Patiënt vertelt huisarts over seksueel grensoverschrijdend gedrag collega
dilemma / Filosoof Lieke van der Scheer en specialist gezondheidsrecht Annemarie Smilde buigen zich over een casus
Een nieuwe patiënt vertelt over seksueel grensoverschrijdend gedrag door haar vorige huisarts. Hoe moet de huisarts hiermee omgaan?
Een huisarts ziet voor het eerst een patiënt op zijn spreekuur. Zij heeft zich vanwege een verhuizing laten overschrijven naar zijn praktijk. Ze reageert verkrampt bij lichamelijk onderzoek. Als de huisarts voorzichtig informeert waarom zij gespannen is, geeft zij eerst ontwijkende antwoorden. Maar uiteindelijk vertelt zij over haar negatieve ervaringen met haar vorige huisarts. Deze zou haar in verlegenheid hebben gebracht door seksueel grensoverschrijdende opmerkingen en aanrakingen in de spreekkamer. Ook zou hij haar ’s avonds hebben benaderd om een afspraak te maken. Zij durfde het niet aan om een klacht over dit gedrag in te dienen. Dat was voor haar te belastend.
Tweestrijd
Haar nieuwe huisarts verkeert in tweestrijd. Hij vindt dat hij de beslissing van zijn patiënt om niets tegen haar oude huisarts te ondernemen moet respecteren. Maar hij wil ook het risico dat andere patiënten te maken krijgen met grensoverschrijdend gedrag van deze huisarts beperken.
Hij vraagt zich af welke stappen hij mag of moet ondernemen. En of hij hierbij zo nodig ook zonder toestemming van de patiënt informatie over haar ervaring mag delen met de betrokken huisarts en bepaalde instanties.

“De aandacht voor seksueel misbruik van patiënten en cliënten door zorgverleners neemt toe, constateert de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Daardoor stijgt het aantal meldingen, maar dat is waarschijnlijk nog steeds het topje van de ijsberg. Melden moet altijd.
Preventie
Een tweede aandachtspunt is: richt de zorgorganisatie zo in dat het risico op grensoverschrijdend gedrag wordt geminimaliseerd. De IGJ onderscheidt risico’s op de werkplek (zoals weinig collegiale toetsing, onvoldoende leren van eerdere incidenten, gebrekkige dialoog over integriteit en professioneel gedrag) en risico’s van de zorgverlener (zoals solistisch werken, eerder disfunctioneren, impulsiviteit of onvoldoende probleemoplossende vaardigheden). Inmiddels zijn er adviesbureaus die zorgorganisaties op dit terrein kunnen doorlichten en verbeteren. Tot zover de preventie.
Steun
Ten derde heeft een patiënt in deze situatie steun nodig. Dat geldt evengoed wanneer het seksueel grensoverschrijdend gedrag buiten de zorg heeft plaatsgevonden als door een zorgverlener. Als huisarts ben je daarvoor zeker een aanspreekpunt. Mensen die seksueel grensoverschrijdend gedrag meemaakten, verloren vaak ook vertrouwen in mensen. Het vereist dan ook veel geduld en moeite weer vertrouwen op te bouwen.
Emeritus hoogleraar vrouwenstudies en arts Lagro-Janssen (2019) noemt ‘aandacht voor het verhaal, onbevooroordeeld luisteren, erkenning voor het aangedane leed, een veilige sfeer en vertrouwen bieden, op zoek gaan naar de hulpbronnen die het slachtoffer heeft aangeboord om verder te leven, en zoveel mogelijk aansluiten bij wensen en mogelijkheden van het slachtoffer’. Bij het Centrum Seksueel Geweld bestaat veel expertise op dit terrein. Zowel voor patiënten als voor zorgverleners.
Vertrouwen terugwinnen
Naast deze ‘normale’ hulpverlening in geval van seksueel misbruik, is er nu nog een extra aspect omdat het misbruik heeft plaatsgevonden door een collega-zorgverlener. Het risico bestaat dat het slachtoffer het vertrouwen in zorgverleners kwijtraakt of kwijtgeraakt is. Hoe kan een huisarts proberen dit vertrouwen weer terug te winnen? Hij kan daarbij benadrukken dat het gedrag van de vorige huisarts verkeerd was. Een zorgverlener mag een patiënt nóóit seksueel benaderen. Daar mag geen twijfel over bestaan. Zoals duidelijk blijkt uit de titel van de brochure van de IGJ: ‘Het mag niet, het mag nooit’.
Verwerking
Terugkomend op deze casus: focus niet op wel of geen klacht indienen. Praat eerst over haar eigen verwerking. Geef steun, geef haar de tijd, verwijs door. Afhankelijk van haar verdere ontwikkeling: praat later nog eens na. Mogelijk komt later de optie in beeld om wel informatie te delen door de huisarts of voor de patiënt zelf om een klacht in te dienen.

“Bij aanwijzingen voor seksueel grensoverschrijdend gedrag van een collega moet een zorgverlener in actie komen. Voor artsen volgt dit uit de KNMG-gedragscode. Het LHV-Modelprotocol ‘Vermeend disfunctioneren huisarts voor samenwerkingsverbanden van huisartsen‘ geeft hiervoor de te zetten stappen weer.
Melding
Na een gesprek tussen de huisarts en de betrokken collega volgt een interne melding bij de aangewezen functionaris. Deze moet altijd het bestuur inlichten over een vermoeden van ernstig disfunctioneren, zoals seksueel grensoverschrijdend gedrag. Staat dit gedrag niet ter discussie, dan moet het bestuur vervolgens bij de IGJ een melding doen. Het Modelprotocol gaat hier uit van een meldplicht op grond van de Wkkgz vanwege geweld in de zorgrelatie.
De nieuwe huisarts kan na het gesprek met de voormalige huisarts een melding doen bij de functionaris van de huisartsengroep (hagro) of een andere huisartsenorganisatie waarbij de voormalige huisarts is aangesloten. Beschikken deze niet over een protocol voor vermeend disfunctioneren, dan kan de nieuwe huisarts in lijn met het LHV-Modelprotocol de voorzitter van de hagro benaderen.
Doorbreken beroepsgeheim
Mag de nieuwe huisarts zonder toestemming van zijn patiënt informatie over haar ervaringen delen in het gesprek met haar voormalige huisarts en de functionaris van de huisartsenorganisatie? Het gaat immers om informatie die onder zijn beroepsgeheim valt. Voor het doorbreken van zijn beroepsgeheim heeft hij toestemming van de patiënt nodig, tenzij er sprake is van een andere doorbrekingsgrond, zoals een wettelijke plicht of een ‘conflict van plichten’. De doorbrekingsgrond ‘conflict van plichten’ lijkt hier niet aan de orde te zijn.
De Wkkgz bevat een wettelijke plicht tot het verstrekken van medische gegevens aan de IGJ bij een melding voor zover deze noodzakelijk zijn voor het onderzoek van de melding. Deze wettelijk informatieplicht zou gezien kunnen worden als grondslag voor het delen van relevante informatie bij de stappen die nodig zijn voorafgaande aan de melding bij de IGJ. Doorbreking van het beroepsgeheim zonder toestemming van de patiënt zou hier dus verdedigbaar zijn. Toch doet de huisarts er goed aan om bij de informatieverstrekking zoveel mogelijk rekening te houden met de belangen van de patiënt.
Stappen
Geeft zij ook na uitleg van de huisarts geen toestemming voor het delen van haar ervaringen, dan kan hij toch stappen zetten met respect voor de beslissing van de patiënt. Namelijk door de voormalige huisarts en de functionaris in te lichten over seksueel grensoverschrijdend gedrag, zonder daarbij tot patiënt herleidbare informatie te verstrekken. Vervolgens is het aan het bestuur van de huisartsenorganisatie te bepalen of nader onderzoek moet worden gedaan.
Wilt u een dilemma aan dit panel voorleggen? Stuur dan een mail naar redactie@artsenauto.nl o.v.v. ‘Dilemma’. Wij nemen contact met u op.



