de effectiviteit van een behandeling.
De ontwikkeling van dit beleidsinstrument ligt duidelijk in de lijn van de passende-zorgdiscussie, maar ook van het voornemen van de beoogde coalitiepartijen om te bezuinigen op de zorg. Beide zijn voer voor discussie en die wordt op social media dan ook breed gevoerd. Deels natuurlijk door mensen die geen inhoudelijke kennis nodig denken te hebben om hierover een mening ten beste te geven. Maar Sjoerd Repping, voorzitter van het programma Zorgevaluatie en Gepast Gebruik en hoogleraar Zinnige Zorg, plaatst het in een breder kader. Hij wijst erop dat zorgpartijen totaal geen incentives hebben om een niet-bewezen behandeling te gaan onderzoeken.
We kennen allemaal de Beter-niet-doen-lijst van 1.366 niet-effectieve medische behandelingen uit 2016
Dat fabrikanten en leveranciers niet zoveel behoefte hebben om te bewijzen dat hun aanbod echt zo effectief is als ze in hun marketingcampagnes doen geloven, is op zich nog wel begrijpelijk. De schoorsteen moet roken en de aandeelhouders mogen niet gaan klagen. Maar het is toch op zijn minst verdedigbaar dat er op basis van het first do no harm principe voldoende redenen zijn voor de zorg zelf om dergelijk onderzoek wél te doen. Hun schoorsteen blijft toch wel roken, want de vraag naar zorg is oneindig en het aanbod blijft zich ontwikkelen (vaak gelukkig met innovaties die wel meerwaarde hebben, laat dat ook duidelijk zijn).
Het kán goed gaan, zoals dit voorbeeld over herniazorg bewijst. Hoogleraar gezondheidseconomie Marco Varkevisser stelt dat dit ook is wat van een medische beroepsgroep mag worden verwacht. Maar we kennen allemaal de Beter niet doen-lijst van 1.366 niet-effectieve medische behandelingen uit 2016. En het feit dat toenmalig minister van VWS Ernst Kuipers in 2022 de 32 wetenschappelijke verenigingen opdroeg om in overleg met patiënten minstens één minder zinvolle behandeling te benoemen waarmee ze echt gingen stoppen, laat zien dat de medische wereld hier nu niet heel enthousiast mee aan de slag is gegaan.
Het is dan ook begrijpelijk dat Repping zegt te hopen dat het Zorginstituut zelf vaker in het basispakket gaat zoeken naar dure behandelingen die niet goed onderzocht zijn. Patiënten kunnen natuurlijk ook voorstellen voor onderzoek indienen. Maar zoals Patiëntenfederatie Nederland aangeeft, hebben zij nauwelijks inzicht in de kwaliteit van zorg. Als zelfs die basis al ontbreekt, wordt het moeilijk om hierin prioriteiten te stellen. Het is dan ook goed dat er nog een derde partij is die in VIO een actieve rol kan spelen, de zorgverzekeraars. Die rol mag ook van ze verwacht worden.
3 reacties
In juni 1991 kwam het rapport uit van de, door staatssecretaris Hans Simons ingestelde, commissie Werner ( zie ook motie Ermen c.s. in Eerste Kamer (vergaderjaar 1989-1990 Nr 135d ). Na de “Witte woede” enz. werd hiermee onderzocht welke verbeteringen inzake de beroepsuitoefening van Verpleegkundigen en Verzorgenden noodzakelijk zijn. Een veelheid aan verbeteringen werd geadviseerd. Ik licht er één uit: Aanbeveling 21: “De commissie stelt voor in de budgetformules een functie- en verrichtingenparameter “verpleging en verzorging” op te nemen.” Immers sinds de invoering van de budgettering zijn de richtlijnen voor de verpleging, die ten grondslag lagen aan de tarieven in een algemene budgetrichtlijn opgaan. Dit in tegenstelling tot medische functies en verrichtingen. Het niveau van verplegen en verzorgen is daarmee geen eigenstandig element meer in deze. Dus hoe zie je achteraf de verbeteringen nu?
Peter Koopman
9 januari 2026 / 11:21Ik moet de volksstammen adviseurs, economen, verzekeraars, hotemetoten, influencers, journalisten, zorginkopers, politici, toezichthouders, vergadertijgers, goeroes, en andere lieden die AAN de zorg verdienen, teleurstellen:
Besteed bijvoorbeeld gewoon 10 minuten aan een search op Evidencehunt over een breed basispakket, en op de WHO ( WHO-CHOICE) en je hebt gelijk het antwoord:
De synthese van deze search laat namelijk zien dat het VIO-instrument een micro-oplossing is voor een macro-uitdaging.
Terwijl het instrument focust op het elimineren van “twijfelachtige zorg” op basis van ontbrekende RCT’s, bewijst de internationale data (WHO/Literatuur) dat de werkelijke waarde van de zorg zit in de breedte van het pakket, de integratie van zorgpaden en de preventieve kracht.
Het VIO-instrument lijkt daarmee een antwoord op een probleem (onhoudbare kosten door niet-effectieve zorg) dat volgens de macro-cijfers in het basispakket veel minder groot is dan ‚beleidsmakers‘ suggereren.
De “vos” (Repping, ZN ) preekt dus de passie over data, maar negeert de data volledig die de effectiviteit van het huidige, brede systeem onderbouwen.
Ik stel voor dat iedere belangstellende deze search van 10 minuten herhaalt;
Dat is namelijk ECHT gepast gebruik, kosteneffectief, en in het belang van de premiebetaler.
Probeer het eens! Zullen we het een ‚eye opener‘ noemen?
Dat bekt wel lekker.
Netzoals ‘kwaliteit voor geld’.
Iets meer diepgang is niet verboden! En zeker niet voor een journalist die al tientallen jaren bezig is met dit onderwerp.
E.Kriek
9 januari 2026 / 20:17Het wordt trouwens de hoogste tijd om een halt toe te roepen aan de wildgroei van door Temu gesponsorde ‘subhoogleraartjes’ in de zorg. Het niveau wordt er niet beter op.
E.Kriek
10 januari 2026 / 13:29