Rouw om een boom

Toen wij ruim dertig jaar geleden ons huis betrokken, stond hij er al twee of misschien zelfs wel drie decennia: een imposante boom op de erfgrens met de achterburen. De boom was zo hoog en breed dat het leek of hierachter een bos begon. Daardoor maakte hij onze achtertuin tot een beschut paradijs, de enige plek op deze aardbol waar ik helemaal mijzelf kon zijn. Waarom kreeg hij nooit een eigennaam?

Ik wist niet dat zo’n reusachtige boom in een kwartier geveld en vermalen kan worden. Met een enorme kraan laat een man zich ophijsen om een kabel aan de stam te bevestigen. Terug op de grond zaagt hij in twee of drie minuten de stam door. Met alle takken er nog aan tilt de kraan de boom over het huis van de achterburen. Op straat wordt hij bruut in een gretige maalmachine getrokken en tot zaagsel verwerkt.

Toen de nieuwe achterburen aan de deur kennis kwamen maken, was hun wens om een aantal bomen te verwijderen. Wij hechten aan goede verstandhouding en gaven toestemming. De boom begon immers toch al tekenen van ouderdom te vertonen. Tijdens een winterse storm was een soortgenoot al languit in onze tuin beland. En zowel vrouwlief als ons gras waren gebaat bij wat meer zonlicht.

Ik heb levenslang iets met bomen. Mijn pseudoniemen verwijzen hiernaar: Alexander van Es, Michel van Hout, Patrick Bosboom en Sylvain van den Eijck. Als kleuter voelde ik grote eerbied voor de treurwilg in onze voortuin. Als welpje waande ik mij altijd veilig bij een oeroude eik op grootvaders berg die zich op de huidige campus van de Radboud Universiteit niet ver van de tandheelkundige faculteit bevond.

In onze spreekkamer waren altijd planten, waarvan de mooiste op het bureau stond. Die beschouwde ik als lotgenoot. Samen aanhoorden wij verhalen van patiënten. Wanneer het mij even te veel werd, liet ik mijn blik op de bladeren van mijn metgezel rusten. Van de andere kant van een klein raam met matglas werd meegeluisterd door Goudenregen, die in mei en juni voor een zacht golvende gele gloed zorgde.

De Kelten kenden 21 boomsoorten met ieder eigen kenmerken. Deze zouden ook de persoonlijkheid van ieder mens bepalen. Naarmate wij meer kennis over bomen vergaren, komen deze als organismen dichter bij de mens te staan of wij dichter bij hen. Bomen produceren hun eigen voedsel, waardoor ze kunnen groeien. Ze planten zich voort en geven hun genen door aan volgende generatie.

Mensen en dieren zijn afhankelijk van de zuurstof die planten en dieren produceren. Een volwassen boom produceert gemiddeld 120 kilo zuurstof per jaar. Dit is ongeveer de helft van hetgeen een volwassen persoon jaarlijks verbruikt. Bomen zijn ook de geneeskunde belangrijk. De Taxus Boccata bevat baccatine, een belangrijke grondstof voor de aanmaak van kankerbestrijdende geneesmiddelen.

De Taxus zou de enige van de ruim zeshonderd soorten coniferen zijn met opvallende vruchten. Vraag mij niet welke boomsoort drie decennia lang het decor van onze achtertuin bepaalde. Hoe imposant deze ook was, toch vroeg hij weinig aandacht en zorg. Voor zover je dat kunt zeggen van bomen, was onze boom heel bescheiden. Waarom heb ik mij in al die jaren dat we samen waren nooit meer in hem verdiept.

Ik stond vlakbij toen zijn stam werd doorgezaagd. En plots besefte ik dat deze boom onze kinderen heeft zien opgroeien. Hij zag ons met de fiets uit de zijdeur van de garage komen en via de poort de oprit oprijden. Onze boom keek goedkeurend toe hoe elk avond en nacht de lampen in huis uitgingen en ’s morgens vroeg weer werden aangedaan. Misschien sloeg hij alle herinneringen op.

Gisteravond heb ik afscheid van onze boom genomen. Vanochtend is hij weggehaald. De boom laat een gigantische leegte achter. En het altijd aan het oog onttrokken huis van onze nieuwe achterburen blijkt plots dichterbij te staan dan ik dacht. Reinhard Mey zingt in ‘Wie ein Baum, den man fällt’* (1974) dat hij staande als een boom wil sterven. Nu ik een boom geveld heb zien worden, wil ik dat zelf beslist niet.

Naschrift

’s Avonds geurde de plek waar de boom stond krachtiger dan ooit naar onze conifeer. Ik heb een paar takken bewaard in een houten doos.

Delen