Ignace Schretlen
Zorgmijders

Voormalig huisarts Ignace Schretlen duikt in de personen achter de term ‘zorgmijders’ en omschrijft hoe zorgprofessionals, maatschappij én hijzelf met deze groep omgaan.
Eens per kwartaal bezochten mijn huisartsopleider en ik de 81-jarige mevrouw Waanders*. De eerste keer dat ik haar zag, droeg zij twee verschillende pantoffels. De vereenzaamde weduwe was slechtziend maar verder vitaal. De zorg in het verpleegtehuis waar haar man was overleden, had haar wantrouwen jegens dokters aangewakkerd. Daarom belde zij ook nooit de praktijk, maar eens per drie maanden een praatje was prima. Met ziekenhuizen wilde mevrouw Waanders helemaal niets te maken hebben.
Bert Santema is een terugkerende naam wanneer het over zorgmijders gaat. Vorig jaar wijdde ‘Zorg + Welzijn’ hieraan een dossier, waarin hij een onderscheid maakt tussen ‘de groep die alle contact vermijdt en de groep die een gezellig praatje maakt, maar de aangeboden zorg afslaat’. Mevrouw Waanders behoort duidelijk tot de tweede groep. De bezoeken aan haar werden ‘sociale visites’ genoemd. Onder dezelfde noemer reed ik wekelijks langs ziekenhuizen om patiënten te bezoeken. Tegenwoordig is voor ‘sociale visites’ nauwelijks meer tijd.
‘De problematiek van zorgmijders is vooral bekend van personen met verward of onbegrepen gedrag. Hierbij gaat het slechts om het zichtbare topje van de ijsberg’
Kort na de overname van onze huisartspraktijk overleed vrij snel na elkaar een al wat ouder echtpaar, waarmee ik nog geen kennis had gemaakt. Het vreemde was dat onze voorganger hierover niets had genoteerd. Medische gegevens ontbraken.
‘Mijn ouders wilden niets met dokters te maken hebben,’ zei de zoon, die beide keren niet meer van mij verwachtte dan dat ik snel de dood zou vaststellen en daarna weer zou vertrekken. Er viel weinig emotie bij de man te bespeuren en nog altijd heb ik een niet-pluisgevoel wanneer ik aan deze sterfgevallen terugdenk.
Topje van de ijsberg
De problematiek van zorgmijders is vooral bekend van personen met verward of onbegrepen gedrag, die voor sociale onrust zorgen en waarover steeds meer meldingen bij de politie binnenkomen. Er bestaat ook een Meldpunt Zorgwekkend Gedrag. Hierbij gaat het slechts om het zichtbare topje van de ijsberg. Verreweg de meeste zorgmijders vallen juist niet op en blijven zelfs bij de eigen huisarts onder de radar. Zij kunnen zich laten leiden door angst, wantrouwen, schaamte, de wens om de eigen regie te behouden en/of financiële overwegingen.
In 2015 publiceerde het NIVEL een onderzoek met als titel ‘Inzicht in zorgmijden’ in de huisartspraktijk. Vijftien procent van de mensen had in de twaalf maanden voorafgaand aan de vragenlijst afgezien van een bezoek aan de huisarts. Drie procent van de mensen zag af van een bezoek aan de huisarts vanwege financiële redenen. Dit percentage nam door de jaren heen niet toe. Het percentage mensen dat een verwijzing niet opvolgde steeg sinds 2010. Men zou de vraag kunnen stellen, in hoeverre dit rapport echt een helder inzicht in de problematiek geeft.
Andere zorgvragers
In het tijdschrift Nursing zei Bert Santema begin vorig jaar over zorgmijders: ‘Het gaat (…) niet alleen om hun gedrag, maar juist om hoe wij als maatschappij en zorgverleners omgaan met mensen die zorg mijden. We zeggen zorgmijders, maar een betere omschrijving is misschien andere zorgvragers.’ Bij verwarde personen of onbegrepen gedrag maakt men zich vaak meer zorgen over de (mogelijke) gevolgen hiervan voor de samenleving dan over de mensen die dit overkomt en die niet zelden juist het slachtoffer zijn van wat er in dezelfde samenleving misgaat.
De ‘zorg-in-Nederland’-mijders
Een opmerkelijke ‘vreemde eend’ in deze heterogene groep zijn de ‘zorg-in-Nederland’-mijders. De medische zorg in België is echt niet veel slechter dan in Nederland maar wel toegankelijker en men kan er sneller terecht. Ik verwees zelf af en toe patiënten naar een Belgisch ziekenhuis.
De beste specialist die mij tot zijn pensioen heeft behandeld is in Roemenië geboren. Ofschoon hij werkzaam was in een universitair medisch centrum, liet hij zich voor een relatief kleine operatie niet in Nederland maar in Roemenië behandelen. Wanneer ik zelf aan de medische zorg in dit land denk, zie ik direct de aangrijpende film ‘The Death of Mr. Lazarescu’ (2005) over een patiënt die van ziekenhuis naar ziekenhuis wordt gestuurd. Er is echter ook een andere, positieve kant.
‘Toen haar teennagels waren omgekruld en mijn tante zelfs niet meer in haar pantoffels kon, moest ik wel hulp inroepen’
Verblind door vooroordelen ben ik geneigd om te vergeten dat mijn twee dierbaarste tantes ‘klassieke zorgmijders’ waren. Beide ongehuwde, bij elkaar wonende zussen waren sociaal ingestelde vrouwen, over wie ik geen slecht woord kan zeggen. Toen ik de jongste de nacht voor haar overlijden bezocht lag zij in een foetushouding in bed met haar tas dicht tegen zich aangeklemd. Ik schaam mij nog dat ik ben weggegaan en dat zij alleen is gestorven.
De tante die overbleef weigerde ook elke vorm van zorg. Toen haar teennagels waren omgekruld en ze zelfs niet meer in haar pantoffels kon, moest ik wel hulp inroepen. Het is stom van mijzelf dat ik nooit heb gesproken over waarom ze medische hulp weigerde. Uiteindelijk is zij – ook zonder dat hier iemand bij was – in een verpleeghuis overleden. Ik betwijfel of ze hier gelukkiger was dan thuis.
* Om redenen van privacy is haar naam gefingeerd
5 reacties
Mijn ouders zijn door hun huisarts in Katwijk aan zee structureel zowel somatisch als psychiatrisch verwaarloost. Die manspersoon was zeer geweldadig en mijn moeder heeft vele botbreuken gehad die in haar dossier staan. Maar zij mocht dat niet van haar echtgenoot zeggen. Even zo met gebroken brillen glas in haar ogen. Ik hun huisartsen, en die van mij, in een ander dorp vlakbij, en 4 verschillende reguliere ggz instellingen hierover herhaaldelijk verteld . Ik werdvoor leugenaar en aandachttrekker uitgemaakt. Wat ik vertelde kon niet waar zijn. In 1975 zat deze man 100 % afgekeurd thuis zonder enige hulp. In dec 2000 kreeg mam haar derde cva zo bleek bij dit eerste onderzoek ;een hersenbloeding links , waardoor rechtshandig verlamd. Ik zorgde 30 tot 40 uur per week voor mam in dit verpleeghuis, wat niet eens in de basis zorg kundig was. Ook werd haar stockholmsyndroom niet gezien.( ik ben 25 fulltime A verpleegkundige geweest in acadimisch zkhs en in de ggz op somatiesche behandeling) .)Op een p.g afdeling in de agrarische kant van het zelfde dorp aan zee.
Deze dwangmatige geweldadige ernstig jaloerse man kon niet voor zichzelf zorgen, dat had hij altijd van onze zo lieve mam geeist als eerste voor hem klaar te staan ook in onze eerste jaren van leven, 3 kinderen binnen 3 jaar geboren. In 2003 waren 3 x per dag thuishulp was niet genoeg voor hem en mijn zorg voor zijn echtgenote in de P. G. maakte zijn jaloezie hiernaar weer geweldadiger. Zo kreeg ik van hun huisarts de opdracht op bij die man te gaan wonen om hem te verzorgen. Dat weigerde ik omdat ik wel 10 keer of vaker deze huisarts om hulp had gevraagd voor al dat geweld in deze relatie van onze ouders,maar nooit enige zinnige hulp had gekregen. Heftig gersticulerend schreeuwde deze huisarts ,” of ik wel wist tegen wie ik het had” Die zelfde vraag kreeg hij gelijkvorvig terug van mij, iets steviger en een korte persoons beoordeling. Zo werd de onhoudbaarheid voor de thuiszorg eindelijk
erkend en volgde een opname in de ouderen zorg in begin 2004 in oegstgeest, Jelgersma terrein. Hier kreeg hij dan op 82 jarige leeftijd dan toch nog zijn NPS nao in zijn dossier na 6 mnd opname. Ons werd een persoonlijkheids problematiek verteld en een depressie. Van zijn vrouwelijke psychiater moesten wij , de 3 kinderen uit dit huwelijk , in het enige gesprek daar in deze ggz oudeten kliniek, iets positiefs over die man vertellen , was de opdracht van deze psychiater. Hij zat glimmend en vol verwachting naast zijn psychiater. Iets positiefs uit ons eigen ervaring , was haar welluidende opdracht aan ons. Na 2 zulke ervaringen weigerde ik dit spelletje mee ye spelen. Zijn sadistich geweld sarren en slaan,enorme geweld naar onze moeder en nog heel veel meer maakte dit voor mij onmogelijk. De vrouw naast deze man ging mij uitschelden en verweet mij dat ik onze moeder van deze man aan het scheiden was. Ik zei rustig dat ik andere feiten kon noemen en bewijzen. Ook vroeg ik haar of ze al in het verpleeghuis bij onze moeder was geweest. Natuurlijk geen antwoorden. Haar hulp in opleiding een vrouw uit rusland die nauwelijks nederlands kon uitspreken, belde de volgende dag om mij uit te nodigen in deze ambianse. Ik had geen behoeften aan nog meer geweld. Zijn diagnose is mij altijd officieel onthouden door die ggz. Terwijl dit de oorzaak is van de 4 mexe gezinsgenoten, Mam en hun 3 kinderen. Deze trauma’s zijn nu doorgegeven aan de volgende generatie, 5 kinderen in middels volwassen.
Ook mijn geregelde ggz hulp na een indraak bij m’ n ouders thuis ergens in 1994 ongeveer. liet deze spv er zich weg sturen na wel stevige antipschotica te hebben voorgeschreven voor die man. Wat hij weigerde omdat hij zich rustiger voelen zeer verontruste.
En ik kan nog heel veel ernstige geweldagiheid met ernstige onomkeerbare gevolgen noemen. En ik ben lang niet de enige. Dat zag en las ik als verpleegkundige in de ggz. Maar dit gezinsgeweld word niet serieus genomen omdat er geen kundigheid is hier mee om te gaan . Het logische redeneren van uit de sociologie b.v. is niet onderzocht 8n de kinder en jeugd psychiatie. En zo lang het hoe te handelen nog niet in een boekje staat. kunnen ze niets in die ggz. Verantwoordelijkheid nemen door te willen weten , te luisteren en logisch te redeneren in ookzaken en de gevolgen is die ggz volkomen vreemd. En dat vind ik heel erg vreemd, voor een club die zich Geestelijke Gezondheids Zorg noemt, en jasrlijks miljarden van onze belastingen toe eigenen en niets structureel aanpakken
E.C.Boot
22 mei 2026 / 19:23Driemaal heb ik uw zeer aangrijpende reactie (relaas) gelezen en drie keer greep deze mij zo aan dat ik er helemaal stil van werd en nog steeds ben. Hoeveel lijden moet iemand (ik denk nu vooral aan u en uw moeder) incasseren? Wat is een leven nog waard wanneer je dit moet meemaken? Het maakt mij intens droevig. De eerste zin is al veelzeggend maar u bent zich heel goed bewust hoe dit gevolgen heeft voor de volgende generatie. U bent zelf levenslang in de zorg werkzaam (geweest). Het vertrouwen in de zorg moet onherstelbaar zijn beschadigd. Het is nauwelijks te bevatten – lees: ik kan het nauwelijks bevatten – en dat maakt dat ik mij heel machteloos voel om op uw intens en intens trieste relaas te reageren. Ik kan alleen maar met heel groot respect voor u uw danken dat u de moed kon opbrengen om dit op te schrijven. En ik bewonder ook uw enorme veerkracht dat u dit allemaal heeft doorstaan. Hieraan voeg ik vanuit de grond van mijn hart toe dat de toekomst ondanks alle forse wonden u toch ook nog positieve, vreugdevolle en gelukkige momenten biedt! Ik wens u heel veel kracht.
Hartelijke groet,
Ignace Schretlen
Ignace Schretlen
22 mei 2026 / 21:03Ik vraag me af of term ‘onbegrepen gedrag’ niet een verzamelterm is geworden voor gedrag wat liever niet begrepen wìl worden omdat het een pijnlijk stuk van medisch ‘mis’ behandeling als reden van zorgmijden heeft. Ik val zelf ook meer en meer onder deze groep ‘zorgmijders’. Na meerdere foute diagnoses en fouten bij behandelingen nu inmiddels meer dan 12 jaar voor zo’n 90% bedlegerig. Om privacy redenen geen details. Ik heb nooit artsen aansprakelijk gesteld, uiteindelijk heb ik tegen beter weten in (de info die de arts gaf was onjuist) ingestemd met de behandeling waardoor ik invalide geworden ben. Wel heb ik gevraagd om eerlijke diagnostiek om te kijken of er nog enig herstel mogelijk was. Wat daarna gebeurde was een pijnlijke aaneenschakeling van ontkenning, halfbakken onderzoek, artsen die elkaar niet af willen vallen en psychiatriseren, Dat laatste ging moeilijk vanwege zichtbare lichamelijke schade. Ik heb deze dingen van meer mensen gehoord èn gezien dan me lief is. Mijn moeder, inmiddels overleden, werd, nadat ze door misdiagnoses, ernstige fouten bij medische behandelingen onder andere ernstig invalide was geworden door één van de betreffende artsen een verwijzing naar de psychiater aangeboden. Ik heb pijn en dingen gezien en zelf ondervonden die je niemand toewenst. Je vraagt je af hoe het mogelijk is dat er zoveel fout gaat. Nog steeds wil ik zonder vooroordeel anderen (artsen) zien maar inmiddels wel meer en meer zorgmijder door gebrek aan vertrouwen en gebrek aan juiste behandeling.
Mae (pseud)
23 mei 2026 / 15:57Ik ben het volledig eens met zowel uw eerste als laatste zin. Mijn uitgangspunt is en blijft dat mensen en dus ook hulpverleners welwillend zijn. Tegelijk vraag ik mij af waarom er in de zorg zoveel mis gaat. Als huisarts zei ik altijd tegen mijn patiënten: lever je niet zomaar over aan zorgverleners voor zover dat kan. Stel vragen, vraag advies (second opinion) en overweeg de noodzaak van ingrepen. Let altijd op wat er gebeurt! Weeg de voor- en nadelen van een ingreep af tegen de voor- en nadelen van het afzien van een ingreep. Mijn ervaring is dat snijdend specialisten soms te snel een operatie aanprijzen (mogelijk spelen ook financiële belangen). In korte tijd heb ik drie kennissen een forse ingreep ontraden, ofschoon ik vind en ook zeg dat mensen zelf het uiteindelijke besluit moeten nemen. Zelf is mij tweemaal geadviseerd om mij te laten opereren aan een hypofysetumor. Tweemaal heb ik dat geweigerd, omdat ik geen goed contact kreeg met de twee neurochirurgen; ze keken mij niet eens aan. Tja, en dan krijg je allerlei doemscenario’s te horen, die mij jaren hebben achtervolgd. Ik had allang dood moeten zijn. Ik besef heel goed dat u nu niets meer aan deze informatie heeft. Het valt mij trouwens op hoe mensen zoals u toch nog erin slagen om zonder vooroordelen artsen tegemoet te treden. Het is belangrijk om te beseffen dat artsen werken vanuit bepaalde denkkaders. Wanneer dat gebeurt zonder rekening te houden met de individuele patiënt – zeker wanneer de klachten buiten zo’n denkkader vallen – dan voel ik mij niet echt op mijn gemak en ik denk dat dit voor meerdere mensen geldt. Juist dan is het extra oppassen geblazen.
Dank voor uw oprechte reactie. Ik waardeer het altijd wanneer mensen de moeite nemen om te reageren. Ondanks uw situatie hoop ik dat u toch nog enigszins van het leven kunt genieten.
Sterkte en een groet vanuit mijn hart!
Ignace Schretlen
Ignace Schretlen
23 mei 2026 / 19:57Dank u wel voor uw warme reactie en openheid! Inhoudelijk genoeg waar ik op in zou willen gaan maar helaas , niet de juiste plaats voor langere ‘gesprekken’. Oprechte groet, Mae
Mae
24 mei 2026 / 17:02