Moet een GZ-psycholoog de ouders van een 15-jarige cliënt informeren?

dilemma / Filosoof Lieke van der Scheer en specialist gezondheidsrecht Annemarie Smilde buigen zich over een casus

Moet een GZ-psycholoog de ouders van een 15-jarige cliënt informeren over de behandeling, terwijl de cliënt dit niet wil?

Een GZ-psycholoog behandelt een meisje van 15 jaar met somberheidsklachten. Het duurt een tijd voordat ze de hulpverlener vertrouwt. Er is flink geïnvesteerd in de behandelrelatie en dat lijkt te helpen.

Tijdens de behandeling komt er gaandeweg meer informatie boven. Het blijkt dat het meisje af en toe automutileert en soms ook denkt aan suïcide. De behandeling is onder andere daarop gericht en het risico lijkt onder controle. Het meisje wil niet dat de behandelaar haar ouders op de hoogte stelt. Ze zegt dat ze niet langer mee zal werken als de psycholoog hen inlicht.

Tegelijkertijd zijn de ouders bezorgd. Ze voelen dat er wat speelt en vragen informatie. Daarvoor heeft de GZ-psycholoog begrip. Maar ze vreest dat de behandelrelatie op het spel komt te staan als ze de ouders op de hoogte brengt.

Is de GZ-psycholoog daar gezien de leeftijd van het meisje toe verplicht? Kan ze recht doen aan zowel de zorgen van de ouders als aan de wens van het meisje?

Lieke van der Scheer is filosoof/ethicus

“Een goede relatie tussen cliënt en psycho­loog is noodzakelijk voor een goede zorgrelatie. Het was moeilijk vertrouwen op te bouwen met dit meisje. Dat wil de GZ-psycholoog niet op het spel zetten. Maar uiteraard willen de ouders ook graag weten hoe het met hun dochter gaat en weten of ze zich terecht zorgen maken of dat ze gerustgesteld kunnen worden. Deze posities worden tegenover elkaar gesteld: de ouders wel of niet informeren. De kunst is echter ze te combineren.

Voorwaarde

Hoe kan de psycholoog dit doen? Het allerbelangrijkste is het vertrouwen van het meisje niet te beschamen. Dit betekent dat zij – tenzij er een noodsituatie optreedt – dus niets aan de ouders moet vertellen waarvan de cliënt niet wil dat zij dat weten. En de cliënt ook duidelijk laat weten dat zij dat niet zal doen. Dat lijkt in deze fase de voorwaarde te zijn waar­onder de therapie überhaupt kan lukken.

‘Hoe kan wél met de ouders gepraat worden?’

De kunst zit ’m erin dat de psycholoog samen met het meisje bepaalt hoe wél met de ouders gepraat kan worden. Het is belangrijk haar zelfstandigheid te respecteren en het voortouw bij haar te laten, maar de ouders ook niet buiten te sluiten. Bijvoorbeeld door te bespreken waarover en op welke manier er wél met de ouders gecommuniceerd kan worden. Waarbij de afspraak is haar zelfbeschadiging en zelfdodings­gedachten niet te noemen.

Open in gesprek

Het uiteindelijke doel is open in gesprek te gaan met de ouders. In die richting zal de psycholoog actief moeten werken, waarbij zij de thuis­situatie inschat en meeweegt.

Uit onderzoek blijkt dat jongeren zich vaak schamen dat ze zichzelf beschadigen en daarom niet willen dat hun ouders ervan weten. Het komt ook voor dat ze hun ouders geen pijn willen doen. Ze realiseren zich dan niet dat ouders hun kind graag willen helpen. Als hulpverlener weet je ook dat samenwerking met ouders juist behulpzaam kan zijn. Ouders kunnen helpen door de behandeling thuis te ondersteunen en te oefenen. Als ze betrokken worden, begrijpen ouders de klachten beter en weten ze hoe ze hun kind kunnen ondersteunen.

Kunst

Kortom: het vertrouwen versterken door de regie bij het meisje te laten en toch de ouders niet buitensluiten, maar ernaar toe werken dat zij uiteindelijk zelfs een positieve rol in het herstel kunnen vervullen. Dat is de kunst die hier nodig is.


Annemarie Smilde is senior consultant gezondheidsrecht bij rechtvoordezorg.nl

“De GZ-psycholoog mag in deze casus zonder toestemming van het meisje geen informatie aan haar ouders verstrekken. Volgens de wet hebben ouders met gezag alleen recht op informatie over een minderjarige van 12 tot en met 15 jaar, voor zover deze informatie nodig is om toestemming voor een behandeling te kunnen geven. Aan deze voorwaarde wordt hier niet voldaan. Dat zou wel het geval zijn als de GZ-psycholoog een andere dan de eerder afgesproken behandeling had voorgesteld. Voor deze nieuwe behandeling is immers naast toestemming van de minderjarige ook die van de ouders vereist.

Afweging

Bij een informatieverzoek als in deze casus moet een GZ-psycholoog de minderjarige in staat stellen een zorg­vuldige afweging te maken. Daarbij moet zij uitleggen wat de voor- en nadelen van het informeren van de ouders voor de behandeling kunnen zijn. Belangrijk is dat de minderjarige zich vrij voelt om toestemming te weigeren.

Wat nu als een GZ-psycholoog het schadelijk vindt voor (de behandeling van) de minderjarige dat de ouders bepaalde informatie niet ontvangen? In dat geval volgt uit de zorgplicht van de psycholoog dat zij zich inspant om samen met de minderjarige voor dit dilemma een oplossing te vinden. Alleen in een situatie van een conflict van plichten, mag de GZ-psycholoog zonder toestemming van de minderjarige haar beroepsgeheim doorbreken. Dit zou zich kunnen voordoen bij een risico op suïcide.

‘Er lijkt hier geen sprake van een conflict van plichten’

Inzicht in gevolgen

Een GZ-psycholoog kan ook met de tegenovergestelde situatie te maken krijgen: de minderjarige geeft toestemming, terwijl de GZ-psycholoog het informeren van de ouders in strijd met goed hulpverlenerschap vindt. In dat geval mag de GZ-psycholoog besluiten geen informatie te verstrekken.

In deze casus is het van belang dat de GZ-psycholoog haar cliënt onder­steuning biedt bij het nemen van de beslissing. Onder meer door haar inzicht te geven in de gevolgen van het wel of niet informeren van haar ouders.

Uitleg afstemmen

Blijft het meisje bij haar beslissing, dan moet zij dit respecteren. Er lijkt hier namelijk geen sprake te zijn van een conflict van plichten die doorbreking van het beroepsgeheim rechtvaardigt. Uiteraard zal de GZ-psycholoog in de communicatie met de ouders over de afwijzing van hun verzoek, oog moeten hebben voor de zorgen van de ouders én het belang van hun ondersteuning van het meisje. Het is belangrijk de uitleg aan de ouders met het meisje af te stemmen, ook omdat de GZ-psycholoog hierbij toch enige informatie over haar zal prijs geven.

Tot slot een aanbeveling. Een GZ-­psycholoog doet er goed aan bij aanvang van de behandeling met de minderjarige en de ouders afspraken te maken over de terugkoppeling (wat, hoe en wanneer). Door de ouders op vaste momenten te informeren voelen zij zich betrokken én hou je zelf meer de regie.

Wilt u een dilemma aan dit panel voorleggen? Stuur dan een mail naar redactie@artsenauto.nl o.v.v. ‘Dilemma’. Wij nemen contact met u op.

Delen