Schmitz versus Snijders: ontregelen
duocolumn / Roderick Schmitz en Heleen Snijders bespreken relevante zorgthema’s, tegenstellingen én taboes

Ha Heleen,
Je merkt dat aan het begin van het nieuwejaar de onrust in onze vakgroep toeneemt door de naderende deadline voor het aanleveren van data voor kwaliteitsregistraties. Dat is bepaald geen sinecure. Voor alleen al de borstkankerregistratie (NBCA) over 2025 moeten in ons ziekenhuis bijna 20.000 items worden ingevoerd.
Geautomatiseerd? Ammehoela! Sterker nog: als ‘cadeau’ volgt van DICA een haastig samengesteld en weinig bruikbaar discrepantierapport, dat vervolgens ook weer tot in detail moet worden uitgezocht.
Maar veel belangrijker: het levert heel weinig op en dat wat het oplevert, wist je eigenlijk al. In haar transparantie- en verantwoordingszucht heeft de overheid er vanaf januari maar een wettelijke verplichting van gemaakt (Wet kwaliteitsregistraties zorg).
Een zwarte dag voor het werkplezier en de doelmatigheid van zorg. Waar blijft de wet die hoge administratieve lasten en bureaucratie in de zorg verbiedt zodat zorgverleners meer tijd kunnen besteden aan hun patiënten?
‘Een zwarte dag voor het werkplezier’
Al meer dan tien jaar wordt geprobeerd de administratieve last te verminderen, met initiatieven als (Ont)Regel de Zorg en de Regiegroep Aanpak Regeldruk, die nota bene als doel heeft geformuleerd: meer vertrouwen, minder 100 procent verantwoorden. Maar op de werkvloer wordt geen verlichting ervaren, integendeel zelfs.
Waarom kunnen we eigenlijk niet één keer per vier jaar rapporteren? Of elk jaar een specifiek – én beperkt – onderdeel van de borstkankerzorg met elkaar spiegelen? Zo ingewikkeld is het toch ook weer niet om de administratieve druk te verminderen, zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit van de borstkankerzorg in Nederland?

Ja Roderick,
Het fascineert me mateloos. Met z’n allen zeggen dat we willen ontregelen, terwijl we het in de praktijk nauwelijks doen. Sterker nog, het lijkt eerder erger te worden. We hebben hier columns over geschreven, projecten voor opgezet en wetenschap op bedreven. En toch kom ik steeds weer uit bij dezelfde ongemakkelijke conclusie: wat ontregelen zo moeilijk maakt, zit niet alleen buiten ons, maar ook in onszelf. In onze angst.
Angst voor onzekerheid, voor het niet volledig kunnen uitleggen of verantwoorden wat we doen. En laat de zorg nu juist een domein zijn waarin onzekerheid onvermijdelijk is. Uitkomsten zijn nooit volledig voorspelbaar. En wat ‘goede zorg’ is, laat zich niet altijd eenduidig bewijzen. Dat wringt.
Registraties, indicatoren en protocollen functioneren dan ook niet neutraal. Ze functioneren als verdedigingsmechanismen: ze bieden schijnzekerheid en creëren het gevoel van grip – richting toezichthouders, de maatschappij en onszelf.
‘Angst is uiteindelijk funest voor goede zorg’
Juist wij, hoogopgeleide professionals, zijn hier extra vatbaar voor. We zijn getraind in reduceren, abstraheren en standaardiseren. Dat is onze kracht, maar ook onze valkuil. Wat zich niet laat vangen in data, wordt al snel als risicovol ervaren.
Zo schuiven we morele verantwoordelijkheid door naar normen en cijfers – en maken we onszelf tegelijk tot uitvoerder en instandhouder van het systeem. En die reflex heeft een prijs. Ze ondermijnt het werkplezier, maakt de zorg defensief en verschraalt het professionele gesprek.
Ontregelen vraagt daarom niet alleen om minder regels, maar om iets veel fundamentelers en ongemakkelijkers: te durven beginnen bij onszelf en het verdragen van onzekerheid. Angst is en blijft een slechte raadgever – en uiteindelijk funest voor goede zorg.



