Aios psychiatrie en Pride-ambassadeur Fatih Bici: ‘Er is nog zoveel onwetendheid over onze gemeenschap’

Pride Amsterdam bestaat 30 jaar. Dit jaar vindt voor het eerst ook de WorldPride in onze hoofdstad plaats. Als Pride-ambassadeur vraagt aios psychiatrie Fatih Bici aandacht voor LHBTQIA+-sensitieve zorg. “De WHO heeft homoseksualiteit pas in 1990 van de lijst met psychische ziekten geschrapt.”
Hij moet er wel even over nadenken als hij eind 2024 wordt gevraagd om ambassadeur van de Pride te worden. Fatih Bici (31) heeft het namelijk druk genoeg met zijn opleiding tot psychiater bij Arkin en zijn werk bij het Expertisecentrum Transculturele Therapie. Maar uiteindelijk vindt hij de missie van de Pride – de vrijheid, diversiteit en zichtbaarheid van de LHBTQIA+-gemeenschap vieren – te belangrijk om nee te zeggen. Ook omdat er niet eerder een Pride-ambassadeur vanuit de zorg was. “Dat zegt wel iets over het belang”, begint hij. “Er is nog steeds veel onwetendheid en stigmatisering over LHBTQIA+-personen, kortweg queers. Oók onder zorgprofessionals.”
Vorig jaar liet het Ministerie van VWS onderzoek doen naar discriminatie in de zorg. 5 procent van de zorggebruikers had in de 12 maanden voorafgaand aan het onderzoek te maken gehad met discriminatie in de zorg. Onder LHBTQIA+- personen lag het percentage bijna twee keer zo hoog: 9 procent. Aios psychiatrie Fatih Bici, zelf homoseksueel, kijkt daar niet van op. “Je hoort vaak dat het voor queers in Nederland qua zorg allemaal zo goed is geregeld. Ja, we lopen in vergelijking met veel andere landen voorop. Maar tegelijkertijd krijgen LHBTQIA+-ers ook hier nog steeds veel te maken met discriminatie.”
Waar hebben we het dan concreet over?
“Stigmatisering bij seksuele voorkeur bijvoorbeeld. Denk aan homoseksuele mannen die bij medische onderzoeken automatisch óók een hiv-test krijgen. Of zorgverleners die bij transpersonen allerlei aannames doen over de persoon en de transitie. Deze groep wordt ook lang niet altijd aangesproken met de persoonlijke voornaamwoorden die ze wensen, zelfs als ze die expliciet hebben doorgegeven.
Verder hoor ik regelmatig verhalen over ongepaste of kwetsende opmerkingen die zorgverleners maken over iemands seksuele voorkeur, genderidentiteit of transitie. In de meeste gevallen is het allemaal niet kwaad bedoeld, maar het zorgt er wel voor dat queers zich soms onveilig voelen in de zorg. Terwijl een safe space essentieel is voor een effectieve behandelrelatie.”
Wat bedoel je in dit verband met ‘onveilig’?
“In onze samenleving zijn heteroseksualiteit en cisgender – iemand van wie de genderidentiteit overeenkomt met het geboortegeslacht – nog altijd de norm. LHBTQIA+-personen krijgen van jongs af aan te maken met stigma, uitsluiting, discriminatie en soms zelfs geweld. De impact daarvan is groot: het geeft ons het gevoel dat we anders en vreemd zijn, of zelfs niet mogen bestaan. Dat creëert allerlei obstakels bij het ontwikkelen van een eigen identiteit, en maakt queers extra kwetsbaar voor mentale problemen. Zo hebben jongeren uit deze gemeenschap ruim twee keer vaker suïcidale gedachten dan heterojongeren. En 73 procent van de transpersonen heeft psychische klachten.
Negatieve ervaringen creëren wantrouwen, ook naar de zorg, en maken het moeilijker om hulp te vragen. Des te belangrijker is het om je veilig te voelen in een spreek- of behandelkamer. Veel queers komen daar binnen met vragen als: kan ik mezelf zijn? Word ik wel gerespecteerd voor wie ik ben? Als je dan vervolgens met het verkeerde voornaamwoord wordt aangesproken of een flauwe opmerking te horen krijgt, schaadt dat het vertrouwen direct. Vandaar dat ik me publiekelijk hard maak voor meer sensitiviteit richting queers. Én voor meer zichtbaarheid van LHBTQIA+-zorgprofessionals. Want als patiënten zien dat wij net zo goed onderdeel uitmaken van de zorg, kan dat de toegangsdrempel voor hen verlagen.”

Wat is je advies aan collega-zorgprofessionals?
“Wees je ervan bewust dat je misschien weinig weet over hoe het is om queer te zijn. En spreek dat zo nodig ook uit. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ik ken je achtergrond niet zo goed, kun je me helpen om die beter te begrijpen?’ Je mag het ook best benoemen als je iets zelf ingewikkeld vindt. Bijvoorbeeld het gebruik van persoonlijke voornaamwoorden bij iemand die transgender is. Zo creëer je een brug tussen jouw belevingswereld en die van de ander. Wie hier meer over wil weten, kan op de site van stichting Roze in Wit een gratis online cursus doen over inclusieve communicatie en hoe je zichtbaar een veilige plek voor queers creëert. Je leert daarin ook over specifieke gezondheidsproblemen in de LHBTQIA+-gemeenschap.”
‘Negatieve ervaringen creëren wantrouwen, ook naar de zorg, en maken het moeilijker om hulp te vragen’
Bici spreekt uit ervaring als hij zegt dat het pittig kan zijn om als queer je weg te vinden. Zelf realiseert hij zich rond zijn 11e dat hij jongens leuker vindt dan meisjes. Maar daarover praten is in zijn islamitische familie – zijn ouders komen oorspronkelijk uit Turkije – geen optie. “Ik wist niet eens wat gay zijn was en kende geen enkele homo.”
Zijn gevoelens zijn verwarrend en maken hem angstig en somber. “Naar buiten kon ik dat goed verhullen, maar ’s avonds lag ik in bed te huilen.” Op zijn 16e begint hij online met lotgenoten te chatten. “Het was een enorme opluchting dat er meer mensen bleken te zijn zoals ik.” Niet lang daarna komt hij uit de kast, eerst naar zijn vrienden, twee jaar later naar zijn ouders.
“Mijn moeder reageerde verrassend positief. ‘Je blijft altijd mijn zoon’, zei ze. Mijn vader had er meer moeite mee. Hij nam me mee naar de huisarts om te vragen of die mijn probleem kon ‘oplossen’. ‘Uw kind is anders, maar niet ziek’, zei die. Daar blijf ik hem altijd dankbaar voor. Hij vergeleek mijn situatie met die van een kind dat uitzonderlijk lang is. ‘Dat kan ik ook niet korter maken’, zei de huisarts tegen mijn vader. Een prachtig voorbeeld van sensitieve zorg. Je gunt iedere queer zo’n zorgverlener.”
In tegenstelling tot de middelbare school – waar hij, nadat hij uit de kast was gekomen, veel was gepest – voelt de studie geneeskunde voor Bici als een warm bad. “Ik werd er aangemoedigd mezelf te zijn.” In eerste instantie denkt hij aan een specialisatie als internist, maar dat verandert als hij coschappen gaat lopen op de afdeling psychiatrie. “Daar werd me voor het eerst oprecht gevraagd wat ik dacht en vond. Mijn begeleiders waardeerden mijn visie als queer uit een collectieve cultuur. Met mijn achtergrond en ervaring kan ik als psychiater echt een verschil maken, voelde ik.”
Nu, in de laatste fase van zijn opleiding, specialiseert hij zich in transculturele psychiatrie. “Ik geloof in deze aanpak, omdat je daarbij niet zozeer vanuit een diagnose werkt, maar klachten vanuit een breder perspectief benadert. Denk aan identiteit, zingeving, religie en culturele achtergrond. Dat kan dus ook een queercultuur zijn.”
CV
Fatih Bici (1994) groeide op in Amsterdam-West en studeerde geneeskunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Tijdens zijn middelbareschooltijd en studie zette hij zich als vrijwilliger in voor onder andere Veilige Haven Amsterdam, een organisatie voor LHBTQIA+-jongeren.
Van 2021 tot 2023 werkte hij bij de transgenderkliniek van GGD Amsterdam. Sinds april 2023 is hij aios psychiatrie bij Arkin. Daarnaast heeft hij sinds 2022 een eigen praktijk, gekoppeld aan het Expertisecentrum Transculturele Therapie, waarin hij zich focust op de queergemeenschap.
Waarom spreek je je publiekelijk uit over dit onderwerp?
“Als tiener heb ik enorm geworsteld met het gebrek aan kennis en steun, en aan goede voorbeelden waarmee ik me kon identificeren.Dus toen ik eenmaal uit de kast was, ben ik zelf meteen voorlichting gaan geven, onder andere op scholen en in buurthuizen. Er is zoveel onwetendheid over onze gemeenschap, met onbegrip, vooroordelen en haat tot gevolg. Daar wil ik iets tegen doen. Het is ook de reden dat ik meewerk aan dit interview, en ambassadeur ben geworden van de Pride. Ondanks dat ik weet dat ik door die zichtbaarheid vooral online een heleboel negativiteit over me heen ga krijgen.”
Heeft het ambassadeurschap al concreet iets opgeleverd?
“Als ambassadeur deel ik mijn persoonlijke verhaal in de media en vraag ik op zoveel mogelijk plekken aandacht voor de mentale gezondheid en de positie van LHBTQIA+-zorgverleners en -patiënten. Hopelijk helpt dat hen om het onderwerp makkelijker bespreekbaar te maken. Ik heb in ieder geval al veel positieve reacties gekregen, zowel van collega’s als patiënten. Verder merk ik dat zorgprofessionals die niet queer zijn me sneller weten te vinden met vragen.”

Sinds 2019 publiceert stichting Roze in Wit een lijst met LHBTQIA+-vriendelijke zorgprofessionals. Is zo’n lijst echt nodig?
“Zeker. Vergeet niet dat de LHBTQIA+-zorg een gitzwart verleden heeft, met ‘behandelingen’ als conversietherapie en chemische castratie. Wist je dat de WHO homoseksualiteit pas in 1990 heeft geschrapt van de lijst met psychische ziekten? En het heeft tot dit jaar geduurd voordat politiek de knoop is doorgehakt om conversietherapie of ‘homogenezing’ strafbaar te stellen – 16 juni heeft de Eerste Kamer daar een wetsvoorstel over aangenomen. We komen dus van heel ver en zijn er nog lang niet.
‘De LHBTQIA+-zorg heeft een gitzwart verleden, met conversietherapie en chemische castratie’
Voor de duidelijkheid: niet elke zorgverlener op de Roze in Wit-lijst is zelf queer of heeft specifieke kennis van LHBTQIA+-gerelateerde gezondheidsproblemen. Maar met hun inschrijving – je moet je er zelf voor aanmelden – geven ze wel aan dat ze openstaan voor diversiteit, en dat hun spreek- of behandelkamer een gegarandeerde safe space is.
Goed om te weten: de lijst is er niet alleen voor patiënten, maar óók voor behandelaren die met collega’s willen overleggen over zaken rond seksualiteit en gender, of over hoe ze respectvol met queers kunnen omgaan. Voor artsen in opleiding kan het fijn zijn te zien wat een veilige plek voor ze is.”
Tot slot: waar verheug jij je zelf het meest op tijdens de Pride?
“De verbinding met alle mensen om me heen. Pride geeft me een gevoel van trots en dankbaarheid. Het is voor mij de ultieme plek om op te laden, zodat ik me de rest van het jaar weer vol energie kan inzetten voor LHBTQIA+-sensitieve zorg.”
Over Pride Amsterdam en WorldPride
Pride Amsterdam (8 t/m 29 juli) is een jaarlijks evenement dat zich richt op de zichtbaarheid, acceptatie en viering van de LHBTQIA+-gemeenschap, met als hoogtepunt een botenparade door de grachten. Dit jaar organiseert Amsterdam daarnaast ook de WorldPride (25 juli t/m 8 augustus), die sinds 2000 eens in de paar jaar plaatsvindt, telkens in een andere stad.
Eerdere edities waren in onder andere Rome, Jeruzalem, Londen, Sydney, Madrid en New York. Naast feesten zijn er ook debatten en conferenties met thema’s als emancipatie, mensenrechten en internationale samenwerking.
Amsterdam kreeg de World Pride 2026 toegewezen, mede omdat de stad dit jaar viert dat daar precies 25 jaar geleden het eerste homohuwelijk ter wereld werd gesloten.
Op vrijdag een mail ontvangen met de nieuwste blogs en artikelen? > Aanmelden voor de nieuwsbrief



