Ignace Schretlen
Oud en nieuw: 5 stellingen
Wat verandert wezenlijk in de zorg? Voormalig huisarts Ignace Schretlen spreekt de Amstelveense huisarts en columnist Arjen Göbel. Samen bestrijken zij vier decennia huisartsenzorg.

De gezondheidszorg verandert continu. Maar wat verandert er wezenlijk en wordt de zorg beter? De bekende Amstelveense huisarts en columnist Arjen Göbel is solist en had als het ware mijn opvolger kunnen zijn. Samen bestrijken wij vier decennia huisartsenzorg. Een mooi moment om Arjen vijf stellingen voor te leggen.
1) In 1959 werd huisartsenzorg omschreven als ‘een continue, integrale en persoonlijke zorg (…) voor individuele mensen en gezinnen’. Dat is tegenwoordig niet meer mogelijk.
“Ik denk dat aan persoonlijke, integrale zorg meer behoefte is dan ooit. Maar ik vind dat de politiek alleen maar geïnteresseerd is in het woord ‘continue’ om ons de ANW-diensten* als verplichting te kunnen blijven opleggen. Maar ik ben geneigd dat ANW-verhaal steeds meer naast me neer te willen leggen.
Het waarborgen dat voor 18 miljoen Nederlanders 24 uur per dag huisartsenzorg paraat is, is een nauwelijks nog waar te maken belofte als die contractueel wordt opgehangen aan de schouders van praktijkhouders, die daardoor een verplichte bijbaan hebben. Niet-praktijkhouders doen wel de meeste diensten, maar hebben niet de plicht. Dat is niet langer houdbaar. Ik zie de ANW-diensten niet meer als mijn opdracht. Die erfenis uit een ouderwets verleden moeten we nu maar eindelijk eens formeel van ons afschudden. Dat moet echt anders ingevuld worden.”
2) Toen ik voor de beroepsopleiding tot huisarts koos moest je hiervoor solliciteren en was er een strenge selectie. Velen vielen af. Ook waren er lange wachttijden. Tegenwoordig moet er campagne worden gevoerd om de beroepsopleiding vol te krijgen. Is er een imagoprobleem?
“Dat geloof ik niet. Ik denk eerder dat álle vormen van echt werk tegenwoordig een imagoprobleem hebben, omdat nieuwe generaties de waarde van geld als eerlijk ruilmiddel uit het oog zijn verloren. Mensen kunnen en willen geld ‘verdienen’ op andere manieren (bitcoins, beleggen, internet) dan door deel uit te maken van een maatschappij met eerlijk verdeelde taken, maar verwachten tegelijkertijd dat anderen die taken wel doen, wél huisarts zijn, voor de klas staan, een winkel runnen, vuilnis ophalen, etc. De toekomstige huisartsen die ik opleid zijn allemaal heel goede, gemotiveerde mensen. Ze zijn er dus zeker wel, maar minder qua aantal.”
3) In mijn tijd ontstonden de NHG-Standaarden, gebaseerd op ‘evidence-based medicine’: kritische reflectie op wetenschappelijk gefundeerd medisch handelen. Kritische reflectie hoeft niet meer. Tuchtcolleges, verzekeraars en de NHG verplichten huisartsen immers om standaarden te volgen.
“NHG-Standaarden onderstrepen inderdaad het wetenschappelijke karakter van de Nederlandse huisartsgeneeskunde en zijn van grote waarde. Maar zoals vaker komen dit soort ontwikkelingen steeds verder van hun oorspronkelijke doelstelling af te staan. Toen waarneemgroepen hun krachten gingen bundelen om dienst te doen, ontstonden er huisartsenposten met een directeur, raad van toezicht en tien medewerkers. ‘Regionaal samenwerken’ leidde tot een regio-organisatie met 30 medewerkers, directie, kwaliteitsbeleid, statuten, reglementen, en allerlei besluiten waar allerlei partijen mee aan de haal gaan. Mijn stelling: voor samenwerken hoef je niet eerst naar de notaris.”
4) In mijn tijd deed de computer zijn intrede en daarmee ook het Huisartsen Informatie Systeem (HIS). Het leidde tot een geldverslindende chaos: meerdere HIS-sen en een erbarmelijke onderlinge communicatie tussen huisartspraktijken en zeker met de ziekenhuizen.
“De waarde van digitalisering en überhaupt het elektronisch medisch dossier wordt overschat. Er wordt over gepraat alsof het vloeibaar goud betreft en er worden letterlijk honderden miljoenen in gestoken om het draaiend te houden, maar het is niets meer of minder dan het aantekeningenboekje van dokters om de patiënt zo goed mogelijk te helpen.
Er wordt enorm geïnvesteerd om in elkaars dossiers te kunnen kijken, maar dat wordt vervolgens net zo hard tegengegaan door de opt-inregeling (je kan alleen kijken als de patiënt expliciet toestemming geeft) en de wet AVG. De communicatie en dossiervoering zijn er daardoor niet echt op vooruitgegaan en ik kan het weten, want ik heb de groene kaart ook jarenlang gebruikt. Het is vooral veel ingewikkelder geworden. Zorgdomein is erg handig, maar uiteindelijk komt er een stukje tekst van mij bij de specialist terecht en dat was met een handgeschreven briefje ook zo.”
5) Wanneer ik een beroep op mijn huisarts doe, wordt mijn klacht eerst beoordeeld door een assistente. De open vraag ‘vertel eens (wat ik voor u kan doen)’ is verdwenen, de anamnese spitst zich veelal toe op lichamelijke aspecten, de psychosociale context krijgt minder aandacht en er wordt zo min mogelijk lichamelijk onderzoek gedaan. Het wezen van goede zorg in de huisartsgeneeskunde wordt hiermee fors tekortgedaan.
“Bij mijn praktijk is de open vraag ‘wat kan ik voor je doen’ zeker niet verdwenen. Ik begin zelfs met een opgewekt ‘hoe is het?’. Een goed gesprek op basis van echte belangstelling (en daar hoef je echt niet roomser dan de paus voor te zijn) is de basis van goede zorg. Van nature is de huisarts holistisch en dat moet zo blijven. De assistente is daarbij een onmisbaar onderdeel, want je kunt de 50 mensen die dagelijks bellen niet allemaal op het spreekuur zien. Heel veel mensen worden prima door hen geholpen. Ze worden daar blij van. Dat moeten we vooral zo houden.”
* ANW(-diensten) is de afkorting van avond-, nacht- en weekenddiensten