Ignace Schretlen
Van aandacht naar ontmoeting
Voormalig huisarts Ignace Schretlen over waar het toe kan leiden als je openstaat voor de ander en diens verhalen.
Aandacht is (het) leven.*
Tijdens onze vakantie in Duitsland scheert er plots op een bospad een Dalmatiër – toevallig het enige hondenras dat ik herken – langs mijn linkerbeen. Ik haat loslopende honden. Achter mij wandelt een man met een soortgelijke hond aan de lijn. Hij merkt niets van mijn schrik. ‘Zijn dat Dalmatiërs?’, vraag ik hem. ‘Die hond daar is een Dalmatiër die wij in Spanje hebben geadopteerd en deze hier is een straathond uit Portugal.’
Stuk levensverhaal
De vrouw legt uit dat zij en haar partner binnenkort naar het huis van haar vorig jaar overleden vader in Spanje verhuizen. Zij is in deze streek opgegroeid en wil nog een keer het bos doorkruizen, voordat zij afscheid neemt van haar 85-jarige moeder, die nog steeds in deze regio woont. Het gesprek duurde nog geen drie minuten, we kenden elkaar niet en zullen elkaar ook nooit meer ontmoeten en toch ligt er ineens een stukje levensverhaal op jouw bord.
Verpaupering van de geneeskunde
Mensen zijn verhalen en verhalen maken mensen. Dat ik mij nog steeds heel levendig patiënten uit mijn eerste coschap kan herinneren, is omdat hun verhalen zoveel indruk op mij maakten. Minder aandacht voor die verhalen leidt volgens mij ook tot minder aandacht voor mensen. Dat beschouw ik als een verpaupering van de geneeskunde, waardoor niet alleen patiënten in hun menszijn worden gereduceerd maar waardoor ook het doktersvak fors aan kleur verliest.
‘Mensen zijn verhalen en verhalen maken mensen. Minder aandacht voor die verhalen leidt volgens mij ook tot minder aandacht voor mensen’
Met aandacht klop je aan bij de poort van de ander. Meestal wordt die poort met een gulle zwaai geopend en stromen verhalen jou tegemoet. Maar niet altijd. Van heel jong tot stokoud kan door trauma’s ingebed wantrouwen gaan dwarsliggen. Dat maakt een echte ontmoeting heel moeilijk.
Aandacht wordt vaak voorgesteld als een zak snoepjes. Je kunt het geven of krijgen, je kunt het doseren en verdelen totdat de zak op is. Aandacht en concentratie liggen dicht bij elkaar, maar wij hebben het nooit over ‘een beetje concentratie’.
Niet meer dan níet negeren
Etymologisch komt het woord ‘aandacht’ van ‘denken aan’. De slogan ‘aandacht voor elkaar’ hoeft net als ‘omkijken naar elkaar’ (KRO-NCRV) niets meer te betekenen dan elkaar níet negeren, wat overigens in onze samenleving al een hele prestatie is. Van hieruit is er echter nog een hele weg te gaan voordat er sprake is van een echte ontmoeting.
Openstellen
Deze weg is geen éénrichtingsverkeer. Het startpunt is dat je jezelf tot de ander betrokken voelt en dit ook kunt tonen door jezelf voor die ander open te stellen. Voor elk spreekuur probeerde ik mijzelf op deze golflengte af te stellen. Maar ook met ‘oprechte aandacht’ – wat dat ook mag zijn – breek je de ander lang niet altijd open.
Het geheim van een echte ontmoeting hoeft niet in het kiezen van de juiste woorden te liggen en hoeft evenmin een lang en lastig proces te zijn. Ook een spontane vluchtige ontmoeting – een uitwisseling van blikken – kan een echte ontmoeting zijn, waarvan ik twee dingen kan zeggen: dit soort ontmoetingen maken mijn en hopelijk ook jouw leven waardevol en volgens mij maakt het feitelijk niet uit of deze ontmoeting in of buiten de spreekkamer plaatsvindt.

Tijdens de maaltijden in ons hotel lopen een paar mensen de gasten te bedienen. ‘Alles in ordnung’ vragen zij routinematig tijdens een vluchtige blik op tafel. De gasten aan de tafel naast ons staan net op het punt te vertrekken en wij hebben nog niets besteld. Een zekere Maxime blijft echter bij onze tafel staan, hij kijkt ons aan, stelt een toepasselijke vraag en wanneer er niets te vragen valt, schenkt hij ons een glimlach.
Bedankmedaille
De achttienjarige jongen heeft net zijn eindexamen achter de rug en gaat over drie weken naar Griekenland op vakantie. Verhalen hoeven niet indrukwekkend te zijn om toch het hart te bereiken. Wat ik nu ga schrijven zul je vreemd vinden. Ik heb een paar jaar geleden medailles laten maken om mensen met wie ik een dergelijke spontane, echte ontmoeting heb te bedanken. Maxime heeft er een van mij gekregen. De medaille beschouw ik ook als bedankje voor de mooie momenten in mijn leven.

* Deze uitspraak – een vertaling van ‘Aufmerksamkeit is das Leben’ – is afkomstig van de Duitse schrijver en dichter Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832)
Zorgstem van het Jaar 2026
Zorgprofessionals laten steeds vaker van zich horen, óók buiten de werkvloer. Om deze ‘zorgstemmen’ te vieren, initieert Arts en Auto voor de tweede keer de Zorgstem van het Jaar. Wie zou u kiezen? Stem nu voor Zorgstem van het Jaar 2026