De groeten uit Noord-IJsland
groetenuit / IJsland
Ze was eigenlijk van plan om hooguit twee jaar op IJsland te werken, maar door de liefde liep het anders. Kinderfysiotherapeut Natascha Damen (29) woont en werkt inmiddels al zeven jaar in het noorden van het ‘land van vuur en ijs’, in het havenplaatsje Húsavík. “Zo’n 80% van de fysiotherapeuten hier is zzp’er.”

Hoezo IJsland?
“Tegen het einde van mijn studie fysiotherapie dacht ik ‘nu heb ik de kans om te gaan reizen en een tijdje in verschillende landen te gaan werken’. Na mijn afstuderen in juni 2018 heb ik eerst twee maanden als waarnemer gewerkt in een praktijk in Breda.
Op een dag zag ik op de online vacaturebank van het KNGF dat een praktijk in de stad Akureyri, in het noorden van IJsland, een fysiotherapeut zocht. Die vacature was geplaatst door een Nederlandse fysiotherapeut die er al werkte. Het grote voordeel van IJsland vond ik dat je er met Engels goed uit de voeten kunt. Ik besloot te solliciteren maar verwachtte er niet veel van, ik dacht dat ze vast iemand met veel meer werkervaring zochten. Maar tot mijn verrassing werd ik aangenomen.“
Wat viel je destijds als eerste op?
“Dat de praktijk, in vergelijking met wat ik in Nederland gewend was, erg old school was, met bijvoorbeeld nog een tractiebank en gebruik van paraffinepakkingen. En dat patiënten in sommige ruimtes nog achter een gordijntje werden behandeld.
Na twee jaar in loondienst in Akureyri ben ik verhuisd naar een ander plaatsje in het noorden van IJsland, Húsavík, want daar komt mijn IJslandse vriend vandaan. Hier in Húsavík hebben we gelukkig wel allemaal gesloten behandelruimtes. Ik werk nu trouwens niet meer in loondienst maar als zzp’er, iets waar veel fysiotherapeuten op IJsland voor kiezen, zo’n 80% van de fysiotherapeuten hier is zzp’er.”
Meer verschillen met Nederland?
“De lonen liggen op IJsland een stuk hoger, je verdient hier als fysiotherapeut het dubbele, maar dat moet ook wel, want het leven is hier twee à drie keer duurder dan in Nederland. Nog een verschil: de administratielast is hier véél minder, je hoeft hier niet alles uitgebreid in een patiëntendossier vast te leggen.
Ik denk dat ik per patiënt maar een paar minuten aan administratie kwijt ben. Als het gaat om een nieuwe patiënt, dan zijn er vijf vakjes in het systeem die je moet invoeren: voorgeschiedenis, anamnese, onderzoek, diagnose en behandelplan. Controle op wat er is genoteerd en of het klopt, is er niet. Bij behandelingen moet er alleen maar ‘iets’ staan zodat het systeem het goedkeurt. Al zou ik daar een x neerzetten, dan zou het nog goed zijn. Aan SOAP-verslaglegging doen ze hier niet.”

Hoe ziet je huidige werkplek eruit?
“Ik werk in een team met zo’n zeven à acht fysiotherapeuten, vooral jonge collega’s, de oudste is veertig. Ik werk 90 procent, op de vrijdagmiddag ben ik vrij. De werktijden zijn van 08.00-16.00 uur, maar in de praktijk wordt het af en toe wel wat later.
Onze praktijk bevindt zich in een gebouw op de begane grond; boven en naast ons zit een verzorgingstehuis en via een soort tunnel kunnen we naar het plaatselijke ziekenhuis lopen, dat vanwege de omvang van Húsavík klein is. Voor echte operaties bijvoorbeeld moet men naar het ziekenhuis in Akureyri. Het ziekenhuis heeft twee afdelingen met een stuk of twintig bedden en huisvest verder onder meer huisartsen, een ggd en gynaecologen.”
Je bent ook kinderfysiotherapeut, hoe gaat dat qua taal?
“Een paar jaar geleden redde ik me vooral nog in het Engels met kinderen, een taal die ze vanwege gamen vaak al goed beheersen. Inmiddels spreek ik aardig IJslands, maar ik blijf het een enorm lastige taal vinden. Net als het Duits heeft het diverse naamvallen, zelfs nog meer. Ook namen en getallen hebben naamvallen. Mijn naam wordt bijvoorbeeld verbogen tot Natöschu wanneer je zegt dat je naar mij toe gaat of bij mij was. Ik blijf het nog steeds gek vinden om mijn eigen naam als verbogen naamval te horen.”
Zijn IJslandse patiënten te vergelijken met Nederlandse?
“Nee, die zijn ook anders. In het begin moest ik er erg aan wennen hoe passief men hier over het algemeen is. Vooral IJslanders van boven de vijftig hebben vaak een houding van ‘ik ga liggen, ga jij nu maar doen wat je moet doen, jij bent toch de fysio?’
Shared decision making kennen ze hier niet. Ik pas het wel toe, maar dan in een wat ‘zachtere’ variant. Gelukkig merk ik bij de jongere generatie patiënten dat de traditionele IJslandse houding ten opzichte van zorgprofessionals wel echt aan het veranderen is, dat is fijn. En er zijn natuurlijk ook wel oudere patiënten die open staan voor gezamenlijke besluitvorming, maar bij anderen voelt het echt als trekken aan een dood paard.”
Hoe is het geregeld qua zorgverzekeringen?
“Er is hier één nationale ziektekostenverzekering, een soort publieke, door de staat gefinancierde basisverzekering waar iedereen die hier minimaal zes maanden legaal woont en werkt, automatisch recht op heeft. Er geldt wel een eigen risico van omgerekend ongeveer 275 euro per jaar.
Fysiotherapie valt onder deze nationale basisverzekering, een verwijzing is niet nodig maar voor een consult geldt een eigen risico van omgerekend ongeveer 30 euro per maand. Hebben patiënten wél een verwijzing, dan is het eigen risico iets lager.
Veel IJslanders hebben geen aanvullende verzekering afgesloten omdat de nationale basisverzekering het meeste dekt. Het zijn vooral chronisch zieken die zich aanvullend verzekeren. Ik krijg 75 euro bruto voor een consult van 30 minuten. Patiënten moeten dit alleen zelf betalen als ze nog niet zes maanden legaal ingeschreven staan in IJsland, wat wel eens voorkomt. Bijvoorbeeld bij buitenlanders die hier in de zomer komen werken in het toerisme en daarna weer teruggaan.”
Met welke knelpunten worstelt de fysiotherapie op IJsland?
“Er is hier bijna overal een wachtlijst voor fysiotherapie. Er is een groot tekort en daarom wordt er geworven in het buitenland. Ik geloof dat de tekorten wel wat minder zijn dan toen ik begon. Nu start in Reykjavik elk jaar een klas van maximaal 20 studenten die beginnen aan de opleiding. Sommige gaan zich daarna ook nog specialiseren in het buitenland, of stage lopen in het buitenland, en komen niet altijd terug. Dat probleem speelt hier momenteel ook bij de studie geneeskunde.”
Tips IJsland
In het magazine van Arts en Auto deelde Natascha deze tips:
Waar moest je erg aan wennen?
“Dat het hier twee à drie keer duurder is dan in Nederland. En aan de sluitingstijden; om 16.00 uur gaat er veel dicht. Ook typisch IJslands: de geur van rotte eieren die je ruikt als je de douche aanzet – tenzij je een speciaal filter hebt, iets dat ik nu gelukkig heb. Aan de grote afstanden ben ik nu wel gewend.”
Mooiste seizoen?
“Dat is moeilijk kiezen. In de zomer is het hier prachtig door de felgroene bergen en het paars van de lupines. Ook de winter vind ik, ondanks het weinige daglicht, een prachtige tijd vanwege de sneeuw. Dat is ook hét seizoen voor het noorderlicht. Ik heb dat nu al zo vaak gezien dat ik voor de groene kleuren al niet meer naar buiten ga. Maar wanneer de lucht paars kleurt, wat minder vaak voorkomt, stappen mijn vriend en ik in de auto om naar een plek te rijden waar het goed donker is.”
Wat zijn dé must sees?
“De Westfjorden met hun inhammen en rotskusten. Trek daar minstens een paar dagen voor uit. Een hoogtepunt vond ik de boottocht vanuit Ísafjörður naar het afgelegen schiereiland Hornstrandir, dat je alleen te voet kunt verkennen. Nog een reden om het noorden van IJsland te bezoeken: het regent hier minder dan in het zuiden en ’s winters ligt er vaker sneeuw. Écht koud wordt het zelden; min 15 is het laagste wat ik heb meegemaakt. En ’s zomers is het hier meestal warmer; zonder wind voelt 15 graden als 25 graden. Kortebroekenweer dus!”

Meer tips?
“Guesthouse Tungulending vlakbij Húsavík, aan de voet van een steile klif. Vooral vanwege de ligging: de rit ernaartoe is erg indrukwekkend en alleen mogelijk in de zomer. Met mooi weer is dit echt een geweldige plek om van het uitzicht te genieten en van de steiger in zee te springen, wat IJslanders op een zomerdag graag doen. En wandel als je hier bent vooral langs de rotsstranden recht onder de klif naar de watervallen. Die zou je anders nooit zien.”
Vooral overslaan?
“De Blue Lagoon; dat is een tourist trap. Er zijn veel authentiekere buitenbaden waar de IJslanders zelf komen. Zelf heb ik een jaarkaart voor GeoSea Geothermal Sea Baths in Húsavík. Ook een belevenis: de Nature Baths van Mývatn met hun warme zwavelwater, dus mét rotte-eierengeur.”

Typische souvenirs?
“Drop en chocolade, apart of als combinatie, wat hier populair is. En een mooi aandenken: een handgemaakte wollen muts, sjaal, handschoenen of trui.”
Nog culinaire tips?
“Ik hield nooit van lamsvlees, maar hier is het zachter van smaak. Visliefhebbers moeten zeker eens Plokkfiskur bestellen, een traditionele visschotel met witvis en aardappelpuree, geserveerd met roggebrood en boter. Skata, gefermenteerde rog die je al van verre ruikt door de sterke ammoniakgeur, vond ik niet voor herhaling vatbaar. Gelukkig houdt mijn schoonfamilie er ook niet van.”



