Ignace Schretlen

Ignace Schretlen

Zorgmijders

Beeld gemaakt met AI

Voormalig huisarts Ignace Schretlen duikt in de personen achter de term ‘zorgmijders’ en omschrijft hoe zorgprofessionals, maatschappij én hijzelf met deze groep omgaan.

Eens per kwartaal bezochten mijn huisartsopleider en ik de 81-jarige mevrouw Waanders*. De eerste keer dat ik haar zag, droeg zij twee verschillende pantoffels. De vereenzaamde weduwe was slechtziend maar verder vitaal. De zorg in het verpleegtehuis waar haar man was overleden, had haar wantrouwen jegens dokters aangewakkerd. Daarom belde zij ook nooit de praktijk, maar eens per drie maanden een praatje was prima. Met ziekenhuizen wilde mevrouw Waanders helemaal niets te maken hebben.  

Bert Santema is een terugkerende naam wanneer het over zorgmijders gaat. Vorig jaar wijdde ‘Zorg + Welzijn’ hieraan een dossier, waarin hij een onderscheid maakt tussen ‘de groep die alle contact vermijdt en de groep die een gezellig praatje maakt, maar de aangeboden zorg afslaat’. Mevrouw Waanders behoort duidelijk tot de tweede groep. De bezoeken aan haar werden ‘sociale visites’ genoemd. Onder dezelfde noemer reed ik wekelijks langs ziekenhuizen om patiënten te bezoeken. Tegenwoordig is voor ‘sociale visites’ nauwelijks meer tijd.

‘De problematiek van zorgmijders is vooral bekend van personen met verward of onbegrepen gedrag. Hierbij gaat het slechts om het zichtbare topje van de ijsberg’

Kort na de overname van onze huisartspraktijk overleed vrij snel na elkaar een al wat ouder echtpaar, waarmee ik nog geen kennis had gemaakt. Het vreemde was dat onze voorganger hierover niets had genoteerd. Medische gegevens ontbraken.

‘Mijn ouders wilden niets met dokters te maken hebben,’ zei de zoon, die beide keren niet meer van mij verwachtte dan dat ik snel de dood zou vaststellen en daarna weer zou vertrekken. Er viel weinig emotie bij de man te bespeuren en nog altijd heb ik een niet-pluisgevoel wanneer ik aan deze sterfgevallen terugdenk.

Topje van de ijsberg

De problematiek van zorgmijders is vooral bekend van personen met verward of onbegrepen gedrag, die voor sociale onrust zorgen en waarover steeds meer meldingen bij de politie binnenkomen. Er bestaat ook een Meldpunt Zorgwekkend Gedrag. Hierbij gaat het slechts om het zichtbare topje van de ijsberg. Verreweg de meeste zorgmijders vallen juist niet op en blijven zelfs bij de eigen huisarts onder de radar. Zij kunnen zich laten leiden door angst, wantrouwen, schaamte, de wens om de eigen regie te behouden en/of financiële overwegingen.

In 2015 publiceerde het NIVEL een onderzoek met als titel ‘Inzicht in zorgmijden’ in de huisartspraktijk. Vijftien procent van de mensen had in de twaalf maanden voorafgaand aan de vragenlijst afgezien van een bezoek aan de huisarts. Drie procent van de mensen zag af van een bezoek aan de huisarts vanwege financiële redenen. Dit percentage nam door de jaren heen niet toe. Het percentage mensen dat een verwijzing niet opvolgde steeg sinds 2010. Men zou de vraag kunnen stellen, in hoeverre dit rapport echt een helder inzicht in de problematiek geeft.

Andere zorgvragers

In het tijdschrift Nursing zei Bert Santema begin vorig jaar over zorgmijders: ‘Het gaat (…) niet alleen om hun gedrag, maar juist om hoe wij als maatschappij en zorgverleners omgaan met mensen die zorg mijden. We zeggen zorgmijders, maar een betere omschrijving is misschien andere zorgvragers.’ Bij verwarde personen of onbegrepen gedrag maakt men zich vaak meer zorgen over de (mogelijke) gevolgen hiervan voor de samenleving dan over de mensen die dit overkomt en die niet zelden juist het slachtoffer zijn van wat er in dezelfde samenleving misgaat.

De ‘zorg-in-Nederland’-mijders

Een opmerkelijke ‘vreemde eend’ in deze heterogene groep zijn de ‘zorg-in-Nederland’-mijders. De medische zorg in België is echt niet veel slechter dan in Nederland maar wel toegankelijker en men kan er sneller terecht. Ik verwees zelf af en toe patiënten naar een Belgisch ziekenhuis.

De beste specialist die mij tot zijn pensioen heeft behandeld is in Roemenië geboren. Ofschoon hij werkzaam was in een universitair medisch centrum, liet hij zich voor een relatief kleine operatie niet in Nederland maar in Roemenië behandelen. Wanneer ik zelf aan de medische zorg in dit land denk, zie ik direct de aangrijpende film ‘The Death of Mr. Lazarescu’ (2005) over een patiënt die van ziekenhuis naar ziekenhuis wordt gestuurd. Er is echter ook een andere, positieve kant.

‘Toen haar teennagels waren omgekruld en mijn tante zelfs niet meer in haar pantoffels kon, moest ik wel hulp inroepen’

Verblind door vooroordelen ben ik geneigd om te vergeten dat mijn twee dierbaarste tantes ‘klassieke zorgmijders’ waren. Beide ongehuwde, bij elkaar wonende zussen waren sociaal ingestelde vrouwen, over wie ik geen slecht woord kan zeggen. Toen ik de jongste de nacht voor haar overlijden bezocht lag zij in een foetushouding in bed met haar tas dicht tegen zich aangeklemd. Ik schaam mij nog dat ik ben weggegaan en dat zij alleen is gestorven.

De tante die overbleef weigerde ook elke vorm van zorg. Toen haar teennagels waren omgekruld en ze zelfs niet meer in haar pantoffels kon, moest ik wel hulp inroepen. Het is stom van mijzelf dat ik nooit heb gesproken over waarom ze medische hulp weigerde. Uiteindelijk is zij – ook zonder dat hier iemand bij was – in een verpleeghuis overleden. Ik betwijfel of ze hier gelukkiger was dan thuis.

* Om redenen van privacy is haar naam gefingeerd

Delen