Favoriete pil: ‘Erasmus: dwarsdenker’

Peter Koehler (71) is niet-praktiserend neuroloog en medisch historicus. Zijn favoriete pil: de biografie Erasmus: dwarsdenker van historicus Sandra Langereis.

Beeld De Beeldredaktie/Marcel van Hoorn

“Deze biografie verraste me: ik had Erasmus nooit als een humoristische man gezien, terwijl hij dat wel degelijk was. Hij durfde ook tegen de stroom in te gaan, en dat bracht hem flink in de problemen”, zegt neuroloog Peter Koehler uit Wijlre over Erasmus: dwarsdenker van historicus Sandra Langereis.

Brieven

Erasmus van Rotterdam (ca. 1466–1536) was een van de invloedrijkste denkers van zijn tijd. Langereis kreeg voor haar biografie over hem de Libris Geschiedenis Prijs. Zij beschrijft zijn leven vooral aan de hand van de vele brieven die hij naliet, een aanpak die Koehler goed bevalt.

“Ik leerde hem daardoor beter kennen als mens, niet alleen als geleerde”, zegt hij. “Ook weet Langereis de wereld van Erasmus tot leven te brengen: de manier waarop hij reisde, zijn verhouding tot paus, kerk en kloosters, de beginnende Reformatie. Het gaat wel over iemand van 500 jaar geleden, maar ik vond het heel gemakkelijk om te lezen.”

‘Sandra Langereis weet de wereld van Erasmus tot leven te brengen’

Koehler kocht de biografie naar aan­leiding van een recensie, in de periode dat hij werkte aan zijn eigen boek The Stone of Madness. Art and History, dat dit jaar verschijnt. Dat boek gaat over de ‘keisnijding’: een motief in de schilderkunst waarbij een kwakzalver met een mesje een ‘kei’ uit het hoofd van een dwaas snijdt; zo’n operatie heeft nooit bestaan, maar verwijst naar de toen­malige uitdrukking dat dwaasheid werd veroorzaakt door een ‘kei in het hoofd’.

Indirecte kritiek

Ook Lof der zotheid uit 1511, Erasmus’ beroemde satire over de dwaasheid van de mens, speelt in Koehlers (en Langereis’) boek een rol. “In die satire steekt Vrouwe Zotheid de draak met machthebbers, geestelijken en geleerden. Erasmus liet haar zeggen wat hij zelf niet rechtstreeks kon zeggen. Maar ook die indirecte kritiek was, voor zijn tijd, ongelooflijk moedig”, zegt Koehler. Toch hielp die omweg niet: de hooggeplaatsten die zich aangesproken voelden, namen het Erasmus alsnog zeer kwalijk.

Interessant vond Koehler ook dat Erasmus zich bij zijn bijbelvertaling een dwarsdenker toonde: “Hij zocht naar de vroegst mogelijke bronnen, omdat er volgens hem in de loop der eeuwen fouten en verkeerde interpretaties in de bestaande bijbeltekst waren geslopen.”

Inmiddels is Koehler zelf al zeven jaar met pensioen, maar hij zit nog iedere ochtend van negen tot één aan zijn bureau, voor boeken, artikelen en het Journal of the History of the Neurosciences, waarvan hij sinds 1997 hoofdredacteur is.

Delen