Zorgprofessionals over hun leermeesters
Welke docent, collega of patiënt inspireert u tot op de dag van vandaag? Wiens lessen geeft u zelf weer door? Zes zorgprofessionals vertellen.

Bang voor bloed
Jenny Pot-Timmerman, voormalig verloskundige
Voor mij zijn de twee grootste voorbeelden onze vroegere dorpshuisarts en mijn oude biologieleraar.
Huisarts Westra in Balk was erbij als er een kind werd geboren, als iemand overleed en in alle fasen daartussen. Hij was enorm betrokken.
Meneer Westerhof was mijn biologieleraar op de middelbare school in Sneek. Ik vertelde hem dat ik graag dokter wilde worden, maar dat ik geen bloed kon zien. Hij zei toen dat dat later de beste dokters werden. Op een gegeven moment had mijn twee jaar jongere broer een vriendje op bezoek. Dat vriendje viel bij ons door het kelderraam, met een slagaderlijke bloeding tot gevolg. Mijn moeder was er niet, dus moest ik wel handelend optreden: de arm afgebonden en de huisarts gebeld. In de zenuwen kon ik eerst niet zo snel het telefoonnummer vinden. Nu, na al die jaren, heb ik dat nummer nog steeds in mijn hoofd. En met die angst voor bloed bleek het in de praktijk dus wel mee te vallen.
Na mijn eindexamen in 1965 kreeg ik te maken met de numerus clausus voor de geneeskundestudie. Helaas viel ik buiten de boot. Ik ben toen naar de kweekschool voor vroedvrouwen in Amsterdam gegaan. Uiteindelijk heb ik in mijn werkzame leven dus heel wat bloed gezien.
Menselijkheid
Emma Hafkamp, GZ-psycholoog, EMDR-therapeut, yogatherapeut en coach
“Mensen sterven zoals ze hebben geleefd”, zei mijn supervisor, een psychiater in Canada met wie ik elke twee weken via Zoom contact had. Een uitspraak die mij altijd is bijgebleven. Hij begeleidde mij in het verfijnen van psychotherapie voor patiënten met kanker in de palliatieve en terminale fase van hun leven. Ik deed zo hard mijn best om iemand in rust en acceptatie de laatste levensfase te laten beleven. En dat lukte mij onvoldoende, vond ik zelf.
Mijn supervisor leerde me dat niet alles te veranderen is of hoeft te zijn. Dat we als zorgverleners, vriend of familielid er alles aan willen doen om iemand te helpen, maar dat helpen niet altijd verandering betekent. Aanwezig zijn, iemand helemaal zien, onmacht kunnen verdragen; ook dat zijn belangrijke aspecten van het beroep van een GZ-psycholoog. En zeker ook van mens zijn.
Deze inzichten pas ik nog altijd toe in mijn eigen leven. En ik help er andere leiders mee binnen mijn praktijk. Want ik geloof in een betere wereld als de leiders van nu hun menselijkheid en kracht behouden en uitdragen. Hoe ze dat kunnen doen? Door altijd nieuwsgierig te blijven naar zichzelf en de ander, hierin te willen groeien en tegelijkertijd een accepterende houding te beoefenen. Want we zijn allemaal overgeleverd aan de grilligheden van het leven. Niet alles is te veranderen, en dat hoeft ook niet.

Een echte dokter
Pieter Henny, anesthesioloog/intensivist
Als oudere jongere – na wat zwerven, een studie Business Management in de VS, uitgeloot worden, etc. – bevond ik mij op een gegeven moment in het derde jaar geneeskunde. Het was tijd voor de wetenschappelijke stage. In de wandelgangen hoorde ik dat er misschien plaats was op het ‘stollingslab’. Smal trappetje op, boven de eerste hulp, onder het kantoor van de professor van de hematologie. Het was er druk en vol met witte jassen, warmtebaden, glazen buisjes en allerlei apparaten.
Een ‘witte jas’ kwam naar me toe en vroeg of ze me kon helpen. Of ik hier stage zou kunnen lopen, vroeg ik haar. “Ah, een medisch student. Ga maar naar Jan Wouter. Daar.” Ze wees me naar een halfopen deur. Na het kloppen riep een zware, vriendelijke stem: “Kom maar.” Achter een bureau vol met paperassen, bloedbuisjes en allerlei andere zaken zat een grote man met een snor, rommelig haar en een oude blauwe trui met een scheur. Zijn vriendelijke, intelligente donkere ogen zullen mij altijd bijblijven.
Na een stevige handdruk vroeg ik hem of ik bij hem stage kon lopen. “Weet je iets van stolling?” vroeg hij. “Nee”, antwoordde ik. “Goed, kom maar mee. Dit is Rita en zij laat je alles zien en leert je wat bloedstolling is. Morgen om acht uur begin je.”
Iedereen was aardig; de laboranten, de promovendi en bovenal Jan Wouter. Hij kon iedereen enthousiasmeren. En hij gaf je vertrouwen in jezelf. JW, zoals iedereen hem noemde, nam me mee de kliniek in. Zo zag ik mijn eerste echte patiënten. Eén patiënt maakte heel veel indruk op mij. Ze was een jonge vrouw met een bijzondere afwijking die uiteindelijk leidde tot haar dood. Kapot was ik ervan.
JW sloeg een arm om me heen en zei: “Schrijf een case-report. We gaan het publiceren.” Zo begon het. JW heeft een echte dokter van mij en vele anderen gemaakt. Ook heeft hij mij, met wat moeite, de wetenschap en het uitdragen daarvan bijgebracht. Hij was geniaal, had veel humor en was een echte dokter voor zijn patiënten. Negen jaar heb ik een hechte band gehad met het ‘stollingslab’ en met JW. Bijna iedereen die bij hem gepromoveerd is, werd later hoogleraar.
Prof. dr. J.W. ten Cate, je zult altijd in mijn gedachten blijven voortbestaan. Dank je.
Gelijk
Max Peters, radiotherapeut-oncoloog
In mijn tijd als aios heb ik een periode erg getwijfeld over de voortzetting van mijn opleiding. Door de krappe banenmarkt en de toenemende uitval van collega’s vroeg ik me af of ik nog wel verder wilde. Mijn opleider indertijd begreep mijn scepsis en steunde me in mijn zoektocht naar de juiste weg om op voort te gaan. Wel gaf hij mij mee dat het beroep dat wij uitoefenen ongeëvenaard is wat betreft de bevoorrechte positie die het oplevert. Met name in hoe mensen zich aan ons tonen. “Mensen zitten naakt voor je”, zei hij. “Ze delen op dagelijkse basis hun grootste angsten en intiemste geheimen. Zaken die hun beste vrienden misschien één keer in een dronken bui van ze horen, maar misschien ook helemaal nooit.”
Uiteindelijk heb ik de opleiding afgemaakt. Ik werk nu met veel plezier in mijn specialisme. Bij iedereen die bij me komt, hoor ik mijn opleider nog in mijn achterhoofd. Hij zal het hopelijk waarderen te horen dat hij gelijk had.
Kwaliteit van leven
Jolien Plantinga, voormalig huisarts
Voor mij is Marlies van Hemert een heldin. Na jaren zelf niet de zorg te hebben gekregen die ze nodig had, startte ze met zorginitiatief Begrepen Klachten. Samen met een klein team zorgt ze voor medische hulp, praktische ondersteuning en psychosociale steun voor patiënten met ME/CVS en post-acuut infectieussyndroom (PAIS).
Met de beperkte energie die ze door haar eigen ziekte heeft, inventariseert ze voor deze ernstig zieke patiënten welke symptomen er eventueel behandelbaar zijn. Daarnaast heeft ze oog voor alle praktische en psychosociale problemen die spelen bij deze chronisch zieke mensen, die door veel zorgverleners aan hun lot worden overgelaten. Met haar team verzet ze bergen werk voor individuele patiënten. Ook vraagt ze aandacht voor een groeiende patiëntengroep met ziektebeelden die al decennia, ondanks al het wetenschappelijke bewijs voor het onderliggend somatisch lijden, worden afgedaan als modeziekten.
Toen ik zelf ziek werd door de ziekte van Lyme, leerde zij me over posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom (POTS) en post-exersitionele malaise (PEM). Dankzij haar tips heb ik nu weer kwaliteit van leven en hoop ook ik me in te kunnen zetten voor het verbeteren van de zorg voor mensen met PAIS. Begrepen Klachten geeft zorg zoals elke zorgverlener dat zou moeten doen: met een open blik, praktisch en zorgzaam. Hulde voor deze heldin en haar team!

De rijdende psychiater
Wouter M. van Ewijk, voormalig psychiater
In mijn opleiding tot psychiater (eind jaren 70) kwam ik terecht bij de afdeling VAP van de Amsterdamse GG&GD. VAP was de afdeling die zich bezighield met de spoedeisende psychiatrie en de zorg voor mensen die nergens anders terechtkonden. Er waren inloopspreekuren, maar de meeste mensen bezochten we buiten. Wij waren de rijdende psychiaters.
Iedere ochtend deed de dienstdoende assistent verslag van zijn bezoeken. Dat waren lange vergaderingen, waar we de diagnoses en behandelideeën uitwisselden. Het was aan onze voorzitter, Jitze Verhoeff, het beleid vast te stellen. Hij was een kleine, erudiete man met een aanstekelijke, bulderende lach. Een verhalenverteller ook, die aanstekelijk sprak over de mensen. En een ervaren psychiater, die wist hoe hij met onze patiënten moest omgaan.
Op een gegeven moment riep hij mij bij zich voor een gesprek met een man van wie we wisten dat hij zich steeds aan het begin van de winter agressief gedroeg. Zo gooide hij ruiten van gebouwen in, met de bedoeling gedwongen opgenomen te worden en zo de winter door te komen. Jitze Verhoeff legde de man dit patroon voor en vroeg hem voortaan het stenen gooien achterwege te laten en zich gewoon bij ons te melden als de winter naderde. Dit gesprek maakte op mij grote indruk, wat er mede toe leidde dat ik psychiater op zijn afdeling ben geworden. Een keuze die bepalend is geweest voor mijn (beroepsmatige) leven.



