De gruwelen in Gaza; een gynaecoloog aan de frontlinie

interview / Tarek Meguid

Gynaecoloog Tarek Meguid werkte afgelopen september 4 weken in het Al Awda ziekenhuis Gaza. Hij roept collega’s op zich te blijven uitspreken over het menselijke drama aldaar. “Als zorgprofessionals mogen we niet wegkijken.”

Beeld Tarek Meguid

Misschien waren het de lange rijen met dode lichamen die hij aantrof, toen hij bij het Al Awda ziekenhuis in Nuseirat aankwam. Of de drones, die 24 uur per dag boven zijn hoofd cirkelden. Of was het de allesomvattende destructie, waar geen woorden aan te geven zijn.

Ernaar gevraagd kan gynaecoloog Tarek Meguid (65) niet goed benoemen wat de meeste indruk heeft gemaakt tijdens zijn verblijf in Gaza afgelopen september. Of wacht, toch wel. De saamhorigheid en medemenselijkheid van het medisch personeel in het ziekenhuis — op hem na allemaal Palestijnen — heeft hem diep geroerd.

De saamhorigheid en medemenselijkheid van het medisch personeel in het ziekenhuis — op hem na allemaal Palestijnen — heeft hem diep geroerd

“Ik werkte er samen met gynaecologen en verloskundigen vanuit heel Gaza”, vertelt hij. “Omdat de meeste andere ziekenhuizen waar voorheen verloskunde en gynaecologie mogelijk was waren verwoest, waren ze naar het Al Awda gekomen, dat nog enigszins functioneerde. Ondanks het gebrek aan ruimte, aan spullen, aan alles, vervulden ze onvermoeibaar hun taak. Voor hen vertel ik mijn verhaal.”

Beeld Tarek Meguid

Op zijn eerste dag in het ziekenhuis werd Meguid — van Duitse en Egyptische afkomst, opgeleid in Nederland en al decennialang werkzaam in Afrika — nog enigszins argwanend aangekeken: waarom wilde de gynaecoloog in hemelsnaam naar Gaza komen? Maar al snel werd hij met open armen ontvangen.

‘Laten we, juist in een gepolariseerd debat, onze stem laten horen en pleiten voor menswaardigheid’

“Eerst praatten we over het werk, daarna volgden gesprekken over onze persoonlijke levens. Toen kwamen de tranen. De zorgprofessionals in Gaza stonden voor onmogelijke morele dilemma’s. Hadden ze, toen het nog kon, moeten weggaan om zo hun gezinnen te beschermen? Of weegt de verantwoordelijkheid voor patiënten — de einde­loze hoeveelheid patiënten — altijd zwaarder? Kom je het ooit te boven als je je collega’s in de steek laat? Of als je kind sterft omdat jij niet bent gevlucht? De mensen met wie ik samenwerkte, besloten te blijven. Met als gevolg dat ze elke dag doodsangsten uitstonden voor hun dierbaren.”

Waarom wilde u in Gaza gaan helpen?

“Omdat ik voor mijn gevoel niet anders kon. Ik was zeven toen de Egyptische luchtmacht op 5 juni 1967 werd vernietigd door een Israëlische verrassingsaanval. De daaropvolgende zesdaagse oorlog maakte als kind grote indruk op me. Ik woonde op dat moment met mijn ouders in Duitsland, maar we hadden veel familie in Egypte. Ik was me dus al heel jong bewust van de conflicten in het gebied en wilde er altijd nog eens gaan werken.

Toen de recente oorlog uitbrak, voelde ik dat ik moest gaan. Via mijn netwerk heb ik contact gezocht met Glia Equal Care, een Canadees-Palestijnse medische hulporganisatie. Die wist te regelen dat ik vier weken naar het Al Awda zieken­huis in Gaza kon. Dat was trouwens verre van vanzelfsprekend. In oorlogstijd worden vooral trauma­chirurgen en orthopeden ingezet. Verloskundige zorg stond, net als overal ter wereld, laag op de prioriteitenlijst. Maar in zo’n conflict­situatie is de zorg voor zwangeren en vrouwen die bevallen net zo goed belangrijk.”

Beeld Lara Meguid

Hoe kwam u het gebied in?

“Daarvoor heb je toestemming nodig van de VN, de WHO en COGAT, onderdeel van de Israëlische overheid. Van die laatste organisatie hoor je pas 24 uur van tevoren of je Gaza in mag. Toen het verlossende woord kwam, vertrok ik vanuit Jordanië met zo’n 25 mensen in een bus via de Westbank en Israël naar Gaza. Hulpverleners, maar ook medewerkers van de Verenigde Naties en NGO’s.

Eenmaal bij de grens met Gaza werden we verdeeld over gepantserde auto’s zoals je die alleen van tv kent, met roosters voor de ramen en kogel­gaten in de deuren. Daar zag ik voor het eerst de onbeschrijfelijke puinhopen. Ik registreerde de beelden, maar raar genoeg kwamen ze toen nog niet echt binnen. Eigenlijk gebeurde dat pas weken later, nadat ik weer thuis was.”

Beeld Tarek Meguid

Met welk doel ging u er naartoe?

“Ik wilde vooral mijn solidariteit tonen, en helpen waar ik kon. Praktisch gezien betekende het dat ik veel op de ok stond om keizersneden te doen, en af en toe een hysterectomie. Verder gaf ik samen met mijn Palestijnse collega les aan studenten. En ik hielp op de verloskamer. Er was veel te weinig ruimte, laat staan privacy, maar naar omstandigheden konden we ons werk redelijk goed doen. Van collega’s met wie ik contact heb gehouden, begreep ik dat de situatie de maanden erna steeds nijpender werd. Op een gegeven moment was er bijvoorbeeld bijna geen antibiotica meer. Ook elektriciteit werd steeds schaarser.”

Was u bang?

“Eerlijk gezegd heb ik het gevaar vooraf onderschat. Er zijn weinig buitenlandse hulpverleners omgekomen in Gaza. Ik dacht dus dat het voor mij ook wel veilig zou zijn, maar dat bleek een illusie. Elke dag vielen er bommen om ons heen. Soms vijf, soms twintig. Meestal wat verder weg, maar één keer zo dichtbij, dat ik de trillingen in mijn hele lijf voelde.

De onvoorspelbaarheid vond ik het moeilijkst om mee om te gaan. Je weet nooit wanneer de volgende bom komt, en of dat misschien de bom zal zijn die jou gaat raken. Daarom ben je constant alert en gespannen. Ik was er maar 4 weken, maar voor de mensen in Gaza is dit elke dag hun werkelijkheid. Acute angst heb ik maar één keer gevoeld, toen ik in mijn guesthouse in Deir Al-Balah was. Twintig minuten lang werd in de straat ervoor geschoten en gevochten. Wat als ze binnenkomen, dacht ik. Maar dat gebeurde niet.”

Heeft u met uw aanwezigheid een verschil kunnen maken?

“Medisch niet echt, denk ik. Wel door er te zijn. Elke vorm van steun – of het hulp ter plekke is of een protest elders in de wereld – maakt voor de Gazanen een verschil. Mobiele telefoons zijn hun lifelines. Ze volgen alles wat er ‘buiten’ gebeurt. Het feit dat mensen elders meeleven, betrokken zijn; dat geeft ze hoop en kracht.”

Eenmaal terug in Namibië, waar Meguid woont en werkt, dringt pas echt tot hem door wat hij in Gaza heeft meegemaakt. “Al die doden, elke dag weer, gewikkeld in witte doeken, soms met de gelaatstrekken nog zichtbaar; dat doet wel iets met je. Zo veel vrouwen en kinderen ook. Je loopt erlangs en gaat dan aan het werk, om een bevalling te begeleiden of een operatie te doen. Leven en dood op een paar meter afstand.”

Beeld Tarek Meguid

Achteraf kwam ook het besef hoe gevaarlijk het was, hoe makkelijk de gynaecoloog, die op latere leeftijd rechten studeerde en een master heeft in International Human Rights Law, zelf slachtoffer had kunnen worden. “Ik heb op veel plekken in de wereld gewerkt, maar geen één heeft me zo bewust gemaakt van mijn kwetsbaarheid als Gaza. In de schaduw van de dood wil je nog meer leven. Ik voel sterker dan ooit dat alles draait om menselijke relaties en medemenselijkheid. Tegen mijn studenten zeg ik: zolang een patiënt tegenover je zit, moet die — en niemand anders — voor jou de belangrijkste persoon ter wereld zijn.”

Medemenselijkheid. Het is een woord dat in het gesprek met de bevlogen arts vaak terugkomt. Daarmee bedoelt hij: jezelf in de ander kunnen zien. En elkaar en het leven respecteren. “In de oorlog in Gaza is alle medemenselijkheid verdwenen. Steeds meer gerenommeerde organisaties en politici stellen dat Israël genocide pleegt. De mensen daar worden collectief in de steek gelaten.

‘In de oorlog in Gaza is alle medemenselijkheid verdwenen’

‘Vertel de waarheid’, drukten collega’s me op het hart toen ik Gaza verliet. Voor hen voel ik een morele en ethische plicht om me uit te spreken. Het gaat mij erom dat we gezamenlijk opstaan tegen het onrecht en als medemensen voor elkaar opkomen. Dat heeft niets te maken met partij kiezen. Ook de Israëlische Holocaust-historicus Omer Bartov spreekt inmiddels van genocide. Eerder al ondertekenden vijftig Israëlische onderzoekers een brief waarin ze de voorzitter van Yad Vashem – het herdenkingscentrum van Israël voor de slachtoffers van de Holocaust – oproepen om zich uit te spreken tegen politici die ‘aanzetten tot uitroeien’.”

Welke rol spelen zorgprofessionals hier volgens u in?

“Een enorm belangrijke. Als artsen en wetenschappers hebben we mijns inziens de morele en professionele verantwoordelijkheid om niet weg te kijken. Laten we, juist in een gepolariseerd debat, onze stem laten horen en pleiten voor menswaardigheid. Dat betekent dus ook: je uitspreken over de toestand in Gaza.”

Is het niet cruciaal dat hulpverleners neutraal blijven?

“Als medici zijn we onafhankelijk — we behandelen iedere patiënt zonder aanziens des persoon. Maar dat is iets anders dan wegkijken als mensenrechten worden geschonden. Als kinderen worden gedood. Als een volk wordt vernietigd. Zulke misdadige wreedheden mogen nooit genormaliseerd worden. Hierover moeten we ons juist laten horen en helemaal niet neutraal zijn. Zorgprofessionals zijn de spreekwoor­delijke kanaries in de kolenmijn van de maatschappij. Wij merken ongelijkheid in zorg en sociale omstandigheden — het gevolg van politieke keuzes — vaak als eerste op en hebben de verantwoordelijkheid daarop te acteren.”

Voor veel zorgprofessionals voelt het mogelijk onveilig om zich uit te spreken over Gaza.

“Dat snap ik heel goed. Niet iedereen hoeft dat publiekelijk te doen. Je kunt bijvoorbeeld ook je beroepsorganisatie aanspreken op het feit dat ze duidelijker stelling moeten nemen.”

Ondertussen lijkt het einde van het conflict tussen Israël en Palestina nog lang niet in zicht. Hoe kijkt u naar de toekomst?

“Na de oorlog in 2009 dacht ik dat het nooit meer goed zou komen. Maar nu voelt het toch alsof er iets kantelt. De situatie is zo dramatisch, het onrecht zo overduidelijk, dat niemand meer om de feiten heen kan. Ik hou me eraan vast dat dit tot blijvende verandering gaat leiden. Laten we daar allemaal ons steentje aan bijdragen.”

Beeld Lara Meguid | Tarek Meguid

Tarek Meguid (Stuttgart, 1960) studeerde geneeskunde aan de Maastricht University en Tropical Medicine & Hygiene aan de University of London. In Stuttgart specialiseerde hij zich tot gynaecoloog.

Vanaf 1995 werkte Meguid in Namibië, Zuid-Afrika, Malawi, Spanje, Tanzania en Burundi. Hij had er functies als gynaecoloog, afdelingshoofd en associate professor.

In 2006 behaalde Meguid zijn Bachelor of Law aan Nottingham Trent University, 4 jaar later zijn master in International Human Rights Law aan Oxford University.

Sinds begin dit jaar werkt hij als gynaecoloog in het Rundu Intermediate Hospital in Namibië.

Delen