Vind je pauzeknop

student / mindfulness

Mindfulness zweverig? Allang niet meer. Meditatie en aandachtstraining verminderen je stress, versterken je focus en vergroten je welzijn, blijkt uit onderzoek. Oók bij studenten.

Beeld Tamar Smit

Claudia Liberova (26), vijfdejaars masterstudent tandheelkunde en yoga­docent, durft best te stellen dat mindfulness haar leven heeft veranderd. Op haar 18e werd ze als model gescout, waarna ze naar de VS verhuisde om 3,5 jaar voltijd modellenwerk te gaan doen.

Ze belandde er in een oppervlakkige wereld, waarin alles vanzelfsprekend om uiterlijk draaide. “Ik vond het best lastig om daarmee om te gaan”, vertelt ze. “De yogalessen die ik in de lokale sportschool volgde, vormden een fijne tegenhanger voor het vluchtige leven. Ik kwam er weer in contact met mijn eigen ik.”

Van daaruit was de stap naar mediteren niet zo groot. Gaandeweg deed ze dat steeds vaker, meestal 10 of 15 minuten per dag. Claudia merkte dat de aandachtsoefeningen, zoals meditatie ook wel wordt omschreven, haar blik op de wereld en op haarzelf veranderden.

“Het belangrijkste dat ik heb geleerd, is om regelmatig de pauzeknop in te drukken. Als er iets gebeurt, ben je van nature geneigd direct te reageren, met vaak stress tot gevolg. Mindfulness helpt je om de automatische gedachtestroom te doorbreken en eerst te voelen voor je iets zegt of doet. Daardoor raak je minder snel overweldigd en kun je bewustere keuzes maken.”

Zonder oordeel

Mindfulnesstrainer Barbara Doeleman-van Veldhoven, directeur van BFC Compassionate Care & Mindful Medicine, geeft al meer dan 15 jaar mindfulness­trainingen in de zorg. Aan zorgprofessionals, vakgroepen en bestuurders, maar ook aan studenten. “Steeds meer organisaties geven mindfulness een plek”, zegt ze.

“Ook in het onderwijs en de zorg. Afgelopen decennia zijn de positieve resultaten ervan keer op keer wetenschappelijk bewezen. Neem een meta-analyse uit 2023 naar het effect van kortdurende mindfulnessprogramma’s op universiteits­studenten. Daaruit bleek dat die zich beter konden concentreren, minder stress hadden en aardiger voor zichzelf werden. Dat werkte door in alles: hun gezondheid, hun mentale welzijn, hun veerkracht en hun leerprestaties.”

Dit artikel verscheen ook in Arts en Auto Student.

> lees hier Arts en Auto Student digitaal


Twee vleugels

Maar wat is mindfulness nu eigenlijk precies? Doeleman beschrijft het als een vogel met twee vleugels. De ene vleugel gaat over zonder oordeel observeren wat er gebeurt en wat dat (geestelijk, lichamelijk en emotioneel) met je doet, de andere over hoe je daar met mildheid, zorgzaamheid en compassie op kunt reageren.

“Je hebt meestal weinig invloed op wat je allemaal overkomt”, legt ze uit. “Maar je hebt wel een keuze in hoe je daarop reageert. Stel, je besluit om niet uit te gaan, omdat je een intensieve studieweek voor de boeg hebt. Maar op de socials zie je allemaal enthousiaste berichten voorbij komen over het feest dat jij nu mist. Dan begint het grote piekeren. Zonder mij hebben ze het net zo leuk. Zie je wel, ik hoor er helemaal niet meer bij en… blah blah blah. Voor je het weet, haal je er van alles bij en leef je in je hoofd de rest van je studietijd een eenzaam leven. Met mindfulnesstraining leer je op te merken wanneer je in zo’n gedachtetrein vast komt te zitten en hoe je daar anders op kunt reageren.”

Veel oefenen

Meditatie is volgens Doeleman een van de manieren om met mindfulness te oefenen, maar zeker niet de enige. Je kunt dat de hele dag door doen. Bijvoorbeeld door met aandacht je handen te wassen. “In plaats van ondertussen aan iets anders te denken, hou je je aandacht bij de handeling van het wassen”, verduidelijkt ze. “Voel het water over je huid stromen, het contact van je handen tegen elkaar. Dat is al genoeg om je even uit je hoofd te halen en je het moment te laten ervaren.”

Bewust observeren is één ding, daar niet- kritisch op reageren nog iets heel anders. “Zelfcompassie is bij zorgstudenten vaak ver te zoeken”, aldus Doeleman. “Het zijn harde werkers, die de lat over het algemeen heel hoog leggen. De omgeving, bijvoorbeeld voor geneeskundestudenten die coschappen lopen, maakt het er vaak niet beter op.” Reden waarom ze studenten die mindfulness willen ontwikkelen, aanraadt een cursus te doen, of een mindfulnessleraar te zoeken. “Het kan heel pittig zijn om te ontdekken hoe luid dat kritische stemmetje in je hoofd is en hoe hard je voor je zelf bent. Dan is het fijn als iemand je kan helpen daar op een andere manier mee om te gaan.”

Zoals met elke vaardigheid, geldt voor mindfulness dat je vooral veel moet oefenen om het je eigen te maken. “Wat dat betreft is het niet anders dan leren pianospelen. En heel hoopgevend: 10 minuten per dag kan al een groot verschil maken.”

Beeld Tamar Smit

Rust inbouwen

Nog even terug naar Claudia. Lukt het haar als masterstudent om haar meditatie­routine vol te houden? “Dat is wel een uitdaging”, geeft ze toe. “In de VS en India heb ik verschillende opleidingen op het gebied van yoga en mindfulness gedaan. Terug in Nederland stond ik elke dag een half uur eerder op om te mediteren. Dat werkte goed, ook bij het studeren. Ik merkte dat ik minder snel afgeleid raakte. Maar met een pittige studielast en een druk studentenleven kwam er toch de klad in.”

Toch heeft ze nog altijd veel baat bij mindfulness. “De hele maniervan denken en doen is onderdeel geworden van wie ik ben. Nu ik minder mediteer, merk ik wel dat het kritische stemmetje in mijn hoofd weer luider wordt. Je moet het oefenen toch echt bijhouden.”

Hoewel veel van haar medestudenten wel van een yogalesje houden, kent ze in haar studie verder niemand die actief iets met meditatie doet. “Waarschijnlijk zouden ze het wel fijn vinden en er ook baat bij hebben. Maar ze hebben – of maken – er geen tijd en ruimte voor.”

Tips

Heeft ze tips voor studenten die er toch mee aan de slag willen? “Er zijn genoeg toegankelijke apps die je kunnen helpen om te leren mediteren. Headspace, bijvoorbeeld. Zelf vind ik het fijner om met een groep te mediteren, bijvoorbeeld in een yogaschool. Die zijn er in studentensteden natuurlijk genoeg.”

Het valt Claudia trouwens op dat niet alleen studenten, maar ook tandartsen op de werkvloer weinig rust inbouwen in hun dag. “Bij veel praktijken zie ik tandartsen vlak voor de eerste afspraak binnenstormen en daarna aan één stuk doorrennen. Ik weet zeker dat ik het straks anders wil doen. Met ’s ochtends een dagstart en een moment voor mezelf. Ook dat hoort voor mij bij mindfulness, net als de tijd nemen voor patiënten en aandacht hebben voor de manier waarop je dingen aan ze uitlegt. Uiteindelijk heeft iedereen daar baat bij.”

Oefening: 3-minuten ademruimte

1. Maak pas op de plaats. Stop even met wat je doet en sluit als je dat prettig vindt je ogen.

2. Neem een moment om op te merken wat je ervaringen zijn in dit moment. Wat voel je precies? In je lichaam, qua stemming en mentaal.

3. Volg drie adembewegingen heel bewust. Vanaf het moment dat de lucht je neus binnenkomt totdat je de ademstroom helemaal uitblaast.

4. Verruim je aandacht van de adem naar je hele lichaam. Merk de geluiden om je heen op. Open je ogen en neem in je op wat je ziet.

5. Als je wilt, kun je nog even stilstaan bij de vraag wat je intentie voor die dag is. Bijvoorbeeld aardig zijn voor jezelf. Maar je kunt deze stap ook overslaan.

6. Ga verder met waar je mee bezig was.

Online geleide meditaties

Op de website van BFC Compassionate Care & Mindful Medicine kun je vier keer per week van 20.45 tot 21.15 uur gratis meedoen met live begeleide meditaties door (inter)nationale meditatieleraren. Of je luistert er, wanneer het jou uitkomt, de audiobestanden van meditaties terug. Ook vind je er tips voor meditatiebeoefening.

Delen