Toen & nu: psychiaters Nelleke Nicolai en Anne Buijs

toen & nu / Nelleke Nicolai (77) en Anne Buijs (34)

In het VvAA-jubileumjaar 2024 brengt Arts en Auto zorgprofessionals van toen en nu samen. In deze laatste aflevering van de serie: psychiaters Nelleke Nicolai (77) en Anne Buijs (34).

Nelleke: “In 1966 was ik onderdeel van de allereerste lichting studenten aan de toen opgerichte geneeskundestudie in Rotterdam. In mijn derde jaar deed ik een keuzepracticum psychiatrie. Ik voelde meteen: hier zit ik op mijn plek. Maar eigenlijk wist ik al op mijn vijftiende dat ik psychiater wilde worden. Mijn vader was huisarts, ik groeide op in zijn praktijk. Als tiener ging ik me verdiepen in de psychiatrieboeken in zijn kast. Vanaf dat moment was ik verkocht. De complexiteit van de menselijke geest in relatie tot zijn omgeving vond – en vind – ik ongelofelijk interessant.”

Nelleke Nicolai (77) studeerde geneeskunde in Rotterdam. Meer dan vijftig jaar werkte ze als psychiater, psychoanalyticus en psychotherapeut, vanaf 1990 in haar eigen praktijk. Ook schreef ze meerdere psychiatrische handboeken, o.a. over emotieregulatie, seksueel misbruik en vrouwenhulpverlening. Begin 2023 ging ze met pensioen. 

Anne Buijs (34) studeerde geneeskunde in Utrecht. Als aios psychiatrie werkte ze vier jaar bij de Parnassia Groep en een jaar in het Erasmus MC, waar ze zich specialiseerde in kind- en jeugdpsychiatrie. Ze rondde haar specialisatie af in februari 2024. Sindsdien werkt ze als kind- en jeugdpsychiater bij Youz in Rotterdam.

Beeld De Beeldredaktie/Joost Hoving

Anne: “Bij mij kwam de interesse pas later. Als kind was ik al wel gefascineerd door het menselijk lichaam. Ik weet nog dat ik het fantastisch vond toen ik een keer naar het ziekenhuis moest. Kreeg ik eindelijk een kijkje in de keuken. Tijdens mijn geneeskundestudie heb ik lang getwijfeld welke specialisatie ik zou kiezen. Het werd psychiatrie omdat ik de verhalen van mensen fascinerend vind. En omdat je in de psychiatrie de tijd krijgt om daarnaar te luisteren. Als kinder- en jeugdpsychiater heb ik met kinderen én hun volwassen ouders te maken. Extra boeiend.”

Nelleke: “Toen ik in 1973 met mijn specialisatie begon, was het behandel­palet nog heel beperkt. Psychoanalyse was de leidende theorie in de hele ggz. Ook bij de sociale psychiatrie, terwijl je daar eigenlijk weinig aan psychoanalyse had; je kon iemand met een psychose immers moeilijk op de bank leggen. Kort daarna ontstonden er gelukkig andere therapievormen, zoals groepstherapie, gezinstherapie en gedragstherapie. Terugkijkend vind ik het bijzonder dat ik al die ontwikkelingen van nabij heb meegemaakt.”

Anne: “Dat kan ik me voorstellen! Hoe ging dat met medicatie?”

Nelleke: “Ook daarin hadden we in de jaren 70 weinig keus. Als assistent werd ik bij een acute crisis op pad gestuurd met een koffertje chloorpromazine en haloperidol. Voor depressieve klachten hadden we alleen nog tricyclische antidepressiva, met enorm veel bijwerkingen. Wat dat betreft is er veel ten goede veranderd. Al vind ik het wel zorgelijk dat antidepressiva tegenwoordig snel worden voorgeschreven, zonder goed te kijken naar de achterliggende oorzaak van de klachten. Daar is helaas vaak geen tijd meer voor.”

Anne: “In de kinder- en jeugdpsychiatrie zetten we farmacotherapie alleen in als het echt niet anders kan. Sowieso merk ik bij jonge collega’s dat we kritischer zijn op medicatiegebruik dan de generaties voor ons, mede omdat we nog weinig zicht hebben op de langetermijn­effecten bij kinderen. Waarin heb jij je als behandelaar gespecialiseerd?”

Nelleke: “Onder andere in vrouwenhulpverlening. Toen ik studeerde, was de psychiatrie erg seksistisch. Vrouwen met een resistente depressie werden door een van mijn hoogleraren als psychopatisch afgedaan. En de psychiatrische theorie over vrouwen schoot enorm tekort. Seksueel misbruik werd bijvoorbeeld niet als trauma gezien. Ik heb me er mijn hele carrière hard voor gemaakt om daar verandering in te brengen.”

Beeld De Beeldredaktie/Joost Hoving

Anne: “Gelukkig is dat nu heel anders. Al moet ik bekennen dat we in de psychiatrie volgens mij nog steeds vaak een blinde vlek hebben als het gaat om sekse en genderrollen. Zo moet ik mezelf er regelmatig aan herinneren de menstruatiecyclus van vrouwelijke patiënten uit te vragen. En het effect van hormonen wordt vermoedelijk chronisch onderschat. Hopelijk weten we hier over tien jaar veel meer over.”

Nelleke: “Het zijn pittige tijden in de psychiatrie, met de bezuinigingen, het toenemende aantal patiënten en de lange wachtlijsten. Zie je jezelf over tien jaar nog in het vak werken?”

Anne: “Ja, dat denk ik zeker, want ik vind het onwijs boeiend. Maar ik zal niet ontkennen dat het soms zwaar is, bijvoorbeeld als jonge kinderen lang op een wachtlijst staan. Bovendien lijkt het zorglandschap alleen maar complexer te worden. Wil ik de zorg voor een patiënt afschalen, dan zie ik soms door de bomen het bos niet meer. Als ik de juiste instantie al niet kan vinden, hoe moet een huisarts dat dan doen?”

Nelleke: “Om het werk leuk te houden, ben ik in 1990 met een vrijgevestigde praktijk gestart. Daarin heb ik tot mijn 75e gewerkt, op de manier die ik zelf wilde. Natuurlijk maak ik me ook zorgen om de toekomst van ons vak. De psychiatrie is altijd het sluitstuk van alle begrotingen. Ik weet nog dat ik mijn zorgen ooit met een Tweede Kamerlid besprak. ‘Mensen kunnen toch ook met hun kapper praten’, antwoordde hij. Begrip is vaak ver te zoeken. Daardoor zijn de kwetsbaarste patiënten de klos, nu misschien wel meer dan ooit. Maar toch heb ik er vertrouwen in dat jonge psychiaters het tij weer gaan keren.”

Anne: “Bij jonge collega’s merk ik inderdaad echt behoefte aan verandering. Voor mijn gevoel staan we op een omslagpunt. We willen niet langer meegaan in het eindeloos classificeren en zoeken meer de samenwerking. Hier en daar bespeur ik zelfs een licht activistische houding. Wat dat betreft ben ik ook hoopvol gestemd.”

Delen