Wat de zorg kan leren van Janneke van der Wijk van het Rijksmuseum

buiten de bubbel / Janneke van der Wijk

Met welke ervaringen uit andere branches kunnen zorgprofessionals en beleidsmakers hun voordeel doen? Deze keer vragen we dat Janneke van der Wijk, directeur Publiek bij het Rijksmuseum.

Beeld Marcel Bakker | Janneke van der Wijk

1) Denk inclusief

“Het Rijksmuseum is van en voor iedereen. Makkelijk gezegd natuurlijk, maar we werken er elke dag keihard aan om bezoekers zich daadwerkelijk welkom te laten voelen. Dat doen we op allerlei manieren, fysiek en online. Met onze programmering, waarmee we bewust zoveel mogelijk verschillende publieksgroepen proberen te bereiken. En praktisch, bijvoorbeeld met een speciale app voor mensen met een visuele beperking. Daarmee kunnen ook zij zelfstandig en veilig door het museum navigeren. Daarnaast organiseren we ook prikkel­arme avonden voor mensen met bijvoorbeeld niet-aangeboren hersenletsel, autisme of een burn-out.


‘Mensen met een visuele beperking kunnen via een speciale app zelfstandig door het museum navigeren’


Verder ben ik trots op ons onderzoeksprogramma ‘Vrouwen van het Rijksmuseum’, dat als doel heeft de zichtbaarheid van vrouwen in de cultuurgeschiedenis te vergroten. Ja, ook in onze eregalerij, want daar waren – en zijn – vrouwen nog altijd ondervertegenwoordigd.

Op de Rijksmuseumwebsite kun je onze ‘Collectie Online’ vinden, een platform met meer dan 1 miljoen kunstwerken. Overal ter wereld kan iedereen nu gemakkelijk in onze collectie zoeken, beeld en informatie verzamelen en gratis downloaden. Met dit platform hebben we echt een nieuwe standaard gecreëerd voor het delen van cultureel erfgoed.”

2) Verbind verleden en heden

“Met ons museum verbinden we mensen, kunst en geschiedenis. Zo hebben we Rijksmuseum NEXT opgericht, een netwerk van jongvolwassenen tot 40 jaar. Voor hen organiseren we speciale activiteiten, zoals een tuinfeest in onze museum­tuin of speeddates met conservatoren en restau­ratoren. Andersom inspireren NEXT-leden ons ook.


‘De vraag hoe het echt was om in de 17e eeuw te leven, wordt in ons museum het aller-vaakst gesteld’


Een andere voorbeeld. Tot 25 januari is op de gevel van het Rijksmuseum de 34-uur durende film Occupied City te zien, geïnspireerd op het boek De bezette stad van Bianca Stigter. Dit project van de hedendaagse kunstenaar Steve McQueen is voor iedereen in de stad gratis toegankelijk. Tegelijkertijd loopt er een tentoonstelling over hoe het echt was om in de 17e eeuw te leven. Die vraag wordt in ons museum namelijk het aller-vaakst gesteld. Zo verbinden we verleden en heden, en maken die relevant voor de toekomst.”

Met welke ervaringen uit andere branches kunnen zorgprofessionals en beleidsmakers in de zorg hun voordeel doen? In de serie Buiten de Bubbel vragen we dat aan kopstukken uit verschillende sectoren.

3) Laat mensen zelf ervaren

“We zijn het nationale museum voor kunst en geschiedenis, een grote verantwoordelijkheid. We zijn continu op zoek naar verbinding met het publiek en de samenleving als geheel. Daar geven we op verschillende manieren invulling aan. Onze museumdocenten spelen hier een belangrijke rol in. Zij kunnen als geen ander bezoekers — kinderen en volwassenen — door een andere bril laten kijken, en zo nieuwe perspectieven bieden.

We organiseren ook allerlei workshops en cursussen, offline en online, in de hoop zoveel mogelijk mensen te raken en te inspireren. Pas dan krijgt onze collectie echt betekenis. Inter­actie gaat immers om méér dan alleen kennis overdragen. Door bezoekers zelf dingen te laten ervaren, bereiken we een diepere laag en zetten we mensen hopelijk aan het denken.”

Beeld Marcel Bakker | Janneke van der Wijk

4) Ga naar buiten

“Net zoals dat voor de zorg geldt, wil het Rijksmuseum er voor álle Nederlan­ders zijn. Maar voor sommige mensen is het fysiek niet meer mogelijk om naar ons toe te komen. Daarom zijn we 5 jaar geleden gestart met het Rijksmuseum on Tour. Met een levensgrote replica van de Nachtwacht gaan we langs bij verpleeghuizen. Bewoners krijgen informatie over het kunstwerk en we stellen quizjes, workshopideeën en ansichtkaarten beschikbaar. Zo brengen we kunst naar de mensen toe.


‘Met een levensgrote replica van de Nachtwacht gaan we langs bij verpleeghuizen’


Dat doen we trouwens ook met ons brievenproject, ontstaan toen het museum in coronatijd noodgedwongen was gesloten. Sindsdien schrijven medewerkers elke 2 weken brieven aan geïnteresseerden. Over de collectie en hun favoriete kunst­werken. Zo schreef een collega van de afdeling publicaties een keer over hoe een schilderij van Hendrick Avercamp haar leerde dat je alles kunt worden, ondanks of juist dankzij een beperking. En iemand van onze beveiliging deelde een verhaal over 400 jaar oude schoenen uit onze collectie die zijn teruggevonden bij Nova Zembla.

Wie zich voor dit project opgeeft, ontvangt de brieven gratis, per post of per mail. En heel bijzonder: soms wordt er ook teruggeschreven. Een prachtige manier om meer verbondenheid en begrip te creëren.”

Over Janneke van der Wijk

Janneke van der Wijk (1971) studeerde historische pedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam. In maart van dit jaar werd ze benoemd tot directeur Publiek van het Rijksmuseum. In die hoedanigheid is ze verantwoordelijk voor publiek, educatie, communicatie, en marketing en development van het Rijks­museum.

Hiervoor gaf ze 3 jaar leiding aan ELJA Foundation, een vermogensfonds in de kunsten. Eerder was ze onder andere 11 jaar directeur van het  Conservatorium van Amsterdam.

5) Creëer een schooltuin

“Over naar buiten gaan buiten gesproken: sinds 2020 liggen in de tuinen van het Rijksmuseum ook schooltuintjes. Ieder jaar kiezen we, in overleg met de gemeente, één klas die zich dat schooljaar over deze bijzondere tuintjes mag ontfermen. Afgelopen jaar was dat groep 7 van de openbare basisschool Oscar Carré uit Amsterdam-Zuid.

In principe is onze schooltuin er één als elke andere, waar kinderen groenten zaaien, verzorgen en oogsten. Maar als extra dimensie brengen de kinderen ook altijd een bezoek aan het museum. Zo worden de verbeelding en creativiteit van de leerlingen extra gestimuleerd. En samen met chefkok Joris Bijdendijk bereiden ze met de oogst bijzondere gerechten. Zoiets is misschien ook een leuk idee voor andere organisaties.”


‘Met de oogst van de schooltuin bereiden leerlingen samen met chefkok Joris Bijdendijk bijzondere gerechten’


6) Gun iedere patiënt de beleving van kunst

“Als ik één dag directeur van een zorginstelling mocht zijn, zou ik het mogelijk maken dat in iedere kamer een kunstwerk in de vorm van een schilderij, beeld of foto te zien is. Dat stimuleert de verbeelding. Kunst kan een positieve impact hebben op de gezondheid en het welzijn van mensen, daar wordt steeds meer onderzoek naar gedaan. Dat heb ik zelf ook ervaren toen ik regelmatig met mijn vader in een groot ziekenhuis kwam. Ieder kunstwerk in de hal daar leidde tot bijzondere gesprekken.

Gelukkig zie je in veel zorginstellingen steeds meer kunst. Het zou mooi zijn als we hier nog meer ruimte voor zouden kunnen maken. Juist op plekken waar mensen het het moeilijkst hebben, maakt kunst een wezenlijk verschil.”

Delen