Jeanine Roeters van Lennep: ‘De man is nog altijd de norm in de zorg’
interview / Jeanine Roeters van Lennep
Vasculair internist Jeanine Roeters van Lennep maakt zich al ruim 25 jaar hard voor betere zorg voor vrouwen. Onlangs richtte ze met twee collega’s het Netherlands Women’s Health & Innovation Center op. “Sekseverschillen spelen in élk geneeskundig vakgebied een rol.”

Het was haar vader – een Zeeuwse cardioloog – die Jeanine Roeters van Lennep (48) eind jaren 90 voor het eerst aan het denken zette over gendersensitieve gezondheidszorg. “Ik was derdejaars geneeskunde toen hij een artikel uit The New England Journal of Medicine onder mijn neus schoof”, vertelt ze. “Dat ging over het Yentl-syndroom: het feit dat een vrouw zich in de zorg moet voordoen als man om serieus genomen te worden. Tot dan had mijn vader daar nooit over nagedacht – hij behandelde al zijn patiënten zo goed als hij kon. Maar toen wilde hij weten of hij en zijn Zeeuwse collega’s zich zelf misschien ook schuldig maakten aan minder goede zorg voor vrouwen. Of ik dat wilde uitzoeken, vroeg hij me.”
Dat deed Roeters van Lennep, die al jong een fascinatie voor onderzoek had, maar al te graag. “Voor mijn bijbaantje hield ik een Zeeuwse database bij. Daar voerde ik gegevens in over hartkatheterisaties. Die cijfers heb ik toen geanalyseerd. Overigens vond ik geen verschil in behandelingsuitkomsten tussen vrouwen en mannen.” Het onderzoek resulteerde in het eerste van een aantal wetenschappelijke artikelen over mogelijke sekse- en genderverschillen in cardiologische zorg. De jonge student promoveerde erop, nog voordat ze aan haar coschappen begon. “Dat was administratief wel een dingetje ja.”
Waarom boeide het thema u zo?
“Eind jaren 90 hielden nog maar weinig mensen zich met dit onderwerp bezig. Vrouwen zijn mannen met een baarmoeder, was toen de gangbare opvatting in de geneeskunde. Terwijl we al heel lang weten dat ziektes zich in een vrouwenlichaam anders kunnen manifesteren, en dat het vrouwenlichaam anders op medicatie kan reageren. Door hier onderzoek naar te doen, kan ik maatschappelijk echt een verschil maken, dacht ik.”
Hoe staat de genderspecifieke zorg er 25 jaar later voor?
“We hebben grote stappen gezet, vooral als het gaat om bewustwording, zowel binnen als buiten de zorg. Tien jaar geleden werd ik op symposia vaak nog meewarig aangekeken als ik naar man-vrouw-verschillen vroeg. Heb je Jeanine weer met haar hobby, dachten veel collega’s toen. En in het ziekenhuis mocht ik me er wel mee bezighouden, zolang het maar niet ten koste ging van mijn ‘serieuze’ werk. Dat is nu echt anders.
Inmiddels is het breed geaccepteerd dat sekse- en genderverschillen een grote rol spelen bij zowel de gezondheid van vrouwen als in de zorg voor hen. Zo ben ik in 2011, samen met een collega-gynaecoloog, een speciale follow-up-poli gestart voor vrouwen die ernstige zwangerschapsvergiftiging hebben gehad. Hun risico op hart- en vaatziekten is meer dan 7 keer verhoogd. Met onze poli richten we ons op preventie: behoud van gezondheid, maar ook het vroeg opsporen en behandelen van bijvoorbeeld hoge bloeddruk, om zo erger te voorkomen.
‘Tien jaar geleden werd ik op symposia vaak nog meewarig aangekeken als ik naar man-vrouw-verschillen vroeg’
Het onderzoek vanuit onze poli heeft eraan bijgedragen dat de richtlijn voor de nazorg voor vrouwen met een hoge bloeddruk in de zwangerschap is aangepast. Het is een voorbeeld van succesvolle multidisciplinaire samenwerking. Maar er moet nog veel meer worden gedaan om de kennis over en gezondheidszorg voor vrouwen te verbeteren.”
Daar wordt toch juist veel onderzoek naar gedaan?
“Steeds meer. Zo weten we inmiddels dat hart- en vaatziekten bij vrouwen vaker worden gemist en onderbehandeld. En dat vrouwen 50 procent meer bijwerkingen van medicijnen ervaren dan mannen. Mannen die bij de huisarts komen, krijgen ander diagnostisch onderzoek dan vrouwen met precies dezelfde klachten. Depressie, angststoornissen en migraine komen bij vrouwen vaker voor — de lijst met verschillen is schier eindeloos.
Belangrijke inzichten, maar tegelijkertijd vormen die nog maar het topje van de kennis-ijsberg. Want we realiseren ons steeds beter dat, los van vrouwspecifieke aandoeningen, sekse- en genderverschillen in élk geneeskundig vakgebied een rol spelen. Helaas worden vrouwen bij veel wetenschappelijke onderzoeken nog steeds onvoldoende geïncludeerd.”
Hoe kan dat?
“Commerciële belangen spelen een grote rol. Vrouwen hebben meer vragen over het meedoen aan onderzoek en het kost vaak meer tijd om ze te informeren. Bovendien zeggen ze sneller nee tegen deelname. Het betekent dat je in dezelfde tijd meer mannen dan vrouwen kunt includeren. En vanuit de sponsor, vaak de farmaceutisch industrie, is er druk om de studie zo snel mogelijk vol te krijgen. Vervolgens wordt aan het eind van het onderzoek geconcludeerd dat er minder vrouwen hebben meegedaan dan gewenst. Maar ja, dan is het al te laat en is het opnieuw minder duidelijk of bijvoorbeeld een bepaald medicijn even effectief en veilig is voor vrouwen.
Gelukkig neemt de druk om meer sekse- en gendersensitief onderzoek te doen toe. Subsidieverstrekkers stellen het steeds vaker als eis. En wetenschappelijke tijdschriften gebruiken het als criterium voor publicatie.”
Leidt nieuwe kennis ook tot andere zorg?
“Nog te weinig. De veranderingen gaan tergend langzaam. In het onderzoek, in de kliniek, maar ook in het geneeskundig onderwijs: de man is anno 2025 nog bijna overal de norm. Dat is slecht voor de kwaliteit van leven van vrouwen, maar ook voor de samenleving als geheel. Uit recent onderzoek van WomenINC en de Vrije Universiteit blijkt dat het tijdiger diagnosticeren en behandelen van vrouwspecifieke aandoeningen, zoals endometrioseen overgangsklachten, de maatschappij jaarlijks ruim 7 miljard euro kan besparen.
‘We realiseren ons steeds beter dat, los van vrouwspecifieke aandoeningen, sekse- en genderverschillen in élk geneeskundig vakgebied een rol spelen’
De ‘winst’ zit hem vooral in lager ziekteverzuim – naar schatting 10 procent van al het korte verzuim komt door menstruatiestoornissen. En jaarlijks vallen er zo’n 90.000 vrouwen uit met overgangsklachten. Professionals die we met alle personeelstekorten – zeker ook in de zorg – helemaal niet kunnen missen. Moet je nagaan wat het zou opleveren als we in álle vakgebieden sekse- en genderspecifieke zorg op maat gaan geven. Er moet echter nog een hoop gebeuren voor we zover zijn. Daarom hebben Greet Vink, Hanneke Takkenberg en ik onlangs het Netherlands Women’s Health & Innovation Center bij Erasmus MC opgericht.”

Weer een nieuw centrum erbij. Is dat echt nodig?
“Wel als we willen versnellen, zowel qua onderzoek als qua doorvertaling van inzichten en innovaties naar de kliniek. De animo is er zeker: na een oproep binnen het Erasmus MC om mee te denken over betere zorg voor vrouwen, kregen we in no time tachtig reacties van zorgprofessionals en onderzoekers uit alle vakgebieden. Overigens gaan zij niet fysiek bij elkaar zitten of een nieuwe poli starten – ons centrum is virtueel. Het doel: een netwerk creëren, kennis bundelen en uitwisselen, samenwerking stimuleren en mensen aan elkaar verbinden. Niet alleen artsen en onderzoekers, maar ook patiënten, beleidsmakers en bedrijven.”
Hoe werkt dat in de praktijk?
“We willen bestaande kennis bundelen om zo te komen tot nieuwe inzichten, diagnostiek en behandelingen. Dat doen we bijvoorbeeld door een databank te bouwen met datasets van vrouwen over biologische, sociaaleconomische, persoonlijke en omgevingsfactoren. Verder organiseren we bijeenkomsten, waar onderzoekers en zorgprofessionals ervaringen uitwisselen en nieuwe samenwerkingen kunnen aangaan. Zo nodig helpen we ook bij het vinden van funding. Of brengen we onderzoekers in contact met relevante partijen uit de industrie om zo innovaties te versnellen — bij de opening van het centrum op 7 maart waren ook meer dan veertig bedrijven aanwezig.”
Focussen jullie je alleen op ziekenhuiszorg?
“Zeker niet. De geestelijke gezondheidszorg heeft bijvoorbeeld ook een belangrijke plek. Verpleegkundig onderzoekers, bewegingswetenschappers: iedereen is welkom. Verder is er nadrukkelijk aandacht voor fundamenteel onderzoek. Ook daarin hebben we te maken met een enorme kennisachterstand – tot voor kort werden er voornamelijk mannelijke cellen en proefdieren gebruikt.”
Wat moet het centrum over 5 jaar hebben opgeleverd?
“We zijn begonnen met een netwerk binnen het Erasmus MC. Idealiter hebben over een paar jaar alle academische ziekenhuizen en universiteiten in Nederland een vergelijkbare kennis-hub voor women’s health, verbonden in een coalitie. Verder hoop ik dat er geld en tijd beschikbaar komen voor het centrum, want vooralsnog doen we alles bovenop ons gewone werk. Het ultieme doel is uiteraard dat dit alles tot betere zorg voor vrouwen leidt.
Er zijn in Nederland 8,8 miljoen vrouwen. Bijna allemaal krijgen zij in hun leven te maken met vrouwspecifieke aandoeningen en met zorg die voor hen minder goed werkt dan voor mannen. De gevolgen zijn immens. Dat kunnen en mogen we niet langer negeren. Want een probleem van vrouwen is uiteindelijk een probleem van iedereen.”
Curriculum vitae

Jeanine Roeters van Lennep (1976) Willemstad (Curaçao)
- 1995-2003 – geneeskunde, Universiteit Leiden
- 2001 – promotie, Universiteit Leiden; proefschrift Gender and cardiovascular disease; risk factors, diagnosis and treatment
- 2003-2010 – aios interne geneeskunde, LUMC
- 2010-heden – internist vasculaire geneeskunde, Erasmus MC
- 2013-heden – co-founder NIHES cursus Women’s Health (vanaf 2018 Gender and Health)
- 2017-heden – bestuurslid Nederlandse Vereniging Gender en Gezondheid
- 2017-heden – voorzitter werkgroep Horizon cardiovasculaire geneesmiddelen, Zorginstituut
- 2019-heden – universitair hoofddocent, Erasmus MC
- 2019-2022 – voorzitter Nederlandse Vereniging van Internisten Vasculaire geneeskunde
- 2020-heden – lid wetenschappelijke adviesraad Hartstichting
- 2025-heden – co-editor Atherosclerosis
- 2025-heden – vicepresident European Atherosclerosis Society
- 2025-heden – co-founder Netherlands Women’s Health Research & Innovation Center at Erasmus MC



