Ignace Schretlen
Suïcide
Een ganggenoot van de studentenflat waar ik woonde werkte samen met ‘suïcide-specialist’ René Diekstra toen hij – ik weet niet hoe en waarom – zelf een einde aan zijn leven maakte.
Bij de eigenaar van een doe-het-zelfzaak die zichzelf had opgehangen, maar op de grond lag toen ik hem tijdens mijn opleiding tot huisarts aantrof, dacht ik aan een hartstilstand voordat ik werd gewezen op een haak aan het plafond.
Als huisarts moest ik op foto’s een patiënt identificeren die niet welkom was bij zijn psychiater en zich hierna aan een boom had opgehangen. Ik was niet meer als huisarts werkzaam toen een voormalige patiënt die met suïcide dreigde een beroep op mij deed. De man bleek net te zijn overleden toen zijn wanhoopskreet mij bereikte.

‘Na een ongeval thuis is suïcide de meest voorkomende oorzaak van een niet-natuurlijke dood. Er overlijden drie keer zoveel mensen door zelfdoding dan door verkeersongevallen. Toch wordt de huisarts relatief weinig geconfronteerd met suïcide. Naar schatting maakt een huisarts iedere vier tot acht jaar een patiënt mee die suïcide pleegt. Suïcidepogingen en de dreiging van suïcide komen echter veel vaker voor en gemiddeld heeft elke huisarts daar drie tot vier keer per maand mee te maken.’
Aldus Ad Kerkhof, Kees van der Meer en Marga van der Remco de Winter in hun artikel ‘Is de huisarts machteloos bij suïcidale patiënten?’ dat op 2 september 2020 in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde werd gepubliceerd.
‘De man bleek net te zijn overleden toen zijn wanhoopskreet mij bereikte’
Een docent die mij in de klas voor schut had gezet en graag pestte dreigde mijn klassenleraar te worden wanneer ik in de vijfde van het gymnasium zou blijven zitten. In dat geval wilde ik dood. In een winkel voor scheepsbenodigdheden aan de Nijmeegse Waalkade kocht ik een dik touw. Ik was vastbesloten om mij aan het balkon op te hangen.
Kort nadat mijn – onder het pseudoniem van Patrick Bosboom – verschenen bundel ‘Een eindeloos bestaan’ over het leven als huisarts was verschenen, was ik van plan om mij tegen de pijler van een brug te pletter te rijden toen ik voor de tweede maal een zinloze nachtvisite moest rijden. Hoe vaak riep ik thuis niet dat ik dit bestaan naast een druk gezinsleven en nevenactiviteiten niet langer vol kon houden?
Onder de titel ‘Suïcidepreventie in de huisartsenpraktijk’ staat op de site 113.nl: ‘Eén op de twee mensen die overlijdt door zelfmoord heeft een maand tevoren de huisarts bezocht. Tijdens dat laatste consult werd bij een op de drie mensen het risico op suïcide herkend.’
Vanuit mijn eigen kwetsbaarheid vroeg ik wanhopige patiënten expliciet naar gevoelens en gedachten die naar suïcide zouden kunnen leiden. Soms gaf ik zelfs mijn privénummer met het aanbod om mij bij uiterste wanhoop te bellen. Dat is nooit gebeurd, maar voor mensen is het wel heel belangrijk om juist dan iemand als klankbord te hebben. Mijn eigen huisarts vraagt nooit verder dan de klacht en bij ernstige zorgen over een ander werpt de privacywetgeving een torenhoge muur op.
‘Deze negatieve stigmatisering lijkt mij niet erg bevorderlijk wanneer je mensen écht wilt helpen’
In 2023 waren er 1885 suïcides. Tegenover een daling onder mensen van middelbare leeftijd is er een stijging onder jongeren tot 30 jaar. Daardoor blijft het aantal suïcides gemiddeld ruim vijf per dag. Wereldwijd hebben artsen – en met name vrouwelijke artsen – een relatief hoger risico om door suïcide te overlijden. Aan suïcidepreventie wordt al heel veel gedaan.
Misschien moet de focus wat minder strak op het voorkomen van suïcide en wat meer op ‘aandacht voor wanhopige mensen’ worden gelegd. Wie in Google ‘omgaan met wanhopige patiënten’ intypt, komt uit bij sites die gaan over claimend, veeleisend en lastig gedrag. Deze negatieve stigmatisering lijkt mij niet erg bevorderlijk wanneer je mensen écht wilt helpen. En daar gaat het uiteindelijk toch om.
2 reacties
Dag Ignace,
Met veel belangstelling jouw ervaringen met suïcide bij je patiënten gelezen. Het is een vorm van openhartigheid die helaas niet standaard is binnen de medische stand. Gelukkig is de Alexander van Es nog springlevend.
Ooit, ik was amper een jaar bezig als artsenbezoeker, schoof ik aan bij het bureau van een huisarts waarmee ik al een keer of drie had gesproken. Het was in een regio waar aan het grote gelijk van hun ‘weliswaar’ afgesplitste OLH nog niet werd getwijfeld. Althans niet hardop.
De huisarts met zijn vriendelijke glimlach ontving je altijd aan het eind van het ochtendspreekuur; die dan lege wachtkamer zorgde dan net even voor iets meer rust. Of dat de reden was waarom hij plotseling het onderwerp suïcide op tafel gooide? Ook zou het kunnen dat mijn plotselinge vraag een rol speelde. Geïnspireerd door zijn aanblik vroeg ik namelijk: ‘Is het nog een leuk vak, dat van huisarts?’
In ieder geval was het reden voor de dokter om te praten over patiënten die er zelf een eind aanmaakten. Jaarlijks was hij er druk mee en hij niet alleen, want in zijn regio kwam ‘het zich verhangen’ relatief vaak voor. Daarna vertelde hij hoe ze zo’n ooit patiënt van hem dan lossneden van de hanenbalken. Nee, hij deed dat niet alleen. Altijd was er wel een plaatselijke diender die hem daarbij assisteerde. Tenslotte lag daar dan zo’n man op de vloer. Ja, hij was dood. Maar waarom? Omdat hij moe was van het leven, of er gewoon bang voor,… in ieder geval leek hij opgezadeld met een te lang durend en loodzwaar schuldcomplex.
Het werd een leerzaam gesprek. Wellicht voor ons beide. Hij kon tenslotte zijn verhaal kwijt, een verhaal overigens dat hij op een bijzondere manier voorzag van mooie taal… en ik, kijkend naar zijn handen, die plotseling begreep dat zo’n geval zelfs een oudere en ervaren arts niet ongemoeid liet. Want voor me bewogen zijn handen onrustig. Ze vertelden een verhaal en ik kreeg toen voorgeschoteld dat ze wellicht het verhaal vertelden waar hij liever geen woorden aan besteedde.
Vanaf dat moment ontwikkelde ik me tot een scherp observator van de lichaamstaal die geluidloos over een bureau klonk.
Joep Scholten
25 oktober 2024 / 13:51Dag Joep,
Dank voor jouw uitvoerige reactie met een hele bijzondere herinnering. Tijdens mijn hele loopbaan als huisarts heb ik nooit één collega over een suïcide van een patiënt horen praten. Zoals ik heb geschreven maakte ik een suïcide door ophanging mee tijdens mijn beroepsopleiding tot huisarts. We hadden toen wekelijks één terugkomdag onder leiding van een ervaren huisarts en een agoog. Ik herinner mij nog heel goed dat niemand raad wist met mijn verhaal. Ik voelde zelfs iets van afkeuring: waarom zadel jij ons hiermee op. Ook mijn opleider wijdde er weinig woorden aan. Het gebeurde vlakbij de praktijk maar volgens mij is mijn opleider niet eens gekomen, terwijl ik mij ronduit wanhopig voelde: wat moest ik doen? De beelden zijn mij altijd bijgebleven: hoe de man lag en vooral de insnoering die het touw in de hals had veroorzaakt.
Ignace Schretlen
25 oktober 2024 / 23:00