‘Wrede’ dokters

Ignace Schretlen
Ignace Schretlen is publicist, beeldend kunstenaar en voormalig huisarts. Lees alle artikelen van Ignace Schretlen

Ik heb getwijfeld over de titel van deze blog. Wat zou beter zijn: ‘Wrede’ Standaarden of ‘Wrede’ dokters. Goed gefundeerde standaarden, protocollen en richtlijnen zijn een onmisbare verrijking van de reguliere geneeskunde en zouden – voor zover mogelijk – ook in de alternatieve sector de norm moeten worden. In de Volkskrant van 5 november 2021 refereerde gynaecoloog en auteur Mieke Kerkhof aan een inmiddels bekend geworden uitspraak van wijlen internist Peter Lestrade: “Goede dokters kennen alle protocollen, slechte dokters voeren ze allemaal uit.” Deze uitspraak stond zelfs als motto boven zijn overlijdensannonce.

Standaarden zijn niet wreed maar dokters kunnen deze wel ‘wreed’ toepassen en op deze wijze hun patiënten benadelen. Het immens trieste is niet alleen dat standaarden soms als alibi voor discutabel – en in een enkel geval zelfs onmenselijk – handelen worden gebruikt maar ook dat de betreffende ‘wrede’ dokters níet op het matje geroepen kunnen worden. Zij handelen immers volgens professionele normen. Klachtencommissies en tuchtcolleges voor de gezondheidszorg spreken hen vrij. Deze ‘rampzalige’ situatie wordt bestendigd door financiële belangen, oftewel zorgverzekeraars die niet willen dat dokters buiten hun boekje gaan.

Het besef dat: 1] de houdbaarheid van elke standaard beperkt is omdat wetenschappelijke inzichten voortdurend vernieuwen; 2] de reikwijdte van elke standaard nooit verder kan gaan dan de limieten van zijn fundament; 3] heel veel medisch-wetenschappelijk kennis nog ontbreekt terwijl er wél beleid moet komen; 4] een standaard zich beperkt tot een klacht/aandoening en geen rekening houdt met onder meer co-morbiditeit; 5] er geen standaardpatiënt bestaat, dreigt steeds verder tekort te schieten. Wanneer dokters ‘veilig’ willen handelen, gaat het niet om de veiligheid van patiënten maar om hun eígen veiligheid. Hoe moet je in deze situatie verandering brengen? De hoop is gevestigd op dokters die hiervan als patiënt het ‘slachtoffer’ werden. Deze kunnen immers uit eigen ervaring vertellen, waartoe dit kan leiden. Zelfs wanneer ‘de schade’ niet wordt veroorzaakt door het beleid, is er vrijwel altijd de ervaren minachting.

‘Wanneer dokters ‘veilig’ willen handelen, gaat het niet om de veiligheid van patiënten maar om hun eígen veiligheid’

Eén van hen is arts-microbioloog Miquel Ekkelenkamp, die afgelopen week in Medisch Contact zijn column wijdde aan plots ontstane ‘demonische’ rugklachten. De pijn was niet te harden: “Elke beweging maakt het erger en overeind komen is onmogelijk.” Plastisch beschrijft hij zijn trieste relaas. Met een ironische ondertoon lezen wij hoe werd gereageerd met het advies om ‘paracetamol en ibuprofen’ te gebruiken. Beeldvormend onderzoek werd niet geïndiceerd geacht want ‘de eventuele bevindingen hebben geen therapeutische consequenties’. Een bevriende collega helpt hem aan dexamethason, waardoor de pijn wat zakt, en als arts slaagt hij erin om een MRI-scan aan te vragen: er blijkt sprake van een mediale hernia.

Toen onze dochter met kortademigheid bij inspanning bij de cardioloog kwam nadat deze eerst een inspannings-ECG en een echo van het hart had laten maken, moest ik als voormalig huisarts zelf om bloedonderzoek vragen. Er bleek sprake van een dusdanige bloedarmoede dat opname dreigde. Mijn beargumenteerde verzoek om onderzoek te doen naar bloedverlies door besmetting met de Helicobacter Pylori paste niet in de standaard, maar bleek later wél de oorzaak. Toen mijn echtgenote met een plots sterk vertraagde hartslag met spoed op cardiologie werd opgenomen werd mijn suggestie dat sprake zou kunnen zijn van een zeldzame maar ernstige bijwerking van het door haar gebruikte antihistaminicum genegeerd. De specialist vond zelfs dat zij deze rustig door had kunnen gebruiken, hetgeen tot een hartstilstand had kunnen leiden.

De kloof tussen arts en patiënt is veel dieper dan gedacht. Ook wanneer het gaat om een patiënt die over de nodige medische kennis beschikt, wordt deze lang niet altijd serieus genomen. Miquel Ekkelenkamp schrijft: “Of ik de MRI-scan had kunnen regelen als ik geen arts was geweest vraag ik me af (…).” Zeker is dat hij zonder bevriende collega geen dexamethason had gekregen. Moeten dokters als patiënt ánders worden behandeld? Nee, uiteraard moeten álle patiënten serieus worden genomen en niet zomaar worden weggemoffeld in een standaard, richtlijn of protocol. Maar een patiënt met medische bagage kan zijn of haar dokter wel helpen dit inzicht te verkrijgen.

6 Reacties Reageer zelf

  1. Alice Tromm
    Geplaatst op 19 februari 2022 om 21:33 | Permalink

    Ook in de HBO-V opleiding, zijn de protocollen toegeslagen. Zelf ben ik een Verpleegkundige A en na 3 maanden theorie, gingen we de praktijk in. Na 4 jaar gediplomeerd en we konden bijna alles: bloedprikken, katheter inbrengen, infuus aanleggen en zelfs slagaderlijk bloed prikken, in de lies, om het zuurstofgehalte te meten in het laboratorium. Kinder-, kraam-, OK, kleine specialisme, interne, chirurgie, langdurige zieken en psychiatrie. Stages van 3 maanden en na 2 weken theorie, naar de volgende afdeling.

    Ik heb later gewerkt met HBO-V in Portugal in een verpleegtehuis. Na een nachtdienst van 10 uur, werd ik afgelost door de NL HBO-V en vertelde haar dat er bij 3 patiënten, bloed geprikt moest worden en had alles klaar gezet. Ze vroeg aan mij of ik dit haar wilde leren. Mijn mond viel open van verbazing en ze zei dat ze dit in de praktijk zou leren na gediplomeerd te zijn. Ik heb gezegd dat ze de Hoofdzuster (afgeschaft in Nederland) moest bellen. Zij en nog een Nederlandse verpleger werden ontslagen.

    Later werd mijn man acuut opgenomen in Eindhoven in het ziekenhuis en ik heb niemand gesproken, ook geen artsen en hij had prostaat kanker. De halve afdeling was leeg maar hij werd niet gewassen, dus heb ik hem gewassen en geschoren. Het leek wel een derdewereldland. Maar alles ging via protocollen en computer lijsten invullen. In het rapport van artsen, die ik moest geven aan mijn verzekering, stond in dat hij een chronische lever chirosis had, door alcohol?? Dronk al jaren niet meer en een medicijn tegen zijn kanker, viel zijn lever aan. Ik ben daarmee gestopt, terwijl artsen zeiden dat dit een nieuw medicijn was tegen prostaat kanker. Mijn verzekering vergoede dus niets.

    Mijn advies is dat punt 1, de Hoofdzusters terug moeten, die met patiënten en familie praten.
    Punt 2 moeten artsen ook met familieleden praten en niet afgaan op een laboratorium uitslag.

  2. E.Kriek
    Geplaatst op 19 februari 2022 om 21:49 | Permalink

    Een pleidooi dus om bij elke anemie een H Pylori onderzoek te doen?

    Dat staat inderdaad in geen enkele standaard.

    En gelukkig maar.

    Op basis van anamnese en onderzoek een gastroscopie doen?
    Met biopsies? Zoeken naar H Pylori?
    Ferriprieve anemie?
    Bloed in de ontlasting positief?
    Dyspepsie?

    Dat snap ik dan weer wel.

    Juist een patient met medische bagage zou dit moeten aanspreken.

  3. Ignace Schretlen Ignace Schretlen
    Geplaatst op 19 februari 2022 om 21:58 | Permalink

    Een uitermate schrijnend verhaal en nog meer dan dat: een signaal dat zeer ter harte moet worden genomen. De krachten die de huidige situatie in het Nederlandse zorgstelsel bestendigen zijn volgens mij echter ongelooflijk groot. De jongste generatie zorgverleners is hiermee opgegroeid en kán zich nauwelijks meer voorstellen dat het überhaupt ánders kan. Zij klampen zich vast aan protocollen, standaarden en richtlijnen. Deze geven immers de zekerheid dat men juist handelt zolang men zich hieraan nauwgezet houdt. Het immens trieste is dat het vanuit historisch perspectief helemaal nooit de bedoeling is geweest om protocollen, standaarden en richtlijnen als dogma’s te implementeren. Dank voor uw bijdrage. Deze heb ik zeer gewaardeerd. Ignace Schretlen

  4. E.Kriek
    Geplaatst op 19 februari 2022 om 22:01 | Permalink

    En nu inhoudelijk reageren graag, collega.
    Dank voor uw zeer gewaardeerde bijdrage.

  5. Ignace Schretlen Ignace Schretlen
    Geplaatst op 19 februari 2022 om 22:24 | Permalink

    Zoals geschreven was het verzoek naar mijn overtuiging goed onderbouwd maar ik ben hierop om redenen van privacy niet ingegaan. Ik beperk mij tot de mededeling dat zij op vakantie was geweest buiten Europa en daar heeft zij nagenoeg zeker een HP-infectie opgelopen. Dit druist in tegen de visie van veel Nederlandse artsen dat dit op jong volwassen leeftijd niet zou kunnen maar dit bleek dus wel degelijk mogelijk. De HP-infectie werd met herhaald bloedonderzoek aangetoond en voorkwam juist (en gelukkig!) een gastroscopie én coloscopie die de behandelend arts voor onze dochter in petto had om ándere oorzaken op te sporen!

    Ik laat mij nooit voorstaan op mijn medische achtergrond en ik stel mij altijd heel terughoudend op maar het is logisch dat je als voormalig huisarts meedenkt wanneer een gezinslid of jezelf iets mankeert. Het is écht triest dat dit meedenken bij sommige behandelend artsen vaak weerstand oproept. Op de een of andere wijze voelen zij zich misschien bedreigd terwijl dit absoluut niet zou hoeven.

    Dank voor de reactie en hartelijke groet, Ignace

  6. E.Kriek
    Geplaatst op 19 februari 2022 om 22:43 | Permalink

    Niets mis met meedenken.
    Ik stel dat altijd zeer op prijs.
    Maar een N=1 verhaal veralgemeniseren is niet altijd de juiste keuze.
    Standaarden zijn inderdaad geen Bijbel.
    Maar ze zijn wel een hulpmiddel om onze patienten te beschermen tegen de Jomanda’s en de zelfbenoemde deskundigen van deze wereld.