Daphne Voormolen

Daphne Voormolen

arts foetale geneeskunde

Susanna is een muze voor empathie

Daphne Voormolen ervaart in de afgebeelde Susanna’s het onacceptabele én het intrigerende. “Kunst die aanleiding geeft tot belangrijke gesprekken over voyeurisme en consent.”

In museum Gouda wordt een aangrijpend verhaal verteld over kijken en bekeken worden. Susanna speelt hierin de hoofdrol.

Zaal 1, Museum Gouda

Het verhaal speelt zich af op een warme dag in een besloten tuin waar de mooie Susanna, in de veronderstelling alleen te zijn, een bad neemt. Twee ouderlingen bespieden haar en vol wellust belagen zij hun prooi. Op haar afwijzing volgt dwang. “Als jij ons niet onze gang laat gaan dan klagen we je aan voor overspel!” Een misdrijf waar de doodstraf op volgt. Susanna houdt vol en de ouderlingen houden woord. Ze wordt berecht en tot de dood veroordeeld. Door goddelijke interventie komt het bedrog alsnog uit, waardoor Susanna’s eer hersteld wordt. De ouderlingen moeten hun malafide avances zelf met de dood bekopen.

Een verhaal met veel lagen en moralen waar kunstenaars door de tijd heen gretig hun verbeeldingskracht op los hebben gelaten.

Artemisia Gentileschi, Susanna en de ouderlingen (1649)

Is Susanna een kwetsbare, vrome vrouw? Een prooi. Of is ze een krachtige vrouw die standvastig weerstand biedt? Een powervrouw. Heeft ze de belaging over zichzelf afgeroepen door onweerstaanbaar mooi te zijn? En dan de belagers, zijn het universele ouderlingen of van een bepaalde afkomst? Een verhaal over eer, deugd, geloof, huwelijkse trouw, grensoverschrijding, stigmatisering, victim blaming en genderrollen. Aspecten die afhankelijk van de tijd, opdrachtgever en maker uitgelicht worden. Soms subtiel, soms op brute wijze.

De verschillende benaderingen van kunstenaars plaatsen je als kijker steeds in een ander perspectief. De artistieke vrijheid is op een bepaalde manier sturend, of beter gezegd prikkelend, maar uiteindelijk ligt de vrijheid tot interpretatie bij de kijker zelf. 

Wat ik zie, is onacceptabel: tegelijkertijd is het spannend

Wandelend tussen de Susanna’s kan een bepaalde spanning mij niet ontgaan: ik kijk naar voorstellingen van iemand die zonder toestemming bekeken wordt. Wat ik zie, is onacceptabel: tegelijkertijd is het spannend en zijn deze verhalen belangrijk om gesprekken op gang te brengen.

Oscar Jespers, Susanna (1956)

Je wordt uitgedaagd om je in een ander te verplaatsen. Op deze manier draagt kunst bespreken en beleven bij aan een goed empathisch vermogen. Dat werd voor mij hier weer eens heel duidelijk. Elkaar begrijpen door te kijken en in te zien dat een verhaal verschillende kanten heeft. Susanna is een muze voor empathie.

Susanna – Van middeleeuwen tot MeToo is tot en met 23 maart te zien in Museum Gouda.
Deze indrukwekkende tentoonstelling zet aan tot denken en is genieten tegelijkertijd. Laat je verleiden, maar vergeet niet: alleen kijken!

Susanna Inglada, Can we be birds (2024), film still van animatievideo

Delen