Sigrid Bregman

Sigrid Bregman

Sorry voor sorry

Huisarts Sigrid Bregman hoort voor de derde keer in de week een ‘sorry’ van een vrouw, voor hoe ze zich al dan niet onthaard heeft. Tijd voor een poster met een scala aan vulva’s in alle soorten, maten en beharingen?

Ze heeft last van vaginaal bloedverlies tussen haar menstruaties. Voordat de dertiger gaat liggen op de onderzoeksbank, pauzeert ze even en kijkt me aan met een verontschuldigende blik. “Sorry dokter, uhm… nou ja… ik heb niet goed geschoren daar beneden.”

Ik probeer haar gerust te stellen, zeg dat vulvahaar normaal is. Overweeg een grapje, slik die voor de zekerheid toch maar in. Soms helpt humor, soms sla je de plank net mis.

Het valt me op: deze vrouw is de derde deze week die zich verontschuldigt voor hoe ze zich al dan niet onthaard heeft. Eén vrouw wilde liever geen onderzoek, omdat ze “daar niet op voorbereid” was. Op de ingeplande vervolgafspraak kwam ze niet.

Deze vrouw is de derde deze week die zich verontschuldigt voor hoe ze zich al dan niet onthaard heeft

Ik denk aan alle vrouwen die überhaupt niet zijn gekomen ondanks hun klachten. Het liefst zou ik een grote poster ophangen in de praktijk met een scala aan vulva’s in alle soorten, maten en beharingen. Maar ja, dat zou in deze wijk meer stilte opleveren dan zorg. Sommige taboes laten zich niet zo makkelijk verjagen.

Schaamhaar is eeuwenlang functioneel geweest: het beschermt kwetsbare huid en vermindert — evolutionair gezien — waarschijnlijk infecties. De associatie dat het vies, slordig of onhygiënisch zou zijn, is verrassend jong. Pas in de twintigste eeuw, met kortere rokken, pornografische beeldvorming en later de wellness- en beauty-industrie, werd haarloosheid de norm. Tijdens de Eerste Wereldoorlog gold scheren als hygiënisch om schaamluis in loopgraven te voorkomen. Wat begon als praktisch, werd esthetisch. En uiteindelijk moreel.

Antropologe Mary Douglas beschreef hoe ‘vuil’ zelden echt vies is, maar vooral iets dat niet op zijn plek zou zijn. Schaamhaar is daar een schoolvoorbeeld van. Het verwijst naar seksualiteit, volwassenheid en lichamelijkheid — precies de dingen waar vrouwen historisch gezien bescheiden over moesten zijn. Socioloog Erving Goffman zou het stigma noemen: wie afwijkt van de norm, voelt zich bekeken, tekortschietend, verontschuldigend.

Dat stigma is niet evenredig verdeeld. Vrouwen met een lager inkomen of minder gezondheidsvaardigheden nemen minder vaak deel aan (bevolkings)onderzoeken, zoals het uitstrijkje. Zij presenteren zich vaker met verder gevorderde stadia van baarmoederhalskanker. Schaamte — over haar, over geur, over ‘niet netjes genoeg zijn’ — vergroot zo bestaande gezondheidsverschillen.

‘Schaamte — over haar, over geur, over ‘niet netjes genoeg zijn’ — vergroot bestaande gezondheidsverschillen’

Ondertussen zie ik kinderen in de wachtkamer, scrollend op hun telefoon. Wie opgroeit in een omgeving met minder mediawijsheid, minder kritische begeleiding of meer tijd online, wordt vaker en langer blootgesteld aan een eindeloze stroom van gladde lichamen, botox, fillers en “selfcare” die vooral goed verkoopt. Zo wordt een nieuwe generatie klaargestoomd voor dezelfde schaamte – en dezelfde gezondheidskloof.

Terwijl de vrouw opstaat, zie ik haar dochter die wacht aan de andere kant van de spreekkamer. Oordopjes in, telefoon in de hand. Normale vulva’s zouden als expliciet geweerd worden uit haar feed, maar er is alle ruimte voor perfecte buiken, haarloze bikinilijnen en influencers die beloven dat je lichaam pas af is na een dozijn ingrepen. Ik vraag me af of zij later ook met ‘sorry dokter’ zal beginnen. Misschien dan toch die poster…

Delen